مرحمت فرموده، زود حرکت کنید! راه‌اندازی صحیح خودرو در فصل سرد

مسعود مشهدی رحیم: اگر شما هم با نزدیک شدن زمستان و کاهش دمای هوا، بیش از پیش در مورد گرم کردن خودرو (پیشرانه) قبل از شروع به حرکت و ویژگی‌های آن کنجکاو هستید، می‌توانید با مطالعه این مقاله به ویژگی‌های این دورهٔ کاری و روش صحیح راه‌اندازی خودرو در هوای سرد پی ببرید.
دورهٔ راه‌اندازی سرد، و گرم کردن پیشرانه (Cold Start-Warm up) به چه معناست؟

cold-start-warm-up
ظرفیت جذب حرارت فلزات، مایع خنک‌کاری و روغن پیشرانه موجب معرفی یک دوره کارکرد گذرا در پیشرانه می‌شود (فلزات ساختمان پیشرانه که تمام مدت شب را در دمای هوای زمستان قرار داشتند، شدیداً از جذب گرمای احتراق استقبال می‌کنند)؛ دوره گرم شدن به عنوان مدت زمان لازم برای رسیدن پیشرانه و اجزای آن از شرایط دمای محیط به دمای پایدار کاری‌شان، تعریف می‌شود. این دوره از کارکرد پیشرانه به لحاظ بازده حرارتی و مکانیکی، مصرف سوخت و همچنین انتشار آلاینده‌ها، بدترین دورهٔ کارکرد پیشرانه است.

car-clinic-cold
ویژگی‌های دورهٔ گرم کردن پیشرانه چیست؟
تلفات اصطکاکی بسیار بالا: می‌دانید که روغن در شرایط سرد، سفت شده و فرآیند روان‌کاری مختل خواهد شد. پس سهم زیادی از توان ناشی از احتراق سوخت پیشرانه، تا قبل از رسیدن به دمای کاری صرف غلبه بر اصطکاک رینگ‌های پیستون و دیواره سیلندر خواهد شد.
تبخیر ضعیف سوخت مایع: در شرایط عادی سوخت بلافاصله پس از پاشش، تبخیر شده و به منظور احتراق، با هوای ورودی مخلوط می‌شود. هوای سرد، تبخیر سوخت را به تأخیر می‌اندازد؛ حتی بخشی از بخار سوخت در برخورد با دیواره‌های سرد راهگاه ورودی به مایع تبدیل شده (چگالش) و به دیواره می‌چسبد. این مساله باعث ایجاد انحراف بزرگی در نسبت هوا به سوخت واقعی پیشرانه می‌شود؛ تصور کنید محفظه احتراق به ازای هر 14 واحد هوای ورودی، یک واحد سوخت نیاز داشته باشد. اگر بخشی از سوخت پاشش شده به دلیل چگالش وارد محفظه نشود، احتراق با مخلوط رقیق‌تری صورت گرفته و توان کم‌تری تولید می‌کند.

جذب سوخت در روغن و شستن آن از سطوح تماس: برای جلوگیری از تماس فلز با فلز و ایجاد سایش، لایهٔ نازکی از روغن، سطوح تماس را می‌پوشاند. در شرایط سرد بخشی از سوخت، جذب لایهٔ روغن شده و با توجه به خاصیت شویندگی سوخت، باعث از بین رفتن لایه و سایش فلزات می‌شود.
انتشار آلاینده‌ها: سهم زیادی از انتشار آلاینده‌های پیشرانه در دورهٔ راه‌اندازی سرد اتفاق می‌افتد. به طور خلاصه می‌توان علت انتشار زیاد آلاینده‌ها در طی دوره گرم شدن را بدین ترتیب معرفی کرد: تبخیر ضعیف سوخت در شرایط سرد، وجود شکاف حجیم بین پیستون سرد و سیلندر و فرار مخلوط هوا و سوخت، جذب و دفع سوخت توسط لایهٔ روغن محفظه احتراق، خاموش شدن شعله در مجاورت دیواره سرد محفظه احتراق و بازده پایین مبدل کاتالیزوی در دماهای پایین‌تر از دمای حدود 450 درجه سانتی گراد (Light-off).

ignition_2000
واحد کنترل الکترونیکی (ECU) برای راه‌اندازی سرد پیشرانه چگونه عمل می‌کند؟
واحد پردازش با اطلاعاتی که از حسگر دمای مایع خنک‌کاری دریافت می‌کند، شرایط راه‌اندازی سرد پیشرانه را تشخیص داده و به دلایلی که در بالا توضیح داده شد، 5 تا 10 برابر بیش از مقدار عادی سوخت مورد نیاز برای احتراق را فراهم می‌کند و این رویکرد تا زمان گرم شدن کامل پیشرانه ادامه می‌یابد. البته موارد دیگری مانند ریتارد کردن جرقه به منظور افزایش دمای گازهای خروجی و تسریع فرآیند گرم شدن مبدل کاتالیزوری نیز در دستور کار قرار دارد.

باور گرم کردن خودرو در فصل سرد از کجا نشات می‌گیرد؟
در گذشته‌های نه‌چندان دور، قبل از ورود کامپیوترها به عرصه خودرو، مهندسین برای طراحی سیستم سوخت‌رسانی از کاربراتور استفاده می‌کردند. کاربراتورها عموماً مجهز به امکاناتی برای تشخیص برخی شرایط خاص کاری نظیر هوای سرد محیط، و به دنبال آن اتخاذ تصمیم مناسب با این شرایط نبودند. در نتیجه نیاز به سوخت بیشتر برای راه‌اندازی خودرو در فصل سرد، به صورت خودکار توسط سیستم سوخت‌رسانی احساس نمی‌شد. برای غلبه بر این مشکل، خودروها مجهز به مدار ساسات شدند. راننده با کشیدن اهرم ساسات، مانع ورود هوای زیاد به پیشرانه می‌شد و از این طریق با تبخیر مقدار معینی از سوخت، مخلوط غنی‌تری از سوخت و هوا به محفظه احتراق وارد شده و راه‌اندازی پیشرانه آسان‌تر انجام می‌گرفت. حال اینکه مدار ساسات با جلوگیری از ورود هوای زیاد به پیشرانه باعث افت توان خروجی می‌شد؛ در نتیجه پدران ما مجبور بودند دقایقی را داخل خودروی سردشان خیره به نشانگر دمای آب سپری کنند! با گرم شدن پیشرانه، آن‌ها مدار ساسات را غیرفعال کرده و حالا می‌توانستند با فشردن پدال گاز، توان مورد نیاز برای حرکت خودرو را تأمین کرده و به جاده بزنند.

autocover-cars-idle
برای راه‌اندازی صحیح خودرو در فصل سرد چه باید کرد؟
با توجه به کیفیت کاری پایین پیشرانه در شرایط شروع به کار در هوای سرد، گرمایش سریع برای دستیابی به مصرف سوخت کم و جلوگیری از سایش قطعات اصطکاکی ضروری است. همچنین بخش مهمی از آلایندگی خودروها، که در فصل سرد با پدیده واژگونی هوا نیز همراه شده و سلامت تک‌تک افراد جامعه را تهدید می‌کند، ناشی از عادت اشتباه گرم کردن خودرو است.
با وجود اینکه ما فرزندان همان پدران دوستدار ساسات! هستیم، باید بدانیم که سریع‌ترین روش برای گرم کردن پیشرانه، زیر بار قرار دادن آن، و نه کارکرد درجا در دور آرام است؛ بر همین اساس بلافاصله پس از روشن شدن خودرو آن را برانید! البته به دلایلی نظیر احتراق و روان‌کاری ضعیف در این شرایط، بهتر است تا قبل از گرم شدن پیشرانه از رانندگی خشن و اسپرت پرهیز کنید.

cold-morning-start
نویسنده: مسعود مشهدی رحیم – کارشناس ارشد خودرو

31 دیدگاه

  1. حميد
    سوابق: (868 دیدگاه) ,

    کاش خودرو ها برقی میشد صبح راحت روشن میشد
    ابنهمه الودگی هم نبود

    پاسخ
    1. سیاوش
      سوابق: (48 دیدگاه) ,

      خودرو های برقی تو سرمای شدید اصلا عملکرد خوبی ندارند یه دفعه عملکرد و مسافتی که طی می کنند یک ششم میشه .مثلا رنو zoe توی کانادا البرتا اصلا راه نمی ره تقریبا.300 کلیومتر تقریبا میشه 50 کیلومتر

      پاسخ
      1. ماسل
        سوابق: (171 دیدگاه) ,

        چطور ؟ تو هوای سرد خنک کاری باتریها بهتر انجام میشه.تو های سرد مقاومت سیمها کمتر هست و مقاومت کمترسیمهای داخل موتور باعث افزایش راندمان موتور های الکتریکی میشه.
        دوستان اگر اشتباه میکنم راهنمای کنند؟

        پاسخ
        1. hamid3x
          سوابق: (185 دیدگاه) ,

          با کاهش دما رسانایی افزایش پیدا میکنه،درنتیجه تلافات کاهش پیدا کرده،حرف شما درسته،حالا دوست ما چرا گفته خودرو برقی راندمانش کم میشه نمی دونم

  2. امیر.عارف
    سوابق: (369 دیدگاه) ,

    با تشکر از تحقیق نویسنده محترم . فکر نمیکنید که بیش از حد بزرگنمایی فرمودید. اولا روغنهای جدید اتومات هستن و مثل قبل بیش از حد سفت نمیشود و درثانی اگر هم بنا به دلایل ذکر شده شسته شود بلافاصله با بالا آمدن پیستون دوباره جایگزین خواهد شد و….. بیشتر به نظر یک فرد کم اطلاعاتی مثل من شبیه به ترساندن با اغراق بود تا اطلاع رسانی علمی

    پاسخ
    1. مسعود مشهدی رحیم
      سوابق: (5 دیدگاه) ,

      با سلام و احترام
      باتشکر از دقتتان به متن، میکوشم پاسخی در حد توان به ابهامات مطرح شده بدهم:
      1. ویسکوزیته (مقاومت سیالات به جاری شدن) مایعات به شدت تابع دما بوده و خواهد بود. البته محققان روان کاری با استفاده از افزودنی های بسیار و استفاده از نانوسیال سعی میکنند مطابق فرمایش شما، حساسیت روغن به دما را کاهش دهند. اما همچنان مفهومی تحت عنوان روغنی با ویسکوزیته مستقل از دما وجود خارجی ندارد.
      2. رینگ روغن بر دامنه پیستون دائما در حال شستن روغن از دیواره و جلوگیری از تماس آن با شعله بوده و مجموعه لنگ دقیقا همانطور که فرمودید روغن را مجدد به دیواره پاشش میکند. در شرایطی که سوخت جذب روغن دیواره در محفظه احتراق شود لایه روغن با شدت بیشتری اصطلاحا شسته می شود. ضمن تایید فرمایش شما اساسا توجهتان را به دو نکته مهم جلب میکنم: در بحث لایه روغن ابعاد در حد میکرومتر و زمان تمام پدیده هایی که از آن صحبت میکنیم میلی ثانیه بوده اما تنشهای حرارتی، مکانیکی بسیار شدید و بحرانی است. در نتیجه چند میلی ثانیه تاخیر در پایداری لایه روغن وقتی ضربدر دو-سه هزار چرخه کاری شود جدی تر از آنچه در نگاه اول بنظر میرسد خواهد شد. البته همانطور که در مقاله توضیح داده شد مهمترین آسیب این دوره آلایندگی پیشرانه، و نه بحث سایش می باشد. ممنون

      پاسخ
      1. امیر.عارف
        سوابق: (369 دیدگاه) ,

        ممنون از توجه شما به نظرات اهالی سایت

        پاسخ
  3. امیر.عارف
    سوابق: (369 دیدگاه) ,

    با تشکر از تحقیق نویسنده محترم . فکر نمیکنید که بیش از حد بزرگنمایی فرمودید. اولا روغنهای جدید اتومات هستن و مثل قبل بیش از حد سفت نمیشود و درثانی اگر هم بنا به دلایل ذکر شده شسته شود بلافاصله با بالا آمدن پیستون دوباره جایگزین خواهد شد و….. بیشتر به نظر یک فرد کم اطلاعاتی مثل من شبیه به ترساندن با اغراق بود تا اطلاع رسانی علمی .

    پاسخ
  4. تصویر پروفایل سامان اذری
    سامان اذری
    سوابق: (1466 دیدگاه) ,

    به نظر من بهترین راه تعویض اب رادیاتور با ضد یخ خوب و استاندارد (من کراپ ریختم واسه سمند تاحالا راضی ام )و انتخاب روغن موتور با ویسکوزیته پایین مثلا 10 و نهایتا 20 و لاستیکهای زمستانی برای شهر های کوهستانی
    2 روز پیش اینجا برف باریده داریم یخ میزنیم لاستیکهای من مارکشون دیستون تایلند هستند به شدت سفت و خشک و مزخرف هستند تحقیق کردم بهترین تایر برا زمستون که هم نرم باشه و هم ترمزگیری و هندلینگ ماشین رو حفظ کنه تو لاستیکهایی که تو ایران هست سومیتومو دانلوپ و تویو گذینه های خوبیه

    پاسخ
    1. فرامرز
      سوابق: (743 دیدگاه) ,

      من دانلوپ انداختم خوبه و فقط موقع پارک کردن صدا میده. البته اولین تا هفته پیش ماشین با لاستیک زمستونی نرونده بودم

      پاسخ
  5. ارمان
    سوابق: (997 دیدگاه) ,

    بسیار مفید بود مخصوصا برای مصرف کنندهای وسواس

    پاسخ
  6. سید مهران میرابوالقاسمی
    سوابق: (16 دیدگاه) ,

    منم با اقا سامان موافقم لاستیک سومیتومو خیلی نرم و خوبه.

    پاسخ
  7. mahmood
    سوابق: (39 دیدگاه) ,

    یعنی تو زمستون ماشین رو روشن کردیم سریع راه بیوفتیم با سرعت کم؟؟؟به نظر من که خیلی منطقی نیست.حداقل یک دقیقه صبر کنیم ماشین به خودش بیاد.البته ٢٠۶ که کلا دو سه دقیقه باید صبر کرد تا گاز بخوره!!!!کلا به نظرم یکم صبر کنیم بد نیست

    پاسخ
    1. احسان
      سوابق: (70 دیدگاه) ,

      اگر به ۲۰۶ بنزین اکتان بالا (سوپر) بزنید صبحهای سرد با یک استارت روشن میشه و بدون مشکل گاز میخوره، بنظرم حتما این کار رو بکنید برای انجین هم خیلی بهتره
      در مورد درجا گرم کردن هم اگه دفترچه خودرو رو مطالعه کنید گفته شده که حداکثر یک دقیقه درجا گرم کنید و بعدش آروم حرکت کنید

      پاسخ
  8. پرهام
    سوابق: (41 دیدگاه) ,

    من دقیقا خودم به صورت تجربی به این نتیجه رسیدم . درست گرم کردن ماشین خیلی رو روان کار کردن موتور تاثیر داره دقیقا مثل ورزشکاری که قبل مسابقه گرم میکنه اگه این کارو درست انجام نده به مشکل میخوره . شیوه من اینطوریه که به محض روشن کردن راه میوفتم و تا قبل از دمای 70 درجه خیلی سبک دنده عوض می کنم و وقتی دما به 70 میرسه یکمی بیشتر گاز میدم و در نتیجه با یه موتور سرحال و رووون مواجه میشم ولی اگه از اول فشار بیارید ماشین به اصطلاح ( لش ) میشه .

    پاسخ
  9. بیژن
    سوابق: (31 دیدگاه) ,

    من با نظر آقای امیر عارف موافقم. در ضمن این موضوع رو دیگه خیلیها ( حداقل اهالی این وب سایت) میدونن که دیگه درجا کارکردن ماشین برای گرم شدن از لحاظ فنی اشتباست.
    آقای مشهدی رحیم ، با تشکر از زحمتی که برای این مقاله کشیدین ، ولی خیلی بد ترجمه ش کردین.

    پاسخ
    1. مسعود مشهدی رحیم
      سوابق: (5 دیدگاه) ,

      ضمن احترام به نظرتان، تاکید کنم مطالب منسوب به بنده، تالیف اینجانب بوده و ترجمه نمی باشد.
      با تشکر

      پاسخ
  10. بیژن
    سوابق: (31 دیدگاه) ,

    آقای آذری ، ماشین پشت سرت(پروفایلت) بنظر نمیاد سمند باشه…خخخ

    پاسخ
  11. مهدی
    سوابق: (33 دیدگاه) ,

    در مورد خودروهای وارداتی و روغنهای اصلی که در اینها استفاده میشود بله میتوانید پس از استارت حرکت بکنید البته در این خودروها هم اندکی درجا کار کردن بد نیست.
    ولی در مورد خودروهای داخلی و روغن موتورهای داخلی شدیدا بهتون توصیه میکنم که بزارید خودرو تا رسیدن به دمای 20 الی 30 درجه در جا کار بکند و سپس به آرامی شروع به حرکت بکنید ترجیها اگر مسیر حرکتان سراشیبی باشد اجازه بدهید خودرو در حالت خلاص در سراشیبی حرکت بکند تا روغن گیربکس هم یکم گرمتر بشه و هم دیفرانسیل و گریس یاتاقانهای چرخها گرمتر بشوند. حتی در خودروهای با فرمان هیدرولیک زیاد در حالت سرد به فرمان هم فشار وارد نکنید!
    در مورد خودروهای دنده دستی، صبح زود موقع استارت زدن حتما پایتان روی پدال کلاچ باشد و بعد از استارت حدود یک دقیقه پا را روی کلاچ نگه دارید و بعد به آرامی رها بکنید.
    اگر در استارت اول موتور روشن نشد 3 الی 4 ثانیه صبر بکنید و بعدا استارت بزنید البته دقت بکنید زمان هر استارت سرد 1 الی 2 ثانیه بیشتر نشود.
    در ضمن هرگز از روغنهای 10-40 مثلا برای موتور 405 استفاده نکنید حتما از روغن توصیه شده در کاتالوگ خودرو استفاده بکنید.
    حال اگر خودرو دوگانه سوز باشد باز نوع کارکرد موتور با توجه به دمای موتور فرق میکند که بماند…

    پاسخ
    1. احسان
      سوابق: (70 دیدگاه) ,

      دوست عزیز اگه اطلاعات دقیقی در مورد گرم کردن خودرو ندارید بقیه رو راهنمایی اشتباه نکنید، لطفا دفترچه ماشینتون رو مطالعه کنید و این نکته رو در نظر بگیرید که درجا گرم کردن انجین مختص ماشینهای کاربراتوری هست و در ماشین های انژکتوری فقط باعث آسیب به انجین میشه
      برای مطالعه:
      http://www.roadandtrack.com/car-culture/videos/a30249/why-you-shouldnt-warm-up-your-car/

      پاسخ
  12. nima
    سوابق: (103 دیدگاه) ,

    البته بحث این مقاله کاملا درسته ولی به نظرم بیشتر شامل حال خودروهای روز دنیا بشه.نه ما ایرانیها که خودروهامون تکنولوژی ٣٠ سال پیش رو دارن.تجربه شخصیم اینه که اگر ماشینم یکی ٢دقیقه درجا کار نکنه بسته به میزان سرمای هوا ،موقع بالا رفتن از سربالایی کوچه و خیابان اصلی ریپ میزنه و من شخصا یک الی ٢دقیقه زودتر از خانومم میرم تو ماشین و ماشین رو گرم میکنم.آقا محمود هم راست میگن من قبلا که ٢٠۶ تیپ٢ داشتم صبحا اصلا گاز نمیخورد و باید صبر میکردم.هیچوقت هم درست نشد مشکلش

    پاسخ
    1. احسان
      سوابق: (70 دیدگاه) ,

      بد کار کردن ۲۰۶ بخاطر کیفیت پایین بنزین هست، از سوپر استفاده کنید برطرف میشه، تجربه خودم

      پاسخ
      1. nima
        سوابق: (103 دیدگاه) ,

        کپ اولیه اش هیچوقت رفع نشد با هیچ نوع بنزین و مکملی.هر تعمیرگاهی هم که میبردم میگفتن اینایی که دریچه گازشون برقیه همشون این مشکل رو دارن و حل نمیشه.البته من که فروختم اون رو

        پاسخ
  13. محمد
    سوابق: (40 دیدگاه) ,

    با سلام و درود خدمت دوستان بخصوص جناب آقای مشهدی رحیم عزیز.در مورد نحوه گرم کردن موتور در هوای سرد؛ که در قسمت آخر مقالتون به اون اشاره کردید به نظر شما بهتر نیست خودرو ١ الی ٢ دقیقه درجا کار کنه بعد با سرعت خیلی کم مثلاً ١٠ یا١۵ کیلومتر در ساعت مسافتی حدود ١ کیلومتر رو رانندگی کرد تا بقیه اجزای سیستم انتقال قدرت هم آماده به کار بشن؟ همونطور که خودتون مرقوم فرمودین به علت انقباض (جمع شدن)فلزات به هنگام راه اندازی خودرو در هوای سرد در اجزای داخلی موتور ما فرسایش خیلی زیادی رو خواهیم داشت .شروع به حرکت به محض روشن کردن خودرو باعث افزایش این فرسایش و اصطحلاک بیشتر موتور و مجموعه انتقال قدرت نمیشه؟ممنون میشم راهنماییم بفرمایین

    پاسخ
    1. من
      سوابق: (193 دیدگاه) ,

      چیزی که من فهمیدم اینه که بهتره بدون فشار زیاد به خودرو ، از همون لحظه استارت حرکت اروم رو شروع کنین بخصوص اگر داخل پارکینگ خونه هستین ؛چون غیر از بحث گرم شدن بهتر خودرو در حرکت نسبت به درجا کار کردن ، بحث الودگی شدید هوا بر اثر سرد کار کردن ماشین هست که تو پارکینگ باشی مقداریش میره بالا و وارد خونه تون میشه!

      پاسخ
    2. مسعود مشهدی رحیم
      سوابق: (5 دیدگاه) ,

      با سلام خدمت شما
      از دیدگاه مجموعه پیشرانه همانطور که در مقاله عرض شد، درجا کار کردن پیشرانه مجهز به سیستم EFI (غیرکاربراتوری) چه 2 دقیقه باشد چه 10 دقیقه، نه تنها توجیه علمی ندارد بلکه مضرات ذکر شده در مقاله، در درجه اول گریبانگیر محیط زیست و در درجه دوم خودروی شما خواهد بود. البته همانطور که در انتهای مقاله ذکر شد رانندگی اسپرت (پر گاز) قطعا در شروع کار توصیه نمی شود. از دیدگاه مجموعه انتقال قدرت (از صفحه کلاچ در خودروهای دنده دستی تا تایرها) نیز به خصوص قطعات اصطکاکی-روغنی نظیر مجموعه دیفرانسیل، بیرینگ های چرخ و غیره، همانطور که فرمودید رانندگی سبک با سرعت پایین ، کمک می کند نیروی اصطکاک بین قطعات موجب گرم شدن روغن-واسکازین-گریس شده و ازسایش پیشگیری شود. در نهایت توجه شما را به تیتر، و آخرین جمله مقاله جلب میکنم؛ زود و نرم شروع به حرکت کنید.
      موفق باشید

      پاسخ
  14. مهدی
    سوابق: (33 دیدگاه) ,

    قابل توجه آنهایی که لینک مطالعه به من ارجاع دادند
    من دانشجوی پسا دکتری رشته مهندسی مکانیک در دانشگاه ITU و یکی از تخصصهای اصلی من موتورهای احتراق داخلی میباشد.
    من در خارج یک لکسوس LS دارم و لحظه ای که استارت میزنم شروع به حرکت میکنم ولی در ایران یک 405 مدل 83 دارم و مجبورم بعد از لحظه استارت تا موقع حرکت چند دقیقه ای صبر بکنم.
    قابل توجه و تامل اساتید محترم.

    پاسخ
  15. بهزاد
    سوابق: (3 دیدگاه) ,

    باسلام
    شروع حرکت بعد از استارت سرد اشتباه است چون انقباض ناشی از سرما پدر موتور رو درمیاره البته میتونید همون دنده یک و سرعت زیر ۱۵ داشته باشید تا آسیب موتور حداقل بشه دلیلی که دارم اینه که خودروهای داخلی با دقت ماشین کاری نشده اند و لذا انتظار زیادی ازشون نداشته باشید و تا میتوانید روغن پایه شیمیایی ۵w40 اصل بریزید تو موتورتون اگه مثلا چهارسیلندر ۱۶ سوپاپه هستش یعنی DOHC

    پاسخ
  16. فرزین
    سوابق: (1 دیدگاه) ,

    نظر شخصی من برای پراید های جدید۳۰ ثانیه درجا ۳۰ ثانیه با دنده یک بعد راه میفته‌ماشین ،
    رو ی۱۱۱ جوابه

    پاسخ

دیدگاه شما چیست؟

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

لطفاً از نوشتن به‌صورت پینگلیش، اجتناب نمایید. نظرات حاوی توهین، عبارات غیراخلاقی، سیاسی، مطالب غیر مرتبط، اسپم، ترول و تبلیغاتی پذیرفته نمی‌شوند. برای تغییر آواتار خود می‌توانید از سایت گراواتار استفاده نمایید.