هر کیلومتر رانندگی با کوییک چقدر آب می‌خورد؟ عدد نهایی باورنکردنی است

اگر با کوییک یا ساینا از خانه بیرون بروید و ۱۰۰ کیلومتر رانندگی کنید، چقدر هزینه روی دستتان می‌ماند؟ پاسخ رایج به مصرف بنزین محدود می‌شود. با مصرف تقریبی ۹ لیتر در صد کیلومتر، شاید هزینه‌ی سوخت چندان زیاد به نظر نرسد؛ اما بنزین احتمالا ساده‌ترین و کوچک‌ترین بخش صورت‌حساب مالکیت خودرو محسوب می‌شود.

کنار هم گذاشتن هزینه‌هایی که معمولا در محاسبات روزمره نادیده گرفته می‌شوند، تصویر کاملا متفاوتی می‌سازد. حتی خودرهای ارزان قیمت خانواده کوییک، ساینا، تیبا، اطلس، سهند که برای بسیاری از ایرانی‌ها نماد محصول اقتصادی به‌شمار می‌روند، با هر کیلومتر حرکت مبلغ قابل‌توجهی از جیب مالک خرج می‌کنند. نتیجه شاید باعث شود پیش از روشن‌کردن خودرو برای سفری غیرضروری یا حتی دور دور، کمی بیشتر فکر کنید.

سناریوی ما این است که خریداری یک خودروی صفر کیلومتر دارای گارانتی را خریداری کرده و قرار است آن را تا پایان دوره گارانتی نیز نگهداری کند. این بدان معنا نیست که اگر خودروی شما صفر کیلومتر نیست هزینه‌های نهایی تفاوت چشمگیری با این ارقام خواهد داشت. توجه داشته باشید که برای برخی هزینه‌های روتین سالانه، با توجه به کف نرخ تورم، ما افزایش سالانه 25 درصدی را اعمال کرده‌ایم تا رقم واقعی‌تری بدست آید.

محاسبه را باید از همان موردی آغاز کرد که تقریبا همه در نظر می‌گیرند. مصرف متوسط کوییک را حدود ۹ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر فرض می‌کنیم؛ بنابراین پیمودن هر کیلومتر به حدود ۰٫۰۹ لیتر بنزین نیاز دارد. راننده‌ای عادی با کارکرد ماهانه‌ی تقریبی ۱۲۵۰ کیلومتر، در همین مدت نزدیک به ۱۱۲٫۵ لیتر بنزین مصرف خواهد کرد.

طبق ساختار فعلی قیمت‌گذاری، هر خودروی شخصی ماهانه ۶۰ لیتر بنزین با نرخ ۱۵۰۰ تومان و ۵۰ لیتر با نرخ ۳۰۰۰ تومان دریافت می‌کند و مصرف مازاد با نرخ سوم ۱۰ هزار تومان محاسبه می‌شود. هزینه‌ی ماهانه‌ی بنزین در سناریوی موردنظر تقریبا ۳۶۵ هزار تومان خواهد بود. سهم سوخت از هر کیلومتر در نتیجه فقط حدود ۲۹۰ تومان می‌شود؛ رقمی که در نگاه نخست، ارزان‌بودن رانندگی را تأیید می‌کند، ولی عجله نکنید محاسبه هنوز حتی به نخستین سرویس نرسیده است.

هیچ‌کس انتظار ندارد با خودروی صفرکیلومتر چهار سال رانندگی کند و حتی یک بار روغن آن را عوض نکند. فاصله‌ی تعویض روغن و فیلتر روغن را ۵۰۰۰ کیلومتر در نظر می‌گیریم. با کارکرد تقریبی ۶۰ هزار کیلومتر طی چهار سال، خودرو به حدود ۱۲ سرویس روغن نیاز خواهد داشت.

اگر هزینه‌ی فعلی هر سرویس حدود ۳ میلیون تومان فرض شود، مجموع مخارج بدون محاسبه‌ی افزایش قیمت به ۳۶ میلیون تومان می‌رسد. روغنی که هزینه‌ی هر نوبت تعویض آن چند میلیون تومان به نظر می‌آید، در دوره‌ی چهار ساله ده‌ها میلیون تومان خرج ایجاد می‌کند. با لحاظ‌کردن رشد متوسط سالانه‌ی ۲۵ درصدی هزینه‌ها، مبلغ چهار سال روغن و فیلتر به حدود ۵۲ میلیون تومان یا تقریبا ۸۶۰ تومان به‌ازای هر کیلومتر می‌رسد.

با رسیدن کارکرد به ۶۰ هزار کیلومتر، نوبت تسمه تایم نیز فرا می‌رسد. هزینه‌ی فعلی تعویض تسمه تایم همراه با اجرت حدود ۶ میلیون تومان در نظر گرفته شده؛ مبلغی که با رشد قیمت خدمات و قطعات می‌تواند هنگام انجام سرویس به حدود ۱۱ تا ۱۲ میلیون تومان برسد. شاید خرج اولیه چندان بزرگ جلوه نکند، اما افزایش قیمت در گذر زمان صورت‌حساب را سنگین‌تر می‌کند.

لنت ترمز نیز باید به محاسبه افزوده شود. برای چهار سال و کارکرد موردنظر، حدود ۹ میلیون تومان با قیمت فعلی برای تعویض مجموع لنت‌ها در نظر گرفته شده است. روغن و فیلتر، تسمه تایم و لنت ترمز به‌تدریج به قبض خودرو اضافه می‌شوند، درحالی‌که هنوز یکی از مهم‌ترین قطعات مصرفی وارد محاسبه نشده است.

چهار حلقه لاستیک شاید تا پیش از فرسوده‌شدن در شمار هزینه‌های روزمره قرار نگیرند. برای چهار سال استفاده و ۶۰ هزار کیلومتر کارکرد، خرید دو جفت لاستیک ایرانی رایج را فرض می‌کنیم که با قیمت امروز حدود ۲۴ میلیون تومان خرج دارد. البته با لحاظ‌کردن افزایش قیمت، هزینه‌ی لاستیک طی چهار سال آینده می‌تواند به حدود ۳۸ میلیون تومان برسد.

لاستیک به‌تنهایی نزدیک به ۶۴۰ تومان برای هر کیلومتر هزینه ایجاد می‌کند. تا چنین نقطه‌ای هنوز صحبتی از تصادف، خرابی، تعمیر موتور و گیربکس، جلوبندی، باتری، کلاچ و ده‌ها اتفاق احتمالی دیگر نشده است. ارقام یادشده فقط مصرف طبیعی خودرو را پوشش می‌دهند و صورت‌حساب همچنان ادامه دارد.

بیمه برخلاف سوخت و قطعات مصرفی، مستقیما به تعداد کیلومترهای پیموده‌شده وابسته نیست. فرقی ندارد خودرو روزانه ۱۰ کیلومتر حرکت کند یا ۱۰۰ کیلومتر؛ بیمه‌ی شخص ثالث باید تمدید شود. با فرض هزینه‌ی حدود ۱۲ میلیون تومان در سال نخست و رشد سالانه‌ی ۲۵ درصدی، مجموع بیمه‌ی شخص ثالث طی چهار سال به حدود ۶۹ میلیون تومان می‌رسد.

سهم بیمه‌ی شخص ثالث در سناریوی ۶۰ هزار کیلومتری بیش از ۱۱۵۰ تومان برای هر کیلومتر خواهد بود. بیمه‌ی بدنه نیز با هزینه‌ی تقریبی ۸ میلیون تومان در سال نخست و همان فرض رشد سالانه‌ی ۲۵ درصدی، طی چهار سال حدود ۴۶ میلیون تومان خرج دارد. مبلغ یادشده معادل تقریبا ۷۷۰ تومان برای هر کیلومتر است و نشان می‌دهد خودرو حتی هنگام توقف در پارکینگ نیز هزینه ایجاد می‌کند. شاید کسی نخواهد از بیمه بدنه استفاده کند و هزینه آن را صرفه‌جویی کند اما ممکن است با کوچکترین تصادف چندین برابر آن را هزینه کند.

کوییک طی چهار سال و ۶۰ هزار کیلومتر تقریبا ۵۴۰۰ لیتر بنزین مصرف می‌کند. با ساختار فعلی سهمیه‌ها و نرخ سوم، هزینه‌ی سوخت در چنین دوره‌ای و برای الگوی مصرف یک خودروی شخصی حدود ۱۷ تا ۱۸ میلیون تومان برآورد می‌شود. سهم بنزین در مقایسه با بسیاری از مخارج دیگر به‌طرز غافلگیرکننده‌ای پایین می‌ماند.

پرداخت روزانه‌ی هزینه‌ی سوخت باعث می‌شود بنزین در ذهن مالک برجسته‌تر از سایر مخارج جلوه کند، اما چیزی که مرتب بابتش پول می‌دهیم، لزوما بزرگ‌ترین هزینه‌ی خودرو نیست. بخش سنگین‌تر محاسبه به مبلغی مربوط می‌شود که مالک مستقیما آن را پرداخت نمی‌کند، ولی در زمان فروش خودرو اثرش را خواهد دید.

فرض کنید امروز یک کوییک صفرکیلومتر می‌خرید. چهار سال بعد، خودرو همچنان قابل‌استفاده است، موتور کار می‌کند، چهار چرخ، کولر و رادیو دارد و شاید از نظر ظاهری نیز هیچ مشکلی نداشته باشد؛ بااین‌حال دیگر صفرکیلومتر نیست. همین تفاوت، ارزش آن را تغییر می‌دهد.

مهم نیست که خودرو را با چه قیمتی خریده‌اید. افزایش قیمت خودرو در بازار ایران بسیاری از مالکان را به چنین تصوری می‌رساند که وسیله‌ی نقلیه‌ی آنها همواره گران‌تر شده است، اما افزایش اسمی قیمت با سود واقعی مالک برابری نمی‌کند. برای سنجش افت ارزش باید خودروی کارکرده با نمونه‌ی صفرکیلومتر همان مدل در همان مقطع بازار مقایسه شود. سن و میزان کارکرد نیز در کاهش ارزش نقش دارند.

افت ارزش یک کوییک سالم با چهار سال کارکرد در محاسبه‌ی حاضر حدود ۲۶۰ میلیون تومان در نظر گرفته شده است. مثلا یک کوییک مدل 1401 در حال حاضر با کارکرد صفر کیلومتر با قیمت 1 میلیارد و 536 میلیون تومان و نسخه با کارکرد 60 هزار کیلومتری از همین مدل با قیمت حدود 1 میلیارد و 276 میلیون تومان آگهی می‌شود. سهم افت ارزش به‌تنهایی به حدود ۴۳۳۰ تومان برای هر کیلومتر می‌رسد. رقم مذکور حتی از برآوردی که بسیاری از مردم در محاسبات ذهنی برای هزینه‌ی بنزین دارند، بیشتر است.

برای کوییک با کارکرد تقریبی ۶۰ هزار کیلومتر طی چهار سال و با فرض افزایش سالانه‌ی ۲۵ درصدی هزینه‌های جاری، تصویر زیر به دست می‌آید. جدول تمام ارقام اصلی محاسبه را نشان می‌دهد.

تقسیم هزینه‌ی تقریبی ۵۰۶ میلیون تومانی بر ۶۰ هزار کیلومتر نشان می‌دهد هر کیلومتر رانندگی حدود ۸۴۰۰ تومان هزینه دارد. عدد نهایی شاید در نگاه نخست باورنکردنی به نظر برسد، اما حتی هزینه‌ی کامل خودرو را نیز پوشش نمی‌دهد.

خروج از خانه برای انجام کاری کوچک و پیمودن مجموعا ۱۰ کیلومتر، نزدیک به ۸۴ هزار تومان هزینه‌ی اقتصادی ایجاد می‌کند. رانندگی ۵۰ کیلومتری تقریبا ۴۲۰ هزار تومان و مسیر ۱۰۰ کیلومتری حدود ۸۴۰ هزار تومان خرج دارد. هزینه‌ی پیمودن ۵۰۰ کیلومتر نیز نزدیک به ۴٫۲ میلیون تومان برآورد می‌شود.

سفر هزار کیلومتری در همین الگوی محاسباتی حدود ۸٫۴ میلیون تومان هزینه دارد. البته هنگام سفر چنین مبلغی به‌صورت یکجا از حساب بانکی برداشت نمی‌شود. بخش بزرگی از رقم نهایی در قالب استهلاک، افت ارزش، مصرف قطعات و سایر هزینه‌های مالکیت به خودرو تحمیل می‌شود، ولی از منظر اقتصادی واقعا بخشی از هزینه‌ی استفاده از وسیله‌ی نقلیه به‌شمار می‌رود.

سال‌ها هزینه‌ی استفاده از خودرو با جمع‌کردن بنزین و تعمیرات گاه‌به‌گاه محاسبه شده است. برآورد واقعی باید بنزین، روغن، فیلتر، لاستیک، لنت، تسمه تایم، بیمه، افت ارزش و تعمیرات را در کنار یکدیگر قرار دهد. دامنه‌ی مخارج مالکیت بسیار گسترده‌تر از مبلغی است که هنگام سوخت‌گیری دیده می‌شود.

مواردی مانند باتری، شمع، فیلتر هوا و کابین، جلوبندی، کمک‌فنر، کلاچ، تعمیرات برقی، خرابی کولر، پنچری، تصادف، جریمه، عوارض، پارکینگ، کارواش و هزینه‌ی خواب خودرو در گزارش حاضر محاسبه نشده‌اند. برآورد ۸۴۰۰ تومانی را باید حداقل هزینه‌ی هر کیلومتر دانست، نه سقف مخارج واقعی. ممکن است یک خودرو طی چهار سال بدون خرابی جدی کار کند و هزینه پایین‌تر بماند یا یک خرابی بزرگ و تصادف، هزینه‌ی مالکیت را به‌شکل چشمگیری بالا ببرد.

خانواده‌ای را تصور کنید که با کوییک راهی سفر می‌شود، باک را پر می‌کند و هزینه‌ی بنزین را می‌بیند. شاید پرداخت سوخت در کل سفر تنها چندصد هزار تومان باشد، اما هزینه‌ی واقعی به بنزین محدود نمی‌شود. هر کیلومتر بخشی از عمر لاستیک و روغن را مصرف می‌کند، به لنت‌ها فشار می‌آورد و زمان سرویس بعدی را نزدیک‌تر می‌سازد.

مسیر طولانی از عمر قطعات می‌کاهد و مهم‌تر از همه، خودرو را یک کیلومتر دیگر از وضعیت کم‌کارکردتر دور می‌کند. سفر هزار کیلومتری در مدل حاضر حدود ۸٫۴ میلیون تومان از ارزش اقتصادی خودرو مصرف خواهد کرد. معمولا چنین مبلغی هرگز در ذهن سرنشینان به‌عنوان هزینه‌ی سفر ثبت نمی‌شود.

هنگام چرخیدن تفریحی در شهر، تنها هزینه‌ای که معمولا به ذهن جوانان یا خانواده‌ها می‌رسد، بنزین است. پیمودن ۱۰۰ کیلومتر بی‌هدف در شهر با محاسبات حاضر حدود ۸۴۰ هزار تومان هزینه‌ی واقعی برای خودرو ایجاد می‌کند. مالک چنین پولی را همان شب نمی‌پردازد، اما اثر آن ناپدید نمی‌شود.

چهار سال بعد و هنگام فروش خودرو، خرید دوباره‌ی لاستیک، انجام سرویس یا بررسی ارزش وسیله‌ی نقلیه‌ی کارکرده، اثر کیلومترهای طی‌شده آشکار خواهد شد. خودرو فقط بنزین نمی‌سوزاند؛ ارزش خودش را نیز مصرف می‌کند.

کوییک و ساینا تنها خودروهای خانوادگی نیستند. بخش قابل‌توجهی از رانندگان تاکسی‌های اینترنتی نیز سراغ محصولات اقتصادی داخلی می‌روند، زیرا قیمت خرید، مصرف سوخت، هزینه‌ی قطعات و دسترسی به تعمیرکار برایشان اهمیت حیاتی دارد. عبور کارکرد ماهانه از چند هزار کیلومتر، ماجرا را کاملا تغییر می‌دهد.

خودروی یک مصرف‌کننده‌ی عادی شاید طی چهار سال ۶۰ هزار کیلومتر حرکت کند، اما وسیله‌ی نقلیه‌ی یک راننده‌ی حرفه‌ای در همان دوره می‌تواند چند برابر چنین مسافتی را بپیماید. روغن، لاستیک، لنت و سرویس‌ها با سرعت بسیار بیشتری مصرف می‌شوند و افت ارزش نیز اهمیت بالاتری پیدا می‌کند. در نتیجه، کم‌کردن هزینه‌ی بنزین از درآمد تاکسی اینترنتی، سود واقعی راننده را نشان نمی‌دهد.

موضوع تاکسی‌های اینترنتی آن‌قدر مهم و پرجزئیات است که به محاسبه‌ای جداگانه نیاز دارد. پدال در مطلب بعدی سراغ هزینه‌ی واقعی هر کیلومتر برای خودروهای تاکسی اینترنتی و تاکسی خواهد رفت و بررسی می‌کنیم پس از کسر تمام هزینه‌های پنهان خودرو، واقعا چه میزان درآمد و سود برای راننده باقی می‌ماند. نتیجه‌ی چنین محاسبه‌ای شاید حتی از برآورد کوییک نیز غافلگیرکننده‌تر باشد.

دفعه‌ی بعد که پشت فرمان نشستید و کیلومترشمار را دیدید، فقط از خودتان نپرسید «چقدر بنزین مصرف کردم؟» پرسش مهم‌تر چنین مضمونی دارد «هر کیلومتر چقدر از جیب آینده‌ی من خرج کرد؟» هزینه‌ی واقعی خودرو تنها پولی نیست که امروز پرداخت می‌شود؛ بخشی از آن اکنون دیده نمی‌شود، اما فردا باید پرداختش کرد.

شما هزینه‌ی واقعی هر کیلومتر رانندگی با خودرویتان را چقدر برآورد می‌کنید؟