وقتی یک جنگنده پس از تماس با باند فرود، چتری را از قسمت انتهایی بدنه باز میکند، این صحنه ممکن است در نگاه اول عجیب به نظر برسد. هواپیما پس از فرود همچنان سرعت زیادی دارد و باید در کوتاهترین فاصله ممکن متوقف شود. یکی از تجهیزاتی که برای کمک به این کار در برخی هواپیماها نصب شده، چتر ترمز یا Drag Chute است؛ چتری که با ایجاد مقاومت آیرودینامیکی، بخشی از انرژی حرکتی هواپیما را میگیرد و سرعت آن را کاهش میدهد.
چتر ترمز چگونه هواپیما را متوقف میکند؟
پس از باز شدن چتر، سطح بزرگ آن در برابر جریان هوای پشت هواپیما قرار میگیرد. برخورد جریان هوا با چتر نیروی مقاومتی ایجاد میکند که در جهت مخالف حرکت هواپیما است. همین نیروی آیرودینامیکی باعث کاهش سرعت میشود و بخشی از وظیفه کاهش سرعت را از دوش ترمزهای چرخها برمیدارد.
این موضوع بهویژه برای هواپیماهای نظامی اهمیت دارد؛ زیرا برخی جنگندهها هنگام فرود همچنان با سرعت قابلتوجهی حرکت میکنند و ممکن است به فضای بیشتری برای توقف نیاز داشته باشند. در واقع این چترهای ترمز برای ایجاد کاهش سرعت کافی و متوقف کردن جنگندهها در محدوده سرعت فرود طراحی شدهاند.
چرا جنگندهها بیشتر از هواپیماهای مسافربری از چتر استفاده میکنند؟
یکی از دلایل اصلی، سرعت بالاتر هنگام فرود و محدودیت طول باند در برخی پایگاههای نظامی است. جنگندهها همچنین باید در شرایط مختلف، از جمله فرود روی باندهای خیس یا شرایط اضطراری، توانایی توقف سریع داشته باشند.
چتر ترمز میتواند در چنین شرایطی فاصله لازم برای توقف را کاهش دهد. این چترها بهخصوص روی باندهای خیس یا لغزنده و هنگام فرودهای پرسرعت مفید هستند. از سوی دیگر، استفاده از چتر باعث میشود بخشی از فشار واردشده به ترمزهای چرخ و لاستیکها کاهش پیدا کند. در نتیجه، استهلاک این قطعات نیز میتواند کمتر شود.
آیا چتر ترمز فقط برای فرود اضطراری است؟
خیر بسته به طراحی هواپیما، چتر میتواند در فرودهای عادی نیز استفاده شود. باید دانست چترهای ترمز مورد استفاده در برخی جنگندهها برای فرودهای عادی و شرایط اضطراری طراحی شدهاند. در برخی هواپیماها، چتر ترمز پس از تماس هواپیما با باند و در زمان مناسب توسط خلبان باز میشود. پس از کاهش سرعت تا محدوده مشخص، چتر نیز جمعآوری میشود تا هواپیما بتواند به حرکت خود روی باند ادامه دهد.
البته همه هواپیماها به چنین سیستمی مجهز نیستند. هواپیماهای مسافربری معمولاً برای کاهش سرعت از مجموعهای شامل ترمز چرخها، اسپویلرها و در هواپیماهای مجهز، معکوس کننده رانش موتور استفاده میکنند و نیازی به چتر ترمز ندارند.
چتر ترمز چه مزیتی در باند خیس دارد؟
یکی از مزیتهای مهم چتر ترمز، کاهش وابستگی هواپیما به اصطکاک میان لاستیک و سطح باند برای بخشی از فرآیند کاهش سرعت است. در باند خیس یا لغزنده، توان ترمزهای چرخ برای انتقال نیروی ترمز به زمین محدودتر میشود؛ درحالیکه چتر همچنان میتواند از طریق مقاومت هوا نیروی کاهنده ایجاد کند.
به همین دلیل، استفاده از چتر ترمز در برخی هواپیماهای نظامی، علاوه بر کوتاه کردن مسافت فرود، میتواند یک لایه کمکی برای کاهش سرعت در شرایط دشوار باشد.
در نهایت باید گفت چتری که برخی هواپیماها پس از فرود باز میکنند، یک ابزار ترمز آیرودینامیکی است، نه وسیلهای برای نجات هواپیما از سقوط. این چتر با ایجاد نیروی پسا، سرعت هواپیما را کاهش میدهد، مسافت لازم برای توقف را کوتاهتر میکند و میتواند فشار و استهلاک واردشده به ترمزها و لاستیکها را کاهش دهد. به همین دلیل، این فناوری بیشتر در هواپیماهایی دیده میشود که سرعت فرود بالاتر یا نیاز بیشتری به توقف سریع دارند.