آشنایی با پیشرانه‌های رادیال یا شعاعی

وقتی صحبت از پیشرانه‌های درون‌سوز می‌شود بیشتر انواع خطی، V شکل و یا نهایتاً تخت به ذهن می‌رسند اما نوع دیگری از پیشرانه‌های درون‌سوز هم وجود دارد که رادیال یا شعاعی نام دارند. این موتورها هم مانند موتورهای درون‌سوز دیگر دارای سوپاپ، پیستون، میل‌لنگ و شمع هستند با این تفاوت که سیلندرها به‌صورت شعاع‌های یک دایره حول یک محور مرکزی قرار می‌گیرند که این محور همان میل‌لنگ است.

Radial Engine

موتورهای رادیال با تعداد سیلندرهایی از 3 تا 13 عدد ساخته می‌شدند که البته همواره تعداد سیلندرها فرد است و به دلیل اینکه وقتی از روبرو به این موتورهای نگاه می‌کنیم شبیه به ستاره به نظر می‌رسند به موتورهای رادیال، موتور ستاره‌ای هم گفته می‌شود. عمده استفاده از پیشرانه‌های رادیال در هواپیماها بود و قبل از اختراع و متداول شدن موتورهای جت، موتورهای رادیال بسیار رایج بوده و در هواپیماها مورداستفاده قرار می‌گرفتند به‌گونه‌ای که اکثر هواپیماهای جنگ جهانی دوم مجهز به موتورهای بسیار قدرتمند شعاعی بودند؛ بنابراین دوران اوج استفاده از این نوع پیشرانه‌ها در زمان جنگ جهانی دوم بود.

PrattWhitney-R1340-Radial-Engine

در موتورهای رادیال سوپاپ‌ها توسط یک میل بادامک حلقه‌ای باز و بسته می‌شوند که خلاف جهت میل‌لنگ در گردش است و معمولاً در این موتورها از تعداد بادامک کمتری نسبت به دیگر موتورهای درون‌سوز استفاده می‌شود. به‌عنوان‌مثال در یک پیشرانهٔ رادیال 5 سیلندر تعداد 4 بادامک برای باز و بسته کردن سوپاپ‌های هر 5 سیلندر وجود دارد درحالی‌که این تعداد در یک موتور 5 سیلندر خطی معمولی با تعداد سوپاپ یکسان، 10 عدد است. علاوه بر این موتورهای شعاعی عمداً از سیستم خنک‌کنندگی هواخنک استفاده می‌کردند.

Radial Engine

بااینکه موتورهای رادیال اوایل قرن بیستم اختراع شدند اما بعد از جنگ جهانی اول متداول شده و بسیار مورداستفاده قرار گرفتند زیرا در دهه‌های 10 و 20 میلادی بیشتر از موتورهای دوار در هواپیماها استفاده می‌شد. در موتورهای دوار، سیلندرها حول میل‌لنگ می‌چرخند؛ اما این موتورها به دلیل محدودیت‌های ذاتی‌ای که داشتند در اوایل دههٔ 20 و پس از پایان جنگ جهانی اول کم‌کم منسوخ‌شده و موتورهای رادیال جای آن‌ها گرفتند. بدین ترتیب دوران موتورها رادیال آغازشده و شرکت‌هایی در کشورهای مختلف به ساخت این پیشرانه‌ها پرداختند.

Radial Engine
موتور دوار

مزایای موتورهای رادیال

قدرت بسیار زیاد: پیشرانه‌های رادیال از قدرت بسیار بالایی برخوردار بودند به‌طوری‌که به‌عنوان‌مثال موتور رادیال 18 سیلندر پرت‌اندویتنی که از دو ردیف موتور رادیال 9 سیلندر تشکیل‌شده بود، با 46 لیتر حجم، قدرتی بین 2000 تا 2400 اسب بخار تولید می‌کرد. این پیشرانه در هواپیماهای یک موتوره‌ای چون گرومن F6F هلکت و هواپیماهای دوموتوره‌ای مانند نورث روپ P-61 مورداستفاده قرار می‌گرفت.

هواپیمایGrumman F6F Hellcat با یک موتور 18 سیلندر رادیال
هواپیمای Grumman F6F Hellcat با یک موتور 18 سیلندر رادیال

وزن: پیشرانه‌های شعاعی هواخنک عمدتاً وزن کمتری از پیشرانه‌های خطی آب‌خنک داشتند.

Radial-Engine-07

تحمل آسیب بالا: سیستم خنک‌کنندهٔ آب‌خنک به‌طورکلی در جنگ‌ها آسیب‌پذیرتر است زیرا برخورد یک گلولهٔ کوچک به موتور به‌راحتی می‌تواند موجب خارج شدن تمامی مایع خنک‌کنندهٔ موتور گردد درحالی‌که موتور هواخنک تا حد زیادی در برابر آسیب‌های جزئی مقاوم است.

Radial-Engine-06

قابلیت اطمینان بالا: موتورهای رادیال به دلیل میل‌لنگ کوتاه، لرزش کمتر و قابلیت اطمینان بیشتری دارند.

هواپیمای Northrop P-61 Black Widow با دو موتور 18 سیلندر رادیال
هواپیمای Northrop P-61 Black Widow با دو موتور 18 سیلندر رادیال

همان‌طور که اشاره شد، موتورهای رادیال عمداً در هواپیماها بکار گرفته می‌شدند اما در سال‌های جنگ جهانی دوم، نیاز مبرمی به وسایل نقلیهٔ زره‌پوش احساس می‌شد و طراحان با مشکل چگونگی قدرت بخشیدن به این وسایل مواجه بودند. به همین دلیل در آن سال‌ها از موتورهای شعاعی در تانک‌ها هم استفاده شد؛ اما سرانجام موتورهای جت به سلطهٔ موتورهای رادیال پایان دادند.

تانک M4 Sherman یا یک موتور 9 سیلندر رادیال با 400 اسب بخار قدرت
تانک M4 Sherman با یک موتور 9 سیلندر رادیال به قدرت 400 اسب بخار

امروزه موتورهای رادیال تقریباً منسوخ‌شده و جای آن‌ها را موتورهای جت گرفته‌اند. در هواپیماهای کوچک و سبک هم بیشتر از موتورهای خطی استفاده می‌شود. بااین‌حال تعدادی از شرکت‌ها هنوز هم به ساخت موتورهای رادیال می‌پردازند. مثل شرکت Vedeneyev که همچنان موتورهای رادیالی با قدرت 360 تا 450 اسب بخار جهت استفاده در هواپیماهای آکروباتیک سوخو و یاکوولف تولید می‌کند. علاوه بر این، موتورهای شعاعی مینیاتوری هم برای استفاده در هواپیماهای مدل ساخته می‌شوند.

1.Sample

درباره نویسنده

تصویر پروفایل امیر دهقان

نویسنده و مترجم سایت پدال، دانشجوی کارشناسی ارشد رشته حقوق خصوصی

28 دیدگاه

  1. یو اس اس اینترپرایز
    سوابق: (4441 دیدگاه) ,

    باتشکر از امیردهقان عزیز.
    مطلب مفیدی بود

    پاسخ
    1. Hitler
      سوابق: (458 دیدگاه) ,

      عالی بود .ممنون از امیر عزیز

      پاسخ
    2. pagerrariborghini
      سوابق: (318 دیدگاه) ,

      اساتید آمریکایی پرواز هنوز درحیرت اند از استعداد دانشجوهای خلبانی ایرانی.
      نمونه ش سرلشگر نادرجهانبانی که رو کل کل اینکه کی میتونه بیشتر به سطح دریا نزدیک شه یه بال جنگنده رو زد زیر آب و مچ استادش رو خوابوند.
      و از زیر پل سفید اهواز با جنگنده گذشت.
      و بدون محاکمه اعدام شد!!!!
      ولی دوستاش ایران رو از مرگ نجات دادن…..
      وقتی ما چنین اسطوره هایی داریم هیچ نیازی به پرکردن جای اونا با اسطوره های کشورهای دیگه نیست.
      اسطوره هایی مث
      بابایی
      خجسته فر
      شیرودی
      لشکری
      کشوری
      یاسینی
      نامجومطلق
      و……
      روح همشون قرین رحمت اهورایی

      پاسخ
      1. حسین
        سوابق: (1155 دیدگاه) ,

        اقا این حرف ها رو واسه اقای جهانبانی شایعه هست،پسرش هم تکذیب کرد!

        پاسخ
        1. آرش
          سوابق: (126 دیدگاه) ,

          درسته، همش شایعه س ولی مردم دوس دارن باور کنن. به منفی های خودت و من نگاه کن!

  2. خسته شده
    سوابق: (623 دیدگاه) ,

    یه چیزی میخوام نشونتون بدم دوستان پی ببرن قوی ترین نیروی هوایی تاریخ برای چه کشوری بود
    https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA_%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86_%D8%AE%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AC%D9%86%DA%AF_%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%AF%D9%88%D9%85
    اینم انگلیسیش
    https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_World_War_II_flying_aces

    پاسخ
    1. یو اس اس اینترپرایز
      سوابق: (4441 دیدگاه) ,

      ایول به حوصله ای که شما داری.دنبال چیا هستی

      پاسخ
    2. pagerrariborghini
      سوابق: (318 دیدگاه) ,

      خب که چی??????
      عجیبی به خدا ……. فکر کنم آلمان رو بیشتر از ایران دوست داری!!!
      با توجه به سوابق کامنتی که ازت دیدم تقریبا مطمئنم همینطوره!!!!!
      خیلی چیز مزخرف و مسخره و غیرمعقولیهست که انسان روی یه کشور دیگه تعصب داشته باشه….دیگه شورش رو درآودید.
      طرفداری با تعصب کاملا دو چیز متفاوت هستن.
      من طرفدار برندهای خودرو ایتالیایی و به مردمشون احساس نزدیکی میکنم چون حس میکنم وطن پرست هستن و یه دلیل دیگه اش اینه که بینش سیاسی ام رو به یه نویسنده ایتالیایی به اسم ماکیاولی مدیونم…..ولی این که فرم و اسم قهرمانان جنگیشون رو پیدا کنم و افتخار کنم رو برای خودم محال میدونم.
      شما هم بهتره به جای این کارا سعی کنی به پیشرفت کشورت کمک کنی تا مثل آلمان یکی از قدرت های صنعتی و اقتصادی دنیا بشه..مثل آلمانی ها سعی من حتی اگه بقیه وظیفه‌ا شون رو انجام نمیدن شما بدون توجه به دور و برت کار درست رو انجام بدی….
      و در آخر اینکه به جای پاک کردن صورت مسئلهبه فکر حلش باشیم….میگیری چی میگم ????

      پاسخ
      1. pagerrariborghini
        سوابق: (318 دیدگاه) ,

        خیلی جالبه که با یه رفرش کردن صفحه
        4تا دیسلایک من خوردم.
        4تا لایک خسته شده.

        کارای بچهگونه هم میکنی خسته شده!
        البته بیشتر دخترونه ست.
        اوه له له

        پاسخ
    3. تصویر پروفایل Nima
      Nima
      سوابق: (790 دیدگاه) ,

      داداش این فقط بهترین خلبان هاى جنگ جهانى دوم هست!
      نه گفته بهترین خلبان هاى تاریخ و نه گفته بهترین هواپیما هاى دنیا رو دارن.
      الان لازم نیس اسم کشورى که معروف به هوا و فضا و نیرو هاى نظامى هست رو بیارم.
      ولى اون موقع واقعا دمشون گرم ایول به خلبان هاى آلمانى.

      پاسخ
      1. SCHTALHELM
        سوابق: (3 دیدگاه) ,

        بازم دم شما گرم آقا نیما که انقدر وجدان داری که حقیقت رو گفتی ولی لازمه بدونی اونی که الان معروف به هوافضا هست معروفیتش رو به آلمان نازی و علم بی نهایتش مدیون بازم تشکر میکنم خیلی مخلصیم

        پاسخ
    4. ali
      سوابق: (1266 دیدگاه) ,

      به خسته شده
      شما داری میگی بوده الان چی؟؟؟

      پاسخ
  3. Archi KHAN
    سوابق: (1652 دیدگاه) ,

    خیلی مقاله ی مختصر و مفید و آموزنده ای بود .
    تشکر دوست عزیز

    پاسخ
  4. Modern
    سوابق: (9 دیدگاه) ,

    سلام
    آیا از این نوع موتور در خودروها هم استفاده میشه؟
    اگر نمونه ای سراغ دارید لطفاً عنوان کنید؟
    با تشکر

    پاسخ
    1. تصویر پروفایل امیر دهقان
      امیر دهقان
      سوابق: (132 دیدگاه) ,

      در گذشته در موارد بسیار اندک و نادری از موتورهای رادیال در خودروها هم استفاده شد که بزودی مطلبی در رابطه با آن تهیه میکنم.

      پاسخ
  5. تصویر پروفایل امیر دهقان
    امیر دهقان
    سوابق: (132 دیدگاه) ,

    از همۀ دوستانی که نسبت به من لطف داشتن ممنون و سپاسگذارم. خوشحالم این مطلب مفید بوده و مورد توجه قرار گرفته است.

    پاسخ
  6. تصویر پروفایل Nima
    Nima
    سوابق: (790 دیدگاه) ,

    بسیاااار عالى
    مطلب مفید من تقریبا چیز زیادى از این موتور ها نمیدونستم. اما الان دربارشون کلى اطلاعات دارم
    واقعا ممنون.

    پاسخ
  7. امیرحسین
    سوابق: (323 دیدگاه) ,

    چند سال پیش فکر میکنم مزدا از موتور رادیال استفاده کرد یا شاید هم موتور روتاری بود

    پاسخ
  8. احمد باقری
    سوابق: (4257 دیدگاه) ,

    عجب مقاله ای بود، یک متن بسیار متفاوت و جالب بود.

    پاسخ
  9. AMIN
    سوابق: (89 دیدگاه) ,

    از این دست مطالب خیلی آموزنده و جذابه… ممنون از آقای دهقان

    پاسخ
  10. ferrari
    سوابق: (239 دیدگاه) ,

    فوق‌العاده جالب بود امیدوارم از این نوع مطلب ها بازم قراربدید. البته این نوع موتور رو قبلا دیده بودم اما اسمشو نمیدونستم.

    پاسخ
  11. مجید
    سوابق: (2 دیدگاه) ,

    سلام دوستان . از داستانها که بگذریم . ایران فقط در 2 مورد نامش در صنایع هواپیمایی برده شده . اول هواپیمایی هما که تا قبل از سال 1360 فقط دو سانحه داشت و البته بدون زخمی و تلفات . دوم استفاده خلبانهای ایرانی از هاپیمای f14 (tomcat) . دلیل معروفیت اول استفاده از فورمن های امریکایی بود و در مورد هواپیمای اف 14 بیشتر بحث شجاعت و کارهای غیر معمولی بود که خلبانهای ما انجام دادند . خلبانهای ایرانی دوره آموزشی را کامل نکرده بودند اما پرواز کردند . در هوا سوختگیری کردند ( اف 14 برای اینکار طراحی نشده ) و رکورد 48 ساعت پرواز مداوم را دارند با هواپیمایی که برای پرواز 45 دقیقه ای طراحی شده . یه موشک زمین به هوا را هم تبدیل به موشک فونیکس کردند . اینا باعث یه سری سر و صدا شد و به غیر از این ما در صنایع هوایی و بین خلبانها هیچ جایگاهی نداریم . شجاعت و از خود گذشتگی یه سری قهرمانها را هم با این مسایل علمی قاطی نکنید .

    پاسخ
    1. مجید
      سوابق: (2 دیدگاه) ,

      بابت غلط های املایی معذرت میخوام .

      پاسخ

دیدگاه شما چیست؟

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

لطفاً از نوشتن به‌صورت پینگلیش، اجتناب نمایید. نظرات حاوی توهین، عبارات غیراخلاقی، سیاسی، مطالب غیر مرتبط، اسپم، ترول و تبلیغاتی پذیرفته نمی‌شوند. برای تغییر آواتار خود می‌توانید از سایت گراواتار استفاده نمایید.