داستان کاموف Ka-22، ترکیب جالب هواپیما و هلیکوپتر در شوروی دهه ۶۰

وقتی صحبت از ترکیب هواپیما و هلیکوپتر می‌شود، اولین نامی که به ذهن می‌آید، بل V-22 آسپری است که دهه‌ها است در ارتش آمریکا خدمت می‌کند ولی شاید جالب باشد بدانید که حدود شش دهه قبل، همین ایده در شوروی مطرح شد و حتی به مرحلهٔ ساخت نمونه‌های آزمایشی هم رسید. این هواگرد Ka-22 نام داشت که توسط کاموف برای نیروی هوایی شوروی توسعه داده شد و مثل V-22 امروزی، توانایی نشست‌وبرخاست عمودی هلیکوپتر را با سرعت و برد پیمایش بالای هواپیما ترکیب می‌کرد. همچنین Ka-22 با محفظه‌ای که قابل‌مقایسه با هواپیمای آنتونوف An-12 بود، توان حمل بار زیادی را داشت و در دورۀ عملیاتی کوتاهش، هشت رکورد جهانی را برای ارتفاع و سرعت در کلاس خود به ثبت رساند که تا به امروز شکسته نشده‌اند.

ولادیمیر بارشفسکی، طراحی کاموف، به‌منظور افزایش برد عملیاتی هلیکوپترها، طرح هلیکوپتری با بال‌های ثابت و سیستم پیشرانه هواپیما را ارائه کرد و در سال ۱۹۵۴ پیشنهاد برای ساخت سه فروند آزمایشی از این هواگرد تأیید نیروی هوایی شوروی را دریافت کرد. کاموف Ka-22 اولین بار در ژوئن ۱۹۵۹ از زمین بلند شد و دو ماه بعد اولین پرواز کامل خود را انجام داد. در این آزمایش اما مشکلاتی جدی در کنترل پرنده پیش آمد که منجر به تعویق سفارش‌ها تا زمان حل مشکل شد تا اینکه در جولای ۱۹۶۰ سفارش ساخت سه فروند دیگر از Ka-22 داده شد.

کاموف Ka-22 در اصل یک هواپیمای بال ثابت بود که در نوک بال‌های خود به ملخ‌هایی مشابه هلیکوپتر مجهز شده بود. برخلاف V-22 که از ملخ‌هایی با قابلیت تغییر جهت استفاده می‌کند، کاموف به دو سری ملخ مجهز شده بود. در هر نوک بال یک موتور قرار داشت که هم پروانه چهارپره برای تولید نیروی پیشران و هم ملخ اصلی برای تولید نیروی بالابر را به چرخش درمی‌آورد. پروتوتایپ اول از موتورهای TV-2VK استفاده می‌کرد که هرکدام ۵۹۰۰ اسب بخار قدرت داشتند اما بعداً این موتورها با نمونه‌های D-25VK و ۵۵۰۰ اسب بخار قدرت جایگزین شدند.

طراحی بدنهٔ Ka-22 شامل کابین خلبان سه‌نفره در بالای دماغهٔ شیشه‌ای و محفظهٔ بار بزرگی می‌شد که می‌توانست ۸۰ صندلی یا ۱۶٫۵ تن بار را در خود جای دهد. برای بارگیری اشیاء حجیم نیز امکان باز شدن کل دماغه به سمت راست وجود داشت. در حالت هلیکوپتر یعنی زمانی که هواگرد قصد پرواز یا فرود عمودی داشت، نیروی محرکه پروانه‌های پیشران قطع می‌شد و فلپ‌ها تا ۹۰ درجه پایین می‌آمدند. در حالت هواپیما یا پرواز افقی، ملخ‌های بالابر خاموش می‌شدند و هواگرد توسط شهپرها و سطوح دم کنترل می‌شد. ارابه‌های فرود هم شامل دو چرخ ثابت زیر بال‌ها و یکی زیر دماغه می‌شد.

حداکثر سرعت این هواگرد ترکیبی ۳۷۵ کیلومتر بر ساعت اعلام شده بود و با هر بار سوخت‌گیری کامل می‌توانست تا ۴۵۰ کیلومتر را طی کند. این ارقام هرچند در قیاس با V-22 امروزی اندک به نظر می‌رسند اما بسیار بیشتر از هلیکوپترهای ترابری آن دوران بودند. همچنین Ka-22 طولی برابر با ۲۷ متر داشت و حداکثر وزن برخاست آن به ۳۵٫۵ تن می‌رسید که هردو بسیار بیشتر از V-22 بود.

اولین نمایش عمومی کاموف Ka-22 در روز هوانوردی شوروی در اکتبر ۱۹۶۱ صورت گرفت و با نصب کاورهای محافظ روی چرخ‌ها توانست با دستیابی به سرعت ۳۵۶ کیلومتر بر ساعت، رکورد این کلاس را بشکند. چند ماه بعد نیز این هواگرد ترکیبی محموله‌ای به وزن ۱۶٫۵ تن را تا ارتفاع ۲۵۵۰ متری بالا برد. بااین‌حال، در آگوست ۱۹۶۲ در طول پرواز روی کشتی به مسکو برای انجام آزمایش‌های بعدی، Ka-22 به سمت چپ غلتید و به‌صورت واژگون سقوط کرد که تمام خدمه را به کام مرگ کشاند. علت این حادثه مشکل روتور سمت راست بود و بررسی‌های بیشتر نشان داد که دو فروند دیگر نیز همین مشکل را دارند.

درنتیجه، برای بهبود پایداری و کنترل، یک سیستم دیفرانسیلی پیچیده روی Ka-22 نصب شد که شتاب‌های جانبی و وضعیت کلی هواگرد را تشخیص می‌داد و به سیستم کنترل ارسال می‌کرد؛ اما با وجود این اصلاحات، در حین انجام آزمایش‌های نیروی هوایی شوروی در آگوست ۱۹۶۴ نیز یکی دیگر از پرتوتایپ‌های Ka-22 سقوط کرد. در این حادثه نیز هواگرد به سمت راست منحرف شد و تلاش برای در دست گرفتن کنترل نتیجه نداد. خلبان دستور ترک هواپیما را داد و سه نفر از خدمه زنده ماندند اما خلبان و تکنسین پرواز کشته شدند. پس‌ازاین اتفاق، پروژهٔ Ka-22 کنار گذاشته شد و وظیفهٔ هلیکوپتر ترابری سنگین بر عهدهٔ میل Mi-6 گذاشته شد. درنهایت، دو پروتوتایپ باقیماندهٔ K-22 هم اوراق شدند.

هرچند کاموف Ka-22 نهایتاً به سرانجام نرسید و ایدهٔ ترکیب هواپیما و هلیکوپتر تا سه دههٔ بعد عملیاتی نشد اما اگر این هواگرد از آزمایش‌ها موفق بیرون می‌آمد شاید می‌توانست چند دهه قبل از V-22 که اولین پرواز خود را در سال ۱۹۸۹ انجام داد، توانایی‌های نشست‌وبرخاست عمودی هلیکوپتر و سرعت و برد پروازی بالای هواپیما را در یک پکیج ارائه کند.