جانشین کنکورد در آستانه پرواز؛ بازگشت سفرهای مافوق صوت به آسمان
پس از سالها انتظار، بالاخره به نظر میرسد دنیای هوانوردی در آستانه بازگشت به دوران پروازهای مافوق صوت قرار گرفته است. شرکت «بوم سوپرسونیک» با هدف احیای پروازهای تجاری مافوق صوت که از سال ۲۰۰۳ و بازنشستگیِ کنکورد متوقف شده بود، با هواپیمای جدید خود یعنی اوورچر (Overture) به میدان آمده است. در این مسیر، تحقیقات گستردهای برای حل بزرگترین چالش هواپیماهای مافوق صوت، یعنی ایجاد «صدای انفجار صوتی» یا همان شکستن دیوار صوتی، صورت گرفته است تا این هواپیما بتواند بهراحتی بر فراز خشکیها نیز پرواز کند. درنتیجه، این بار قرار است شاهد پروازهایی سریعتر از صوت بدون ایجاد صدای مهیبی باشیم که باعث شد کنکورد برای همیشه زمینگیر شود.
بلیک شال، بنیانگذار و مدیرعامل شرکت، در گفتگو با فاکس نیوز تأیید کرده که تولید این هواپیما حدود دو سال دیگر آغاز خواهد شد. اوورچر که نتیجه ۱۰ سال تحقیق و پژوهش است، طبق برنامهریزیها در سال ۲۰۲۸ رسماً در ناوگان هوایی عملیاتی میشود. این پرنده با تکیه بر چهار پیشرانه توربوفن، ظرفیت حمل ۶۰ تا ۸۰ مسافر را دارد و میتواند با حداکثر سرعت ۱۸۰۰ کیلومتر بر ساعت آسمانها را درنوردد. این هواپیما قادر است با هر بار سوختگیری تا ۷۹۰۰ کیلومتر را طی کند و علاوه بر این، کاملاً با سوختهای پایدار هوایی سازگار است. اگرچه ظاهر این هواپیما یادآور کنکورد است اما نباید آن را وارث مستقیم کنکورد دانست زیرا با ظرفیت مسافر کمتر و رویکرد «ابزار تجاری لوکس»، بازار هدف متفاوتی را نشانه گرفته است.
یکی از دلایل اصلی شکست تجاری کنکورد، ممنوعیت پرواز با سرعت بالاتر از ۱ ماخ (۱۲۳۵ کیلومتر بر ساعت) بر فراز مناطق مسکونی بود زیرا صدای مهیب شکستن دیوار صوتی، آرامشِ ساکنان زمین را سلب میکرد. بوم سوپرسونیک اما برای حل این معضل تاریخی، از هواپیمای آزمایشی XB-1 استفاده کرده است. در فوریه ۲۰۲۵، این جت آزمایشی موفق شد با عبور از سرعت صوت، به حالت شکستن بیصدای دیوار صوتی دست یابد. در این حالت، موجهای ضربهای حاصل از شکستن دیوار صوتی بهگونهای کنترل میشوند که هرگز به سطح زمین نمیرسند.
برای دههها، مقررات ایالاتمتحده بهمنظور جلوگیری از صدای مهیب ناشی از شکستن دیوار صوتی، اجازهٔ پرواز هواپیمای غیرنظامی بر فراز خاک آمریکا با سرعتی بیش از ۱ ماخ را بدون مجوزهای خاص نمیداد اما در اواخر مارس ۲۰۲۶، مجلس نمایندگان آمریکا لایحهای را تصویب کرد که ممنوعیت دههها ساله پروازهای مافوق صوت غیرنظامی بر فراز خاک این کشور را لغو میکند مشروط بر اینکه که هیچ صدای انفجار صوتی به زمین نرسد. این تحول قانونی در کنار نتایج موفقیتآمیز آزمایشهای XB-1، مسیر را برای تجاریسازی این تکنولوژی هموار کرده است.
مانع دیگر بر سر راه هواپیماهای تجاری مافوق صورت اما مصرف سوخت بالا است زیرا تحلیلها بارها هشدار دادهاند که هواپیماهای مافوق صوت تجاری، بسته به مسیر پروازی، میتواند ۵ تا ۷ برابر بیشتر از هواپیماهای زیرصوت فعلی به ازای هر مسافر سوخت مصرف کنند. حتی اگر سفرهای مافوق صوت، محدود و لوکس باقی بماند، ردپای کربنی هوانوردی مسئلهای نیست که بتوان از آن گذشت زیرا در سال ۲۰۲۳، کل انتشار گازهای گلخانهای هوانوردی حدود ۲.۵ درصد از کل CO2 جهانی را شامل میشد.
البته اوورچر برای پرواز در ارتفاعی حدود ۱۸۳۰۰ متری طراحی شده که بالاتر از کریدورهای معمول هواپیماهای مسافربری است. این ارتفاع، معادلات زیستمحیطی را تغییر میدهد زیرا آلایندهها در جو فوقانی و بخش تحتانی استراتوسفر، واکنشهای شیمیایی متفاوتی نشان میدهند. هرچند گزارشهای ناسا حاکی از آن است که اثرات گرمایشی ناشی از تشکیل دنباله در جتهای مافوق صوت کمتر از هواپیماهای معمولی است اما این موضوع بهتنهایی نمیتواند سایر اثرات مخرب شیمیایی را جبران کند. به همین دلیل، شرکت بوم حساب ویژهای روی سوختهای پایدار باز کرده است. البته در واقعیت، این راهکار به زنجیرههای تأمینی وابسته است که هنوز محدود، گرانقیمت و در بسیاری از مناطق جهان نایاب هستند. علاوه بر این، محاسبات نشان میدهد که مصرف سوخت بسیار بالا به ازای هر صندلی-کیلومتر، میتواند منجر به افزایش هزینههای عملیاتی و درنتیجه، نجومی شدن قیمت بلیطها شود.
با همهٔ اینها، سفر مافوق صوت ایدهای دور از ذهن نیست. غیر از شرکت بوم، ناسا نیز در حال تلاش برای بازنویسیِ نحوه صدای پرواز مافوق صوت است. جت مافوق صوت بیصدای X-59 در اواخر ۲۰۲۵ پرواز آزمایشی مهمی را پشت سر گذاشت و برنامه گستردهتر ناسا شامل آزمایش واکنش مردم است تا درک کنند چه میزان صدا در زمین قابلتحمل است. این نوع دادهها احتمالاً استانداردهای آینده را شکل میدهند و برای برنامههای غیرنظامی مافوق صوت اهمیت خواهند داشت؛ بنابراین، باید منتظر ماند و دید که آیا این بوم سوپرسونیک میتواند وعده خود را برای احیای شکوه سفرهای پرسرعت هوایی محقق کند یا خیر.
مقایسه مشخصات اوورچر با کنکورد
اوورچر | کنکورد | |
|---|---|---|
سرعت کروز | ۱۸۰۰ کیلومتر بر ساعت | ۲۱۸۰ کیلومتر بر ساعت |
ظرفیت مسافر | ۶۰ تا ۸۰ نفر | ۹۲ تا ۱۲۸ نفر |
برد پروازی | ۷۸۷۰ کیلومتر | ۷۲۲۰ کیلومتر |