تحویل سوخو 34 به خریدار نامعلوم؛ بررسی هواپیمای خبرساز روسی

سوخو ۳۴ یکی از مهم‌ترین هواپیماهای تهاجمی نیروی هوافضای روسیه است؛ جنگنده‌بمب‌افکنی دوموتوره و دوسرنشینه که برای حمله به اهداف زمینی و دریایی، عملیات در عمق خاک دشمن، شناسایی و استفاده از تسلیحات هدایت‌شونده طراحی شده است.

این هواپیما در خانواده محصولات شرکت سوخو، نظر طراحی ریشه مستقیمی در خانواده سوخو ۲۷ دارد، اما برخلاف سوخو ۲۷ که اساساً یک جنگنده برتری هوایی بود، سوخو ۳۴ از ابتدا برای مأموریت‌های تهاجمی و حمل تسلیحات سنگین توسعه یافت.

روسیه برای نخستین بار به‌طور رسمی تأیید کرده جنگنده بمب‌افکن سوخو-۳۴ را در نسخه صادراتی به یک کشور خارجی تحویل داده است. هرچند نام مقصد مشخص نیست؛ هند و پاکستان، به عنوان مشتریان اصلی شناخته می‌شوند؛ اما تحویل سوخو 34 به نیروی هوایی ایران نیز، محتمل است.

الکساندر میخیف، مدیرعامل «روس‌اوبورون‌اکسپورت»، روز دوشنبه ۷ سپتامبر اعلام کرد جنگنده‌بمب‌افکن‌های Su-34E که براساس قرارداد صادراتی تحویل داده شده‌اند، اکنون وارد خدمت نیروی هوایی مشتری خارجی شده‌اند. به گفته او، بازخوردهای دریافت‌شده از بهره‌برداری این هواپیماها «کاملاً مثبت» بوده است. با این حال، روسیه نام مشتری را اعلام نکرده است.

ایده اولیه توسعه سوخو ۳۴ به اوایل دهه ۱۹۸۰ میلادی بازمی‌گردد. شوروی به هواپیمایی نیاز داشت که بتواند مأموریت‌های تهاجمی دوربرد را با دقت بالا انجام دهد و در عین حال از سرعت و مانورپذیری خانواده سوخو ۲۷ برخوردار باشد. طراحی پروژه با نام T-10V در سال ۱۹۸۳ آغاز شد و نخستین نمونه آزمایشی آن در ۱۳ آوریل ۱۹۹۰ پرواز کرد.

فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی باعث شد برنامه توسعه و تولید این هواپیما با مشکلات مالی و تأخیرهای طولانی مواجه شود. با این حال، روسیه برنامه را ادامه داد و تولید سوخو ۳۴ در کارخانه هواپیماسازی نووسیبیرسک سازمان‌دهی شد. نخستین هواپیماهای تولیدی در میانه دهه ۲۰۰۰ ساخته شدند و تولید انبوه از سال ۲۰۰۶ وارد مرحله جدی شد.

آزمایش‌های دولتی این هواپیما در سال‌های ۲۰۱۰ و ۲۰۱۱ به پایان رسید و سوخو ۳۴ در سال ۲۰۱۴ رسماً وارد خدمت نیروی هوایی روسیه شد. این هواپیما از آن زمان به یکی از اصلی‌ترین پلتفرم‌های حمله هوایی روسیه تبدیل شده است.

شرکت سوخو یکی از شناخته‌شده‌ترین نام‌ها در صنعت هوافضای روسیه و شوروی سابق است. این مجموعه در سال ۱۹۳۹ توسط پاول سوخو تأسیس شد و در ابتدا با نام دفتر طراحی OKB-51 فعالیت می‌کرد.

طی چند دهه، سوخو مجموعه‌ای از جنگنده‌ها، بمب‌افکن‌ها و هواپیماهای تهاجمی را توسعه داد که خانواده سوخو ۷، سوخو ۱۷، سوخو ۲۴، سوخو ۲۷، سوخو ۳۰، سوخو ۳۵ و در نهایت سوخو ۳۴ و سوخو ۵۷ را شامل می‌شود.

امروزه فعالیت‌های این مجموعه در ساختار شرکت United Aircraft Corporation یا UAC قرار گرفته است. تولید سوخو ۳۴ نیز در کارخانه هواپیماسازی نووسیبیرسک، به‌عنوان یکی از مراکز اصلی تولید هواپیماهای سوخو، انجام می‌شود.

مهم‌ترین هواپیمایی که سوخو ۳۴ برای جایگزینی آن طراحی شد، سوخو ۲۴ بود. سوخو ۲۴ از نسل جنگنده‌بمب‌افکن‌های دوران شوروی محسوب می‌شود و نخستین پرواز آن به سال ۱۹۶۷ بازمی‌گردد.

سوخو ۳۴ در مقایسه با سوخو ۲۴ از سامانه‌های الکترونیکی مدرن‌تر، برد بیشتر، کابین پیشرفته‌تر، توان حمل تسلیحات هدایت‌شونده و قابلیت بقا در محیط‌های دارای پدافند هوایی برخوردار است.

در برنامه‌های اولیه حتی نقش‌هایی فراتر از جانشینی سوخو ۲۴، از جمله بخشی از مأموریت‌های هواپیماهای تهاجمی دوربرد، برای آن در نظر گرفته شده بود.

یکی از شاخص‌ترین ویژگی‌های سوخو ۳۴، کابین دوسرنشینه با آرایش کنار هم است. در بسیاری از جنگنده‌های دوسرنشینه، خلبان و افسر تسلیحات پشت سر یکدیگر قرار می‌گیرند، اما در سوخو ۳۴ هر دو نفر در کنار هم می‌نشینند. این طراحی ارتباط میان اعضای خدمه را آسان‌تر کرده و برای مأموریت‌های طولانی مناسب‌تر است.

کابین هواپیما زره‌پوش است و بخش‌هایی از بدنه نیز برای افزایش مقاومت در برابر اصابت گلوله و ترکش تقویت شده‌اند. سوخو ۳۴ همچنین از سامانه‌های جنگ الکترونیک، هشداردهنده راداری، سامانه‌های ارتباطی و تبادل داده بهره می‌برد.

از دیگر فناوری‌های مهم آن می‌توان به سامانه‌های ناوبری و هدف‌گیری، رادار چندمنظوره، سامانه‌های اپتیکی و قابلیت استفاده از تسلیحات هدایت‌شونده اشاره کرد.

نسخه‌های جدیدتر مانند سوخو 34M نیز با استفاده از تجربه عملیاتی، بهبودهایی در اویونیک، ارتباطات، جنگ الکترونیک و قابلیت استفاده از طیف گسترده‌تری از تسلیحات دریافت کرده‌اند.

سوخو ۳۴ هواپیمایی بزرگ با طول حدود ۲۳٫۴ متر، دهانه بال ۱۵٫۲ متر و ارتفاع ۶٫۰۹ متر است. این ابعاد نشان می‌دهد که با یک جنگنده سبک روبه‌رو نیستیم، بلکه سوخو ۳۴ در رده هواپیماهای تهاجمی سنگین قرار می‌گیرد. وزن برخاست عادی آن حدود ۳۹٫۵ تن است و حداکثر ظرفیت حمل محموله رزمی آن به حدود ۸٫۵ تن می‌رسد.

نیروی پیشران این هواپیما از دو موتور توربوفن پس‌سوز AL-31F تأمین می‌شود. هر موتور در حالت پس‌سوز حدود ۱۲٬۵۰۰ کیلوگرم‌نیرو رانش تولید می‌کند. حداکثر سرعت سوخو ۳۴ در ارتفاع بالا حدود ۱٬۵۰۰ کیلومتر بر ساعت و در ارتفاع پایین حدود ۱٬۱۰۰ کیلومتر بر ساعت است. سقف پرواز عملیاتی آن نیز حدود ۱۵ کیلومتر اعلام شده است.

برد انتقالی سوخو ۳۴ حدود ۴٬۲۵۰ کیلومتر است و شعاع عملیاتی آن با مخازن سوخت خارجی به حدود ۱٬۷۰۰ کیلومتر می‌رسد. سامانه سوخت‌گیری هوایی نیز امکان افزایش قابل‌توجه مدت پرواز را فراهم می‌کند و این هواپیما می‌تواند برای مأموریت‌های طولانی تا حدود ۱۰ ساعت در آسمان باقی بماند.

در زمینه تسلیحات، سوخو ۳۴ توان حمل طیف گسترده‌ای از بمب‌ها و موشک‌های هوا‌به‌سطح و هوا‌به‌هوا را دارد. این هواپیما می‌تواند از مهمات هدایت‌شونده و غیرهدایت‌شونده استفاده کند و برای حملات دقیق علیه اهداف زمینی، دریایی و زیرساختی به کار رود.

سوخو ۳۴ همچنین به یک توپ داخلی ۳۰ میلی‌متری مجهز شده است. تعداد زیادی جایگاه حمل تسلیحات در بخش‌های مختلف بال و بدنه قرار گرفته که به هواپیما اجازه می‌دهد ترکیبی متنوع از بمب‌ها، موشک‌ها و مخازن سوخت خارجی را حمل کند.

کاربرد اصلی سوخو ۳۴ حمله به اهداف زمینی در فاصله قابل‌توجه از پایگاه است. این هواپیما می‌تواند در عملیات روزانه و شبانه و شرایط مختلف آب‌وهوایی فعالیت کند. اهداف آن می‌توانند شامل مراکز فرماندهی، تأسیسات نظامی، انبارها، زیرساخت‌ها، مواضع نیروهای زمینی و اهداف دریایی باشند.

یکی دیگر از قابلیت‌های مهم سوخو ۳۴، شناسایی هوایی است. نسخه‌های تخصصی شناسایی و جنگ الکترونیک نیز بر اساس این پلتفرم توسعه یافته‌اند. قابلیت حمل سامانه‌های جنگ الکترونیک باعث شده این هواپیما بتواند در محیط‌هایی که با تهدیدات راداری و پدافند هوایی مواجه است، مأموریت انجام دهد.

سوخو ۳۴ در جنگ سوریه و سپس در جنگ روسیه و اوکراین مورد استفاده قرار گرفته و تجربه عملیاتی آن در توسعه و اصلاح نسخه‌های جدید این هواپیما تأثیر داشته است.

تعیین قیمت دقیق سوخو ۳۴ دشوار است، زیرا قراردادهای نظامی روسیه معمولاً قیمت واقعی هر هواپیما، تجهیزات مأموریتی، تسلیحات و خدمات پشتیبانی را به‌صورت شفاف منتشر نمی‌کنند؛ اما با این حال، رقم حدود ۳۶ میلیون دلار برای یک فروند سوخو ۳۴ به‌عنوان یکی از برآوردهای رایج مطرح شده است.

البته این رقم را نباید قیمت نهایی یک هواپیمای کاملاً مجهز دانست. هزینه واقعی می‌تواند با توجه به نسخه هواپیما، تجهیزات الکترونیکی، تسلیحات، قطعات یدکی، آموزش خدمه و قرارداد پشتیبانی تفاوت زیادی داشته باشد.

بنابراین می‌توان قیمت پایه سوخو ۳۴ را حدود ۳۰ تا ۴۰ میلیون دلار برآورد کرد، در حالی که قیمت یک بسته عملیاتی کامل شامل تسلیحات، قطعات یدکی، آموزش و پشتیبانی می‌تواند به شکل محسوسی بیشتر باشد.

سوخو ۳۴ را باید یک هواپیمای تهاجمی سنگین و چندمنظوره دانست که مرز میان جنگنده و بمب‌افکن تاکتیکی را کمرنگ کرده است. ترکیب برد نسبتاً زیاد، ظرفیت تسلیحاتی بالا، کابین دوسرنشینه، زره حفاظتی، سامانه‌های جنگ الکترونیک و توان استفاده از تسلیحات هدایت‌شونده باعث شده این هواپیما به یکی از مهم‌ترین هواپیماهای تهاجمی روسیه تبدیل شود.

سوخو ۳۴ می‌تواند برای ایران گزینه‌ای مناسب برای نوسازی ناوگان تهاجمی باشد؛ به‌ویژه به‌عنوان جایگزینی مدرن برای سوخو ۲۴های قدیمی. برد ۴٬۲۵۰ کیلومتر، شعاع عملیاتی قابل‌توجه، توان حمل حدود ۸٫۵ تن تسلیحات و قابلیت استفاده از مهمات هدایت‌شونده، این هواپیما را برای عملیات دوربرد علیه اهداف زمینی و دریایی جذاب می‌کند. این موضوع با توجه به نقش فعلی سوخو ۲۴ در نیروی هوایی ایران اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

با این حال، خرید سوخو ۳۴ به‌تنهایی پاسخ کاملی به نیازهای نیروی هوایی ایران نیست. کشور ما هم‌زمان به جنگنده‌های چندمنظوره برای برتری هوایی، دفاع هوایی و اسکورت نیاز دارد. بنابراین اگر ایران به دنبال تشکیل یک نیروی هوایی مدرن باشد، ترکیب یک جنگنده چندمنظوره مانند سوخو ۳۵ با تعدادی سوخو ۳۴ برای مأموریت‌های ضربتی، لازم است.

سوخو ۳۴ در واقع جانشین مدرن سوخو ۲۴ محسوب می‌شود، اما از نظر فناوری، برد، ظرفیت حمل تسلیحات و قابلیت‌های الکترونیکی فاصله قابل‌توجهی با نسل قبلی خود دارد. استمرار تولید نسخه‌های جدید نیز نشان می‌دهد که این پلتفرم همچنان جایگاه مهمی در ساختار نیروی هوافضای روسیه دارد.