تحویل هلیکوپترهای میل Mi-28 روسی به ایران؛ بررسی مشخصات و تواناییها
شکارچیان شب روسی در آسمان ایران به پرواز درآمدند. گزارشهای تاییدنشده اما معتبر از تحویل اولین محموله هلیکوپترهای تهاجمی پیشرفته Mi-28NE به ایران خبر میدهند؛ رویدادی که نهتنها توان تهاجمی هوانیروز را تقویت میکند، بلکه فصل جدیدی در همکاریهای نظامی تهران و مسکو میگشاید. این خبر اولین بار در تاریخ ۴ اسفند ۱۴۰۴ و بر اساس اسناد فاششده روسی منتشر شد. به گزارش رسانههایی چون فایننشال تایمز، ایران در ماه ژانویه دستکم شش فروند از این هلیکوپترها را بهعنوان بخشی از یک بسته تسلیحاتی ۵۰۰ میلیون یورویی دریافت کرده است. بستهای که شامل سامانههای دوشپرتاب دفاع هوایی وربا نیز میشود. پرواز هواپیماهای باری سنگین ایلیوشین ۷۶ از روسیه به پایگاههای ایران و مشاهدات میدانی، این گمانهزنیها را تقویت کرده است. هرچند تهران و مسکو هنوز رسماً این خبر را تأیید نکردهاند، اما شواهد نشان میدهد هسته اولیه یک اسکادران از این تانکهای پرنده در ایران شکل گرفته است.
این همکاری برای ایران فراتر از دریافت چند هلیکوپتر است. روسیه در حال تجهیز شکارچیان شب خود به دو فناوری مرگبار است که مستقیماً از میدان نبرد اوکراین آموخته است؛ فناوریهایی که احتمالاً در دسترس ایران نیز قرار خواهند گرفت. اولین آنها، موشکهای ضدتانک مدرن Khrizantema-M است. این موشکها با برد ۱۰ کیلومتر، به Mi-28 اجازه میدهند تا از فاصله امن و خارج از دسترس پدافندهای کوتاهبرد، ستونهای زرهی دشمن را هدف قرار دهد. این موشک حتی توانایی درگیری با پهپادهای کندپرواز و هلیکوپترهای دیگر را نیز دارد. دومین نوآوری، مهمات ۳۰ میلیمتری با قابلیت انفجار در آسمان است. این گلولههای هوشمند برای مقابله با تهدید شماره یک نبردهای مدرن، یعنی پهپادهای کوچک و انتحاری، طراحی شدهاند. هر هلیکوپتر مجهز به این مهمات میتواند یک حباب دفاعی در اطراف خود ایجاد کرده و پهپادهای مهاجم را قبل از رسیدن به هدف، با ابری از ترکش منهدم کند.
ورود Mi-28 به ایران، اتحاد استراتژیک میان تهران و مسکو را عمیقتر میکند. این اولین بار پس از فروپاشی شوروی است که روسیه یک هواگرد جنگی به ایران تحویل میدهد؛ یک خط قرمز نمادین که اکنون شکسته شده است. بااینحال، نباید در اهمیت این اتفاق اغراق کرد. یک اسکادران متشکل از شش هلیکوپتر، توازن قدرت در منطقه را بهکلی تغییر نمیدهد. ایران برای عملیاتی کردن کامل آنها و ایجاد یک زنجیره لجستیکی و تعمیراتی قوی، به زمان نیاز دارد اما این اقدام، «هندسه ریسک» را در ارتفاع پایین، بهویژه در اطراف تأسیسات حساس و در خلیجفارس، به شکل معناداری تغییر میدهد. ازاینپس، هر نیروی متخاصمی باید پیش از ورود به حریم ایران، به سایه شکارچیان شب فکر کند.
نگاهی به مشخصات میل Mi-28
هلیکوپتر میل Mi-28 یکی از مهمترین هلیکوپترهای تهاجمی روسیه است که بهطور خاص برای نابود کردن زرهپوشها، پشتیبانی نزدیک از نیروهای زمینی و انجام عملیات در شرایط سخت طراحی شده است. توسعهٔ این هلیکوپتر از دهه ۱۹۷۰ میلادی در دفتر طراحی میل آغاز شد، زمانی که ارتش شوروی احساس کرد به یک ماشین اختصاصی ضدتانک نیاز دارد که برخلاف Mi-24، فقط بر روی آتش و دوام تمرکز کند نه حمل سرباز. اولین پرواز نمونه اولیه Mi-28 در سال ۱۹۸۲ انجام شد و پس از رقابت طولانی با کاموف Ka-50، سرانجام نسخههای عملیاتی آن از سال ۲۰۰۹ وارد خدمت شدند. نسخه پیشرفتهتر Mi-28N معروف به شکارچی شب نیز قابلیت عملیات شبانه و همهجانبه را به ارمغان آورد.
Mi-28NE یک ماشین جنگی تمامعیار برای عملیات در ارتفاع پست و شرایط جوی نامساعد است. این هلیکوپتر دونفره، برخلاف مدلهای قدیمیتر، از ابتدا بهعنوان یک پلتفرم تهاجمی خالص طراحی شده و یک جهش کوانتومی نسبت به ناوگان فرسوده کبراهای ایران محسوب میشود. شکارچی شب به دو موتور توربوشفت قدرتمند مجهز است که هرکدام حدود ۲۴۰۰ اسب بخار قدرت دارند و امکان دستیابی به سرعتی بیش از ۳۰۰ کیلومتر بر ساعت را فراهم میکنند. قدرت واقعی Mi-28 اما در جنگافزارهایش نهفته است. توپ قدرتمند ۳۰ میلیمتری 2A42 زیر دماغه آن میتواند بارانی از آتش بر سر اهداف زمینی بباراند. چهار جایگاه حمل سلاح زیر بالها نیز قادرند تا ۲۳۰۰ کیلوگرم مهمات، ازجمله ۱۶ موشک ضدتانک هدایتشونده لیزری Ataka یا Vikhr را حمل کنند؛ موشکهایی که کابوس هر نوع خودروی زرهی مدرنی هستند.
سابقه عملیاتی
Mi-28 در سوریه از سال ۲۰۱۵ برای حمایت از نیروهای اسد به کار گرفته شد و توانایی شبانهاش بسیار مفید واقع شد. در عراق هم نیروهای محلی از آن علیه داعش استفاده کردند و موفقیتهایی در نابودی خودروهای زرهی به دست آوردند اما بیشترین حضور آن در جنگ اوکراین از سال ۲۰۲۲ بوده که در نقش ضدزرهی و پشتیبانی نزدیک ظاهر شده ولی تلفات قابلتوجهی هم داشته است. تا اوایل سال ۲۰۲۶ حدود ۱۹ فروند از Mi-28 از دست رفته که بخشی به خاطر موشکهای دوشپرتاب، بخشی به دلیل پهپادهای FPV و برخی هم در حملات به پایگاهها بوده است. این نشان میدهد که شکارچی شب حتی با وجود برخورداری از زره سنگین، در برابر پدافند مدرن و پهپادهای ارزانقیمت آسیبپذیر است ولی همچنان یکی از ستونهای اصلی هلیکوپترهای تهاجمی روسیه باقی مانده است.
مقایسه با آپاچی
این دو هلیکوپتر دو فلسفه کاملاً متفاوت را نمایندگی میکنند. آپاچی بیشتر شبیه یک تکتیرانداز دقیق است که با حسگرهای بسیار پیشرفته از فاصله دور و با موشکهای هلفایر، دقیق ضربه میزند. در مقابل، Mi-28 یک مبارز نزدیک است؛ زره سنگینتری دارد، در برابر آتش مستقیم مقاومتر است و با قدرت بالای موتورها و سرعت بالاتر، سریعتر وارد میدان و خارج میشود. Mi-28 در چند زمینه نسبت به رقیب آمریکایی برتری دارد. زره کابین معمولاً بهتر ارزیابی میشود و میتواند ضربات سنگینتری را تحمل کند، موتورها در شرایط گرم و مرتفع عملکرد بهتری نشان میدهند و سرعت بیشتری دارد که برای فرار سریع یا حمله ناگهانی مفید است.
از طرف دیگر، آپاچی در فناوری سنسورها، دقت تیراندازی، شبکهمحوری (ارتباط با پهپادها و دیگر واحدها)، برد عملیاتی کمی بیشتر و مهمتر از همه تجربه عملیاتی بسیار گستردهتر و قابلیت اطمینان بالاتر، برتری دارد. آپاچی در جنگهای خلیجفارس، عراق، افغانستان و عملیاتهای مختلف ناتو بارها اثبات کرده که در سناریوهای پیچیده با پدافند متراکم چطور زنده میماند و ضربه میزند. درنهایت، اگر نبرد نزدیک، پرخطر و در محیطی با پدافند متوسط باشد، Mi-28 با زره و قدرت بالا شانس خوبی دارد و حتی میتواند برتر ظاهر شود اما در عملیات دقیق و دوربرد با پشتیبانی الکترونیکی قوی و در برابر پدافند پیشرفته، آپاچی تقریباً همیشه دست بالا را دارد و بهخصوص در نسخهٔ جدید گاردین، همچنان بهعنوان پیشرفتهترین هلیکوپتر تهاجمی دنیا شناخته میشود.