بررسی انواع مدلهای گیربکس

گیربکس اتوماتیک، دستی، دو کلاچه یا متغیر پیوسته؛ کدام شایسته انتقال توان خودرو شما هستند؟ هنگام انتخاب خودرو در خرید، یکی از مهم ترین گزینه های پیش رو انتخاب نوع سیستم انتقال توان خودرو شما است. در ایام قدیم فقط یک مدل دستی و یک مدل اتوماتیک وجود داشت. ولی زمانه عوض شده!

eight speed automatic transmission
eight speed automatic transmission

حالا انتخاب های ما در میان تکنولوژی های نو وسعت بیشتری گرفته است. مخصوصاً از زمانی که خودروهای الکتریکی وارد بازار شده اند و قصه انتقال قدرت خاص خود را دارند. سیستم انتقال قدرت در واقع مجموعه ای از چرخ دنده ها هستند که به طور معمول قدرت خروجی تولید شده از موتور را به چرخ ها انتقال می دهند و باعث حرکت خودرو می شود.

انتقال قدرت دستی معمولی:

این نوع انتقال توان نیازمند فشردن پا روی پدال کلاچ می باشد تا ارتباط موتور با جاده منقطع گردد سپس شما اختیار دارید که دنده مناسب را به وسیله دست انتخاب کنید. معمولا تعداد دنده ها در این نوع سیستم 5 است، اما به ندرت 6 دنده هم عرضه می شود (منظور 5 یا 6 سرعته می باشد).

transmission 5speed forks
transmission 5speed forks

در اولین روز های پا گرفتن صنعت اتومبیل سازی تمامی خودرو ها مجهز به سیستم انتقال قدرت دستی بوده اند.


طراحی سیستم انتقال قدرت دستی ساده و فوق العاده کارآمد است. کنترل کامل خودرو با سلیقه راننده بر عهده وی می باشد. در هنگام ترافیک راننده مجبور است که دست خود را از روی فرمان بردارد و دنده را مکررا عوض کند که باعث خستگی وی می شود. بنابراین استفاده از این نوع سیستم انتقال فدرت نیازمند تمرین و مهارت راننده می باشد.

انتقال قدرت خودکار:

برای اولین بار در سال 1920 توسعه داده شد. اکثر خودرو های امروزی از این نوع سیستم استفاده می کنند و این یک دلیل بیشتر نمی تواند داشته باشد و آن راحتی در استفاده است. فقط کافی است آن را در حالت Drive قرار دهید و پای خود را بر روی گاز فشار دهید. سیستم دنده مناسب و صحیح را برای شما انتخاب می کند. البته سیستم انتقال قدرت خودکار مجموعه ای بسیار پیچیده است و باعث مصرف شدن کمی بنزین بیشتر نسبت به مدل انتقال قدرت دستی می شود. که این افزایش مصرف سوخت به علت وزن زیاد این سیستم و بازده مکانیکی نسبتاً کمتر در مقایسه با سیستم انتقال قدرت دستی است.

در گذشته اکثر سیستم های انتقال قدرت خودکار با 3 سرعت (به علاوه دنده عقب) ساخته می شدند. امروزه سیستم های خودکار 9 سرعته نیز ساخته شده است و این باعث مصرف سوخت بهتر و راندمان بهتر این گیربکس می شود.


حال ببینیم که سیستم های انتقال قدرت بعدی که از همین دو سیستم مشتق شده اند چگونه اند.

انتقال قدرت اتوماتیک با کنترل دستی:

همین طور که رایانه ها جای خود را در خودرو پیدا کردند، سیستم های انتقال قدرت خودکار قابلیت جدیدی پیدا کردند. خودروسازان به راننده ای که خودرو اتوماتیک را برای رانندگی انتخاب کرده است این اجازه را می دهند تا در مواقع لازم دنده ها را شخصاً تعویض نماید. که این تعویض به وسیله تغییر مکان دسته دنده یا پدال هایی پشت فرمان می تواند صورت بگیرد. این پدال ها در خودروهای اسپرت بیشتر به چشم می خورد و خیلی فراگیر نیست.

porsche 911 carrera tiptronic shift control
porsche 911 carrera tiptronic shift control

راننده توانایی تعویض دنده گیریکس خودکار را پیدا می کند اما طریقه درست عوض کردن و زمان عوض کردن دنده مهم است و صحیح انجام ندادن آن می تواند به گیربکس صدمه وارد نماید.

انتقال قدرت پیوسته متغیر یا CVT

اگر کمی اخبار خودروها را دنبال کرده باشید حتما در مورد CVT مطالب بسیاری خوانده اید. طراحی بسیار ساده دارد ولی عملکرد خیلی بهتر در شرایط گوناگون از خود نشان می دهد. در واقع از دو پولی که به وسیله یک تسمه به هم متصل شده اند ساخته شده است. پولی به کار رفته در این سیستم انتقال قدرت بسیار خاص می باشد به طوری که اندازه آن به تعویض دنده تغییر می کند. تعداد دنده های موجود در CVT قابل شمارش نیست چون فاصله دنده ها فوق العاده کم و در اصطلاح پیوسته دنده عوض می شود. یعنی بین کمترین نسبت و بیشترین نسبت تسمه جابه جا می شود و توان منتقل می شود.

how the CVT transmission works
how the CVT transmission works

رانندگی با خودرویی که سیستم CVT دارند مانند خودرویی است که سیستم انتقال قدرت آن خودکار است با این تفاوت که احساس عوض شدن دنده در خودرو ندارید. در عوض دور موتور به طور پیوسته و آرام بالا و پایین می شود. ممکن است در این نوع سیستم انتقال قدرت دور موتور شما بالا باشد و بگویید که این آخر سرعت خودرو است ولی در دور موتورهای بالا دو پولی به سرعت در حال تغییر سایز (تعویض دنده) هستند و سرعت خودرو به طور یکپارچه افزایش می یابد. در این نوع انتقال قدرت احتمالاً شما از رانندگی خسته می شوید به همین علت خودروسازان تعویض دنده توسط راننده را هم به این سیستم اضافه کرده اند. اگر دوست دارید که رانندگی با سرعت را تجربه کنید مطمئناً این گزینه نمی تواند برای شما مناسب باشد. در حال حاضر این تکنولوژی نیاز به بالغ شدن و زمان دادن به آن هست. به واسطه تکنولوژی ویژه ای که در تسمه موجود در این سیستم است فعلاً امکان بارگذاری بیش از اندازه روی آن نیست (منظور رانندگی با سرعت های خیلی بالا و پر بازده مانند رانندگی در رالی). در آینده ای نه چندان دور این تکنولوژی همه گیر خواهد شد و قابلیت های جدید به آن اضافه می شود.

how the CVT transmission works
CVT transmission

انتقال قدرت دو کلاچه یا DCT

با تشکر از سازندگان خودروهای مسابقه ای، سیستم انتقال قدرت دوکلاچه با تکنولوژی فوق العاده بالا وارد بازار شده است. تعویض دنده در این نوع انتقال فدرت می تواند دستی یا خودکار باشد.

همان طور که از نام این سیستم برمی آید، این سیستم دارای دوکلاچ است که دنده را عوض می کند. مزیت عمده این سیستم انتقال قدرت به حداقل رساندن زمان تعویض دنده است. این تعویض دنده در کسری از ثانیه و به نرمی صورت می گیرد. این مزیت بزرگ در مسابقات و رالی ها بسیار می تواند تعیین کننده باشد. این نوع سیستم انتقال قدرت سبک است و در حال حاضر با تعداد دنده های بالا دست و پنجه نرم می کند. به واسطه تعویض دنده کنترل شده خودکار توسط رایانه، تقریباً خرابی گیربکس نزدیک به صفر است. متاسفانه از عیب های بزرگ برای این سیستم انتقال قدرت، قیمت تمام شده آن است.

انتقال قدرت الکتریکی

خودروهای الکتریکی از سیستم های انتقال قدرت جداگانه نسبت به خودرهای بنزینی یا گازوئیل سوز بهره می برند.

انتقال قدرت یک سرعته: یکی از سیستم های انتقال قدرت که هم برای خودرو و هم برای موتور استفاده می شود انتقال قدرت یک سرعته است. این سیستم با ارتباطی ساده موتور را به چرخ ها متصل می کند. خب در این زمان به کار بستن موتور در زمان مناسب خیلی مهم و سخت می باشد. هنگام درگیری موتور با سیستم انتقال قدرت کار به شدت پیچیده می شود. از دنده اول شروع می شود (که معمولاً یک تسمه وجود دارد که به چرخ دنده کاهشی و سپس به یکی از چرخ متصل است) بعد از مدتی چرخ دنده های دیگر اضافه می شوند تا سرعت افزایش پیدا کند.
خودروی جدید تسلا مدل S با تکنولوژی بالایی بهره برداری شده است که تنها دارای یک دنده است.
برخی از سازندگان خودروهای الکتریکی از چندین دنده برای خودروی خود استفاده کرده اند که متاسفانه ناموفق بوده اند، هیچ کسی از چگونگی استقبال مشتریان از اینگونه خودروها به واسطه انتقال قدرت خاص آن خبر ندارد.

درباره نویسنده

تصویر پروفایل علی طهوری

علی طهوری، دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی خودرو، گرایش طراحی سیستم‌های دینامیکی خودرو دانشگاه علم و صنعت

87 دیدگاه

  1. سعید
    سوابق: (1 دیدگاه) ,

    باسلام من یه بی ام و518 دارم که میخوام5دندش کنم چه طوری این کارو انجام بدم

    پاسخ
  2. رضا
    سوابق: (1 دیدگاه) ,

    ویتارای دنده ای کلاس 5 دارای کروز راچگونه اتومات کنیم

    پاسخ
  3. ُُسجاد
    سوابق: (1 دیدگاه) ,

    با سلام
    نمیتونم عکس هایی که فلش پلیر اجرا میشن رو دانلود کنم. اگه میشه راهنمایی کنید.

    پاسخ
  4. آرام
    سوابق: (7 دیدگاه) ,

    سلام به همه خوبان !
    وقت همه شما به خیر!

    کمال تشکر و سپاس را از آقای طهوری ، نویسنده این مقاله مفید و آموزنده ، دارم . امیدوارم شاهد حضور کارشناسان خوب و دلسوز ملی در خطوط طراحی ، تولید و بخش اقتصادی خودروسازی باشیم . تا شاهد بهبود وضعیت خودرو باشیم .
    یک خاطره از دوره مدرسه می گم که به چند ارسالی اخیر اعضا بی ربط نیست . مدرسه ما یکی از مدارس خوب و ارزشمند ، در یکی از محله های قدیمی شهر بود و اطراف مدرسه خانه های مسکونی همسایه ها به دیوار کوتاه مدرسه چسبیده بود . یه روز مدیر مدرسه ما که بسیار مودب و محترم بود موقع صبح و سر صف می خواست در مورد یک خطای رفتاری دانش آموزان تذکر لازمی بده . ایشون بعد از سلام و احوال پرسی به همه شاگردان ، ابتدا بلندگو را خاموش کردند و بعد گفتند : ((چون دوست ندارم اعتبار و آبروی شما پیش همسایه ها کمرنگ بشه این مطلب رو درگوشی بهتون می گم . بهتره در مورد نظافت شخصی بیشتر دقت کنید . )) بعد هم بلنگو را روشن کردند و تشکر کردند و … این رفتار و بزرگمنشی آقای مدیر و احترام فوق العاده ایشان در مورد مسالهء ساده برای ما آموزنده بود و همه ما تحت تأثیر اخلاق خوب ایشون قرار گرفتیم و هم پاکیزگی درست شد و هم احساس بزرگ شدن و آبرو مندی در ما رشد کرد .
    به نظرم بهتره فضای دوستی رو بیشتر حفظ کنیم ( اول خودم رو می گم ) و به جای پرداختن به حاشیه ها از فضای خوب و علمی تارنمای “پدال” بهتر استفاده کنیم . به این ترتیب ، انگیزه نویسندگان ارجمند برای تهیه مطالب جدید بیشتر خواهد شد و عطر دوستی فضای سفر خودرویی ما را پر خواهد کرد .

    ارادتمند : آرام

    .

    پاسخ
  5. محسن فرنو
    سوابق: (1 دیدگاه) ,

    با سلام
    می خواستم یک سئوال بپرسم خواهش می کنم راهنمایی بفرمایید
    امکان اضافه کردن دنده ششم به گیربکس 206 TU5 وجود دارد؟
    منظور این است که ماشین شش سرعته شود؟
    اگر جواب نه هست راهکار جایگزین با هزینه کم چیست؟.

    پاسخ
  6. ASTON
    سوابق: (11 دیدگاه) ,

    علی آقای طهوری دستت درد نکنه خیلی حال کردم با مطلب آموزنده شما .
    سالها پیش حدود 15 سال پیش یه برنامه تو تلویزیون دیده بودم درباره گیربکس اصطحکاکی که نیسان در واقع نسخه مدرن اولین گیربکس ها رو درست کره بود که حاصل 30 سال تحقیق این خودروساز بود از رو تصاویر متحرک فهمیدم همون cvt هست

    یک دنیا سپاس

    پاسخ
    1. کامی
      سوابق: (1 دیدگاه) ,

      بله بنده هم این برنامه رو یادمه شبکه ۴ پخش کرد. وقتی اسم و کارکرد cvt رو شنیدم باورم نمیشد اون مدل آزمایشی که اصطکاک توش قابل کنترل نبود صنعتی شده باشه! کاملا یادمه قسمت هاش رو حتی نحوه برداشت آلیاژ مذاب که چطور کمترین مقدار ناخالصی رو داشته باشه

      پاسخ
  7. حسین
    سوابق: (1 دیدگاه) ,

    لطفا در مورد خودروهای جدید چینی که از گیربکس رباتیک بهره می برند توضیح بفرمایید.

    پاسخ
  8. حامد
    سوابق: (1 دیدگاه) ,

    ممنون و سپاس از اطلاعات مفید شما . امیدوارم همواره موفق و پیروز باشید

    پاسخ
  9. محمد امین
    سوابق: (1 دیدگاه) ,

    سلام،
    باسپاس فراوان مطالب کامل و کاربردی بودند.
    یک سوال از خدمتتون داشتم :
    “گیربکس دستی” که مشخص کننده و نشان دهنده دنده باشه در بازار هست ؟ راهنمایی بفرمایید. ( نشان دهنده دنده 1،2،3،…)
    پیشاپیش از راهنماییتون نهایت تشکر را دارم.
    شاد و موفق باشید.

    پاسخ
  10. مهدی
    سوابق: (2 دیدگاه) ,

    لطفا در مورد ریتارد گیربوکس نیز مطلب بگزارید
    با تکر از زحمات شما

    پاسخ
  11. مصطفی
    سوابق: (5 دیدگاه) ,

    با سلام
    بسیار ممنون از شما مهندس طهوری .همیشه موفق باشید و سربلند.

    پاسخ
  12. یوسفی زاده
    سوابق: (1 دیدگاه) ,

    مطلب بسیار آموزنده ای بود . از نویسنده محترم کمال تشکر را دارم

    پاسخ
  13. محسن
    سوابق: (1 دیدگاه) ,

    با سلام و احترام لطفا درصورت امکان بذل محبت فرموده و پاسخ سوال اینجانب را به ایمیل ارسال فرمایید.با سپاس
    کمری هیبرید دارای گیربکس E-CVTاست و کمری 2016 دارای گیربکس تیپترونیک کدام را برای خرید پیشنهاد می کنید؟

    پاسخ
    1. مهدی مرادی
      سوابق: (1 دیدگاه) ,

      دوست عزیز نظر شخصی بنده اینطور هستش اساتید درست و غلط رو ببخشند
      اگه شما علاقه مند به روان بودن خودرو و نرمی ماشین دارین بدون شک هیبرید با جعبه دنده cvtبهترین خودرو هستش و هم چنین مصرف سوخت کم تری دارند.اما اگر خودرو یا شتاب بهتر و هیجان نیاز دارین گیربکس شیفت ترونیک یا تیپ ترونیک گزینه بهتری هستن
      با تشکر

      پاسخ
  14. king 918
    سوابق: (1605 دیدگاه) ,

    خدایی فقط PDK وسلام…………………………………….

    پاسخ
  15. وحید
    سوابق: (1 دیدگاه) ,

    سلام با تشکر از توضیحات که با تصویر داده بودید.من دنبال نحوه ی تعویض دنده روی فرمان برای ماشینهای قدیمی مثل شورلت و کادیلاک و آریا.البته هنوز از این مدل دنده تو ماشینهای جدید استفاده میشه. با تشکر

    پاسخ
  16. تصویر پروفایل یاسین
    یاسین
    سوابق: (64 دیدگاه) ,

    واقعا مطالب خوبی بود
    من جعبه دنده cvt رو بیشتر میپسندم چون رانندگی نرم و اروم و مصرف سوخت مناسب رو در اولویت میبینم چون بیشتر عمرمونو تو ترافیکای تهران گذروندیم و فقط cvt که مرهمی بر درد معطل شدن تو ترافیکه :)))

    پاسخ
  17. ذبیح الله محمدی
    سوابق: (1 دیدگاه) ,

    با تشکر از مطلب تان
    من دانشجوی ترم آخر مهندسی مکانیک هستم و باید یک جعبه دنده خودرو را در روی ورق دیزاین کنم اما نتوانستم هیچ فایل مفیدی از انترنت پیدا کنم اگر در این مورد کمکم کنید ازتان ممنون میشوم
    تشکر

    پاسخ
  18. سیامک
    سوابق: (107 دیدگاه) ,

    cvt از نظر من یک سیستم انتقال نیروی آشغاله . حتی به نظرم بدرد یکبار تجربه هم نمیخوره . ضعفهای زیادی داره . زمان بیشتری باید روی تحقیق و توسعه انتقال نیروی پیوسته صرف بشه تا به تکامل لازم برسه . به شخصه گیربکس منوآل رو بهترین سیستم انتقال نیرو میدونم . ساده و بدور از پیچیدگی است، کم هزینه است . مصرف سوخت ماشین با این سیستم بهینه است ، تعمیرات و نگهداری اش راحت و اقتصادیه و از همه مهمتر اینکه این راننده است که برای سبک رانندگی اش تصمیم میگیره ، نه گیربکس .

    پاسخ
  19. علی صادقی
    سوابق: (1 دیدگاه) ,

    سلام
    میشه یک مقاله جامع در مورد تکامل گیربکس تویوتا یا هیوندا برایم تهیه کنید یا معرفی کنید خودم دانلود کنم ، ترجیحا انگلیسی باشد ، انصافا خودم خیلی گشتم ولی نتونستم پیدا کنم ، لطفا این کار رو برایم انجام بدهید .

    پاسخ

دیدگاه شما چیست؟

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

لطفاً از نوشتن به‌صورت پینگلیش، اجتناب نمایید. نظرات حاوی توهین، عبارات غیراخلاقی، سیاسی، مطالب غیر مرتبط، اسپم، ترول و تبلیغاتی پذیرفته نمی‌شوند. برای تغییر آواتار خود می‌توانید از سایت گراواتار استفاده نمایید.