سایه انحصار بر قطعهسازی و فشار بر مصرفکننده
رقابت، مهمترین موتور رشد و توسعه در هر صنعت به شمار میرود، اما در صنعت خودرو هرگاه بخشی از زنجیره تامین در اختیار شمار محدودی از تامینکنندگان قرار بگیرد، نتیجه فقط کاهش رقابت نیست، بلکه تولید، کیفیت و حتی حقوق مصرفکننده نیز زیر فشار میرود. انحصار در قطعهسازی امروز به یکی از گرههای اصلی صنعت خودرو تبدیل شده و نشان داده است که محدود شدن مسیر تامین، میتواند از کارخانه تا بازار، زنجیرهای از هزینه و زیان ایجاد کند.
بهگزارش پدال، یکی از چالشهای جدی صنعت خودرو در شرایط فعلی، انحصار برخی قطعهسازان در تولید قطعات راهبردی است؛ انحصاری که در بعضی موارد حتی به توقف تولید و زیان گسترده مردم انجامیده است. در سالهای گذشته، برخی قطعهسازان تولید شماری از قطعات مهم خودروهای داخلی را بهصورت انحصاری در اختیار گرفتهاند و فعالان صنعت میگویند اگر شرکت دیگری بخواهد وارد تولید همان قطعات شود، با موانع مختلف روبهرو خواهد شد و عملا امکان شکلگیری رقابت از بین میرود.
پیامد مستقیم چنین وضعی، وابستگی خودروسازان به تعداد محدودی تامینکننده و افزایش ریسک تولید است. نمونه روشن این موضوع را میتوان در سایپا دید، جایی که طی ماههای گذشته بیش از ۵۲ هزار دستگاه خودرو به دلیل کمبود قطعاتِ یک یا دو قطعهساز، در کف پارکینگ این خودروساز متوقف ماند. بحران تا جایی بالا گرفت که رئیس سازمان بازرسی کل کشور نیز به موضوع ورود کرد و از برخی قطعهسازان خواست از عرضه قطعات مورد نیاز خودروساز امتناع نکنند.
توقف هزاران خودرو در پارکینگ فقط یک مشکل عملیاتی برای خودروساز نیست، بلکه معنای آن بلوکه شدن سرمایه، کاهش عرضه خودرو به بازار، افزایش هزینههای تولید و در نهایت تحمیل زیان به مصرفکنندگان بهشمار میرود. وابستگی به تعداد محدودی از تامینکنندگان، صنعت خودرو را در برابر هرگونه اختلاف یا اختلال در تامین قطعات آسیبپذیر میکند و همین آسیبپذیری، هزینه نهایی خودرو را برای خریدار بالاتر میبرد.
تجربه جهانی نشان میدهد هرچه تعداد تامینکنندگان توانمند در زنجیره تامین بیشتر باشد، کیفیت افزایش پیدا میکند، هزینهها پایین میآید و ریسک تولید نیز کمتر میشود. رقابت سالم، قطعهسازان را وادار میکند برای حفظ سهم بازار خود به سمت ارتقای فناوری، افزایش بهرهوری و بهبود کیفیت حرکت کنند؛ مسیری که در نهایت هم به نفع تولیدکننده است و هم به سود مصرفکننده تمام میشود.
با وجود هشدارهای متعدد، نشانههای انحصار در برخی بخشهای صنعت قطعهسازی همچنان پابرجا مانده و آثار آن مستقیم متوجه مردم و تولیدکنندگان شده است. از همین رو، ورود جدی وزارت صنعت، معدن و تجارت و همچنین شورای رقابت به این موضوع ضروری به نظر میرسد، زیرا بدون مداخله مؤثر، چرخه تکرار اختلال و کمبود همچنان ادامه پیدا خواهد کرد.
تسهیل ورود قطعهسازان جدید، حمایت از تولیدکنندگان توانمند، رفع موانع ورود به بازار و در صورت لزوم استفاده از ظرفیت واردات برای تامین قطعات راهبردی، میتواند انحصار موجود را بشکند و امنیت زنجیره تامین را افزایش دهد. صنعت خودرو برای خروج از بحرانهای تکراری، بیش از هر زمان دیگری به زنجیره تامین متنوع و رقابتی نیاز دارد و تا زمانی که تولید برخی قطعات در انحصار تعداد محدودی از بازیگران باقی بماند، خطر تکرار توقف تولید، خودروهای ناقص و زیان مصرفکنندگان همچنان پابرجا خواهد ماند.
شما راهحل خروج صنعت خودرو از انحصار قطعهسازی را چه میدانید؟