پاس‌کاری بحران بازار خودرو بین عرضه و تقاضا

بازار خودرو ایران این روزها با «بحران عرضه» مواجه شده و این در شرایطی است که پیش‌تر گمان می‌رفت این بازار طی سال جاری با بحران از ناحیه «تقاضا» مواجه شود. اخبار رسیده نشان می‌دهد شارژ بازار از سوی عرضه‌کنندگان خودرو (چه خودروسازان و چه واردکنندگان) تحلیل رفته و بنابراین در حال حاضر خرید خودرو با توجه به صعود شدید قیمت‌ها برای عده‌ای دشوار شده است. در واقع ازآنجاکه عرضه کم شده و قیمت‌ها بالا رفته‌اند، بسیاری از مشتریان فعلاً قدرت خرید نداشته و چشم‌انتظار آینده نشسته‌اند تا شاید نسیم ارزانی در بازار بوزد و حباب قیمتی بشکند.


با این وجود حتی در شرایط فعلی هم اگر تنها تقاضای واقعی را درنظر بگیریم، به اندازه کافی و بدون مشکل، خودرو در بازار وجود دارد و دلیل عمذه نبود موجودی، به ورود کاسب‌کاران و دلالان به این عرصه و ایجاد تقاضای کاذب ارزیابی می‌شود. موضوعی که در درازمدت علاوه بر زیان خریدارانی که به دنبال منفعت بوده‌اند، اقتصاد کشور را نیز با بحرانی تازه روبرو خواهد کرد. چه آنکه خودرو بر خلاف سکه یا ارز و مسکن، سرمایه‌گذاری بلندمدتی محسوب نمی‌شود.

خودروهای احتکار شده در پارکینگ‌های خودروسازان

به گزارش دنیای اقتصاد، اوضاع فعلی در شرایطی است که آمارها از رشد تولید خودروسازان داخلی طی دو ماه ابتدایی سال جاری و در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته حکایت می‌کند و این یعنی، اگر عرضه هم به بازار درست و منصفانه انجام می‌شد، حالا شاهد انفجار قیمت نبودیم. به عبارت بهتر، آنچه هم‌اکنون بازار خودرو را ملتهب و آشفته کرده، کمبود محصول است، آن‌هم در شرایطی که تولید فعلاً روی ریل رشد قرار دارد و صنعت خودرو کشور هنوز رسماً وارد تنگه تحریم نشده است.

این در حالی است که پیش‌تر و با توجه به روند رو به رشد تولید خودروسازان، نگرانی‌هایی بابت کاهش تقاضا ایجاد و گمان می‌رفت بازار با کمبود مشتری مواجه شود. این نگرانی‌ها از آن جهت بود که خودروسازان داخلی پس از توافق هسته‌ای و اجرایی شدن برجام، توانستند ضمن دسترسی به منابع اصلی تأمین قطعه، قراردادهایی را نیز در عرصه همکاری‌های بین‌المللی، منعقد و در نتیجه روندی رو به رشد را در تیراژ از سر بگیرند.

تا پیش از برجام و در یک بازه زمانی تقریباً دو سال و نیمه، صنعت خودرو ایران به دلیل تشدید تحریم‌ها، با افت کم‌سابقه تولید مواجه و در نتیجه، قیمت‌ها رشدی نامتعارف را تجربه کرده و دست خیلی‌ها از بازار کوتاه ماند. پس از برجام اما پایه‌های تولید در صنعت خودرو بازسازی و تیراژ رفته‌رفته افزایش یافت و به‌تبع آن، از سرعت گردباد افزایش قیمت کاسته شد. شرایط به شکلی پیش رفت که نه تنها دیگر خبری از افت تولید شدید در خودروسازی کشور نبود، بلکه تیراژ بالا و بالاتر رفت و طی سال گذشته از یک میلیون و ۵۰۰ دستگاه نیز عبور کرد.

استقبال عجیب مردم از طرح پیش فروش ایران خودرو
تا پیش از اعلام خروج آمریکا از برجام، کارشناسان اطمینان داشتند که طی سال ۹۷، رکورد تولید خودرو در کشور شکسته و خودروسازان موفق به تولید بیش از یک میلیون و ۶۴۰ هزار دستگاه محصول (عددی که در سال ۹۰ به ثبت رسید) خواهند شد. نکته دیگر اینجا بود که طبق استراتژی تعریف شده برای خودروسازی، تیراژ در این صنعت طی سال ۱۴۰۴ باید به حدود سه میلیون دستگاه برسد و این معنایی جز تداوم رشد تولید خودرو نداشت. از همین رو، نگرانی‌هایی بابت اشباع شدن بازار از سوی کارشناسان مطرح شد و آن‌ها عنوان کردند با توجه به روند رو به رشد فعلی در تولید از یک سو و متناسب نبودن افزایش قدرت خرید مشتریان با تورم بازار خودرو، از سوی دیگر، به احتمال فراوان با کاهش تقاضا مواجه خواهیم شد. در آن مقطع، در باب اینکه چرا روند صعودی تیراژ خودرو در ایران ممکن است به رکود تقاضا بینجامد، دلایل مختلفی از سوی کارشناسان و فعالان صنعت خودرو مطرح شد که در این بین، تأکید ویژه آن‌ها روی دو مسئله کلی بود.

مسئله اول به اشباع بازار مربوط می‌شد، چه آنکه کارشناسان معتقد بودند بازار خودرو ایران در مسیر اشباع قرار گرفته؛ بنابراین به تدریج از حجم تقاضا کاسته خواهد شد. از نظر آن‌ها، در کنار هم قرار گرفتن روند صعودی تولید و اشباع نسبی بازار، در نهایت به کاهش تقاضا می‌انجامد و خودروسازان مجبور به کاهش تولید خواهند شد.

مسئله دوم اما به ضعف صادرات در خودروسازی ایران مربوط می‌شد. بر این اساس، کارشناسان اعتقاد داشتند چون خودروسازی ایران صادراتی قوی نداشته و محصولاتش بیشتر مصرف داخلی دارند و از آن سو با اشباع نسبی بازار روبه‌رو هستیم، خودروسازان نمی‌توانند با همین سرعت به تولید ادامه دهند. به عبارت بهتر، مسئله بحران تقاضا برای خودروسازی ایران، هم در بازار داخل مطرح شده و هم در بازارهای صادراتی، چه آنکه در داخل رو به اشباع هستیم و در خارج نیز مشتری چندانی برای خودروهای ایرانی وجود ندارد.

این مسائل در کنار کاهش قدرت خرید مشتریان و افزایش هزینه تولید و قیمت تمام شده خودرو، در مجموع ابهاماتی را درباره آینده تولید خودروسازان کشور ایجاد و این پرسش را مطرح کرد که صنعت خودرو با بحران آتی تقاضا چه خواهد کرد. در آن مقطع البته راهکارهای مختلفی از سوی کارشناسان و فعالان صنعت خودرو برای مقابله با بحران تقاضا عنوان شد، از جمله بهبود صادرات و افزودن بر جذابیت‌های فروش خودرو برای مشتریان و همچنین اسقاط و جایگزینی خودروهای فرسوده.

بر این اساس، کارشناسان پیشنهاد دادند با به‌کارگیری این سه راهکار، از همین حالا جلوی ایجاد بحران تقاضا گرفته شود تا هم صنعت خودرو به مسیر رو به رشد خود در تیراژ ادامه دهد و هم مشتریان منتفع شوند. ارائه این راهکارها در شرایطی بود که توافق هسته‌ای و برجام نیز راه را برای همکاری و مشارکت با خودروسازان خارجی باز کرده و بنابراین انتظار می‌رفت از این مسیر بتوان بازارهای صادراتی مناسبی را ایجاد و در نتیجه، تقاضا را از ناحیه مشتریان خارجی تحریک کرد.

تمامی این گمانه‌زنی‌ها اما در حالی بود که دونالد ترامپ ریاست‌جمهوری ایالات‌متحده آمریکا سرانجام به وعده انتخاباتی‌اش وفا و برجام را نقض کرد. با خروج آمریکا از برجام و اعلام بازگشت تحریم‌های مربوط به صنعت خودرو از نیمه تابستان امسال، حالا خودروسازان خارجی بلیت برگشت رزرو کرده و قصد خارج شدن از ایران را دارند. ازآنجاکه گفته می‌شود تحریم‌های جدید بسیار سخت‌گیرانه‌تر و خشن‌تر از دوره قبلی است، خیلی‌ها پیش‌بینی می‌کنند تولید خودرو در کشور بازهم به مشکل بر خواهد خورد. به گفته آن‌ها، با توجه به شدت تحریم‌های پیش‌رو و اعلام خودروسازان خارجی مبنی بر خروج از ایران یا کاهش سطح فعالیت‌ها، خودروسازی کشور بازهم در گرداب افت تولید خواهد افتاد و این بار بیش از گذشته فرو خواهد رفت. گفته می‌شود آمریکایی‌ها به دنبال بستن کوچک‌ترین منافذ برای ارتباط خودروسازی ایران با شرکت‌های خارجی هستند، به‌نحوی‌که ضمن توقف تولید محصولات پسابرجامی، روند تأمین قطعات برای خودروهای پرتیراژ داخلی نیز با اختلالی بزرگ مواجه خواهد شد. طبعاً این اختلال می‌تواند روند تولید را به شدت دچار مشکل کرده و تیراژ خودروسازی کشور را در سراشیبی سقوط قرار دهد و این یعنی تکرار اتفاقات تلخ سال‌های ۹۱ و ۹۲ (سال‌های تحریم) به شکلی شدیدتر و ناگوارتر.


نکته بسیار مهم در ماجرای تحریم‌های جدید این است که قطع همکاری خودروسازان خارجی با ایران، تنها به معنی رفتن آن‌ها و توقف سرمایه‌گذاری و مونتاژ محصولات جدیدشان نیست و چشم‌اندازی پرخطر را برای صنعت خودرو ترسیم کرده است. بر این اساس، قطع ارتباط‌ها به احتمال فراوان به محدود یا بسته شدن مسیرهای تأمین قطعه منجر خواهد شد و این یعنی، شرکت‌های خودروساز داخلی نمی‌توانند به راحتی دوران پسابرجام، قطعات موردنیاز خود را تأمین کنند. اتفاقاً در دور قبلی تحریم‌ها نیز همین موضوع (محدود شدن مسیرهای تأمین قطعه) یکی از اصلی‌ترین دلایل افت شدید تولید بود و حالا نیز بیم تکرار این داستان به شکلی بدتر از گذشته می‌رود. ظاهراً شرایط جدید تحریم به شکلی است که خودروسازان خارجی در صورت مراوده با صنعت خودرو ایران در هر زمینه‌ای، با جرائم سنگینی از سوی آمریکایی‌ها روبه‌رو خواهند شد بنابراین تأمین قطعات نیز به احتمال فراوان مختل می‌شود. این اختلال قطعاً اثری منفی بر تولید خودروهای داخلی خواهد گذاشت، چه آنکه صنعت خودرو ایران هنوز هم به بخش قابل‌توجهی از قطعات خارجی وابسته است و اگر نتواند راهی برای تأمین آن‌ها پیدا کند، خودبه‌خود در مسیر کاهش تولید قرار خواهد گرفت. کاهش تولید نه تنها برای خودروسازان بزرگ و نیمه‌دولتی خواهد بود، بلکه یقه بخش خصوصی‌ها را نیز می‌گیرد؛ زیرا ظاهراً چینی‌های حاضر در این بخش نیز مانند گذشته در برابر تحریم‌ها ایزوله نیستند.


هرچه هست، با توجه به شدت تحریم‌ها و قطع ارتباط برخی خودروسازان خارجی با صنعت خودرو ایران و محدود شدن منابع تأمین قطعات، احتمال کاهش شدید تیراژ وجود دارد بنابراین ممکن است در آینده‌ای نه چندان دور (شاید نیمه دوم امسال)، با بحران عرضه مواجه شویم. این بحران قطعاً افزایش قیمت را نیز با خود به دنبال خواهد داشت، همان‌طور که در دور قبلی تحریم‌ها نیز کاهش تیراژ سبب انفجار قیمتی شد. کاهش عرضه و افزایش قیمت البته به بازار وارداتی‌ها نیز خواهد رسید، بازاری که همین حالا نیز با کمبود محصول و قیمت‌های نامتعارف و نجومی دست‌وپنجه نرم می‌کند. به‌هرحال اجرایی شدن تحریم‌ها از نیمه مرداد امسال، راه را به روی واردات مستقیم خودرو از شرکت‌های خارجی مادر، می‌بندد و این موضوع می‌تواند به کاهش عرضه خودروهای خارجی انجامیده و قیمت‌ها را بیش از پیش بالا ببرد.

درباره نویسنده

شاهین احمدزاده، نویسنده و مترجم مطالب مربوط به دنیای خودرو در سایت پدال

مطالب مرتبط

10 دیدگاه

  1. KING918
    سوابق: (2286 دیدگاه) ,

    اینجا فقط با رفتن راه میشه به جایی رسید .. اینجا واسه رسیدن راهی جز رفتن نیست

    پاسخ
    1. امیر
      سوابق: (4 دیدگاه) ,

      من هم در عکس دو چیزی جز زباله دانی ندیدم

      پاسخ
  2. Sajjad
    سوابق: (1074 دیدگاه) ,

    توی عکس اول چیزی جز زباله ندیدم

    هیچ جای دنیا روی پلتفرم منسوخ شده خودروی قدیمی، چند مدل خودرو تولید نمیکنن و هیچ جای دنیا هم این پلتفرم قدیمی رو با قیمت 65 میلیون نمیخرن

    پاسخ
  3. NAVID۰۰۹۸
    سوابق: (624 دیدگاه) ,

    واقعاً دیگه از شنیدن ، خواندن و دیدن خبرهای خودرویی و غیر خودرویی داخلی مغزم هنگ کرده .
    یعنی اینا مردم ایران زمین هستن که دارند به این فلاکت نگاه میکنن و هیچکاری از دستشون ساخته نیست .

    یعنی عملاً بی غیرت ترین مردم دنیا ما هستیم .
    با غیرتها نخرید نخری نخرید .
    به جز اَقلام واجب روزمره چیزی نخرید تا برای یکبار هم که شده این مافیای آقازاده ها و نور چشمی ها گورشون گم بشه از ویرانه خونه .
    تو رو به ناموستون نخرین و اِلا فاجعه گرونی خوب و بد را با خودش به جهنم فلاکت و نادانی فقری میکشونه که خارج شدن از اون کار راحتی نیستا .

    حالا خود دانید که بخرین یا نخرین.

    پاسخ
    1. مهدی
      سوابق: (82 دیدگاه) ,

      بحث دیگه اقا زاده ها نیستن با شروع تحریم ها تولید به شدت کم میشه این انبار زباله هم برای روزهای اتی هستش تا قیمت ها به شدت افزایش پیدا نکنه تا دولت راهی برای تولید پیدا کنه فقط هم خودرو نیست کم کم به دارو و مواد غذایی هم میرسه البته دارن تلاش میکنن از چین و هند تا اروپای شرقی هم غربی متحدی پیدا کنن که خداقل نفت بخره در غیر این صورت دیگه تورم بیست سی حتی هفتاد هشتاد هم چیزی جز جوک نیست

      پاسخ
      1. محمد
        سوابق: (338 دیدگاه) ,

        مهدی جان راه گریز همیشه هست
        بابک زنجانی از دل همین تحریمها در اومد
        وقتی نتونستیم نفت بفروشیم
        با واسطه فروختیم
        افرادی که پی تحریم آمریکا رو به جان میخرن
        اما با واسطه‌گری پول خیلی خوبی به جیب میزنن
        پس درآمد صفر نمیشه
        اما کمتر میشه
        اونهم بخاطر فروش کمتر و همینطور سود کمتر ( به واسطه قیمت‌گذاری ارزانتر از قیمت جهانی نفت برای جذب مشتری و همینطور هزینه درصد واسطه‌گری)
        .
        نکته کلیدی چیه؟؟؟
        .
        اینکه از الان ترامپ نگران گران شدن قیمت نفته!!!!
        شما چه ۱۰۰ بشکه نفت تولید کنید به قیمت ۱۰ دلار
        چه ۱۰ بشکه به قیمت ۱۰۰ دلار
        نتیجه یکیه!!!!
        یعنی اگه نفت گرون بشه، کاهش تولید و هزینه‌های واسطه‌گری فروش نفت رو تا حدودی جبران میکنه و اثر فشارهای ترامپ کم میشه
        تنها مشکل ما با توجه به سابقه ظهور بابک زنجانی(فروش نفت و ندادن پولش به دولت)، پیدا کردن واسطه قابل اطمینانه
        که تجربه بیشتری واسه مقابله با تحریم‌ها داریم
        .
        این یعنی چی؟؟؟
        بعنی جناب روحانی درست میگه وضعیت اونقدرها هم بحرانی نیست (البته بشرط گران شدن قیمت نفت)
        .
        اما طبیعیه که تو این شرایط اولویت بندی میشه و حتی بعضی جاها ترجیح به گرانی میره چون خود دولت هم زی‌النفع اقتصادیه (مثل خودروسازی)
        یعنی این جیب به اون جیب
        یعنی خودرو رو گرانتر بخرید که با مثلا سود بیشترش، ماست و پنیر گرانتر نشه
        .
        یه صحبتهایی هم از تغییر و تحولات غیر منتظره میکنن بعضی عزیزان که همینجا هم دیدم
        اما بعید میدونم هم با توجه به تجربه قبلی تحریم‌های خردکننده هم با توجه به پیش‌بینی فعلی
        تنها نکته همون گرانی نفته که از الان داره انبارها پر میشه واسه پیش‌بینی گرانی نفت
        هم بخاطر کاهش تولید ایران
        هم تقابلهای عجیب و غریب ترامپ و ماجراجوییهاش با تمام کشورهای دنیا
        هم بخاطر در راه بودن زمستان و مصرف بیشتر نفت در بازار بصورت طبیعی و گرانی بیشتر
        کل نتیجه رو هم آمریکا میتونه به هم بزنه هم عربستان و تا حدودی روسیه با افزایش تولید نفت
        که آمریکا الاقه‌ای به هدر دادن منابع نفتش نداره و ترجیح میده به بقیه فشار بیاره واسه تولید بیشتر
        روسیه هم دنبال امتیاز گرفتن بیشتره با کارت تولید نفت
        اما عربستان هم توان افزایش تولید رو داره هم انگیزه‌اش رو
        واسه عربستان هم تفاوت نداره تولید بیشتر با قیمت کمتر- یا تولید کمتر با قیمت بیشتر
        پس نه به بازار دلار
        نه بازار خودرو
        نه طلا و سکه
        نه مسکن
        یا حتی سرمایه
        که برای پیش‌بینی آینده چشمتون به قیمت نفت در ماههای پیش رو باشه

        پاسخ
        1. مهدی
          سوابق: (82 دیدگاه) ,

          برادر عزیز مسیله اینه که ترامپ یه فرد عادیه سیاست های غولی مثل انریکا متخصصان برجسته اقتصاد و سیاست حتی نظامی گری مشخص میکنن ترامپ فقط بلند گوی اعلام این سیاست هاست در مورد نفت هم وقتی تحریم باشی و‌کسی جرات خریدن نداشته باشه دیگه قیمتش بشه لیتری هزار دلار برای ما فرقی نداره داستان افرایش تولید برای کاهش نفت هم ابزاری برای فشار به روسیه هستش تا در مناقشات بین اللملی مثل سوریه و ایران اینده جانب غرب بگیره و البته یک پاداش به چین برای موضوع کره شمالی در مورد ادمایی مثل بابک اون سیاست همون مرحله اول شکست خورد دیگه بعیده دولت پول مفته دو دسته بده دست بانک های انریکا در ضمن تنها کسی میتونه تحریم دور بزنه که خودش راه انداخته پس نهایتش میشه نفت در برابر غذا

    2. نوید جهرمی
      سوابق: (2072 دیدگاه) ,

      از خر باید سواری گرفت.ماهیتش همینه. حالا هر کی میخواد سواری بده بده.

      پاسخ
  4. hamed
    سوابق: (4 دیدگاه) ,

    با خوندن آخر مطلب
    یه لحظه یاد سقوط دیوار شمال تو سریال Game of Thrones افتادم!

    پاسخ

دیدگاه شما چیست؟

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

لطفاً از نوشتن به‌صورت پینگلیش، اجتناب نمایید. نظرات حاوی توهین، عبارات غیراخلاقی، سیاسی، مطالب غیر مرتبط، اسپم، ترول و تبلیغاتی پذیرفته نمی‌شوند. برای تغییر آواتار خود می‌توانید از سایت گراواتار استفاده نمایید.