پرواز موفق هواپیمای برقی CE-25A چین؛ آغاز هوانوردی تجاری با موتورهای الکتریکی

صنعت هوانوردی جهان در سال‌های اخیر به‌دنبال راهکارهایی برای کاهش مصرف سوخت، آلودگی زیست‌محیطی و هزینه‌های عملیاتی هواپیماها بوده است. در همین راستا، شرکت‌های مختلفی توسعه هواپیماهای تمام‌برقی و هیبریدی را آغاز کرده‌اند. اکنون چین با معرفی و آزمایش هواپیمای برقی CE-25A، گام مهمی در مسیر توسعه هواپیماهای تجاری الکتریکی برداشته است؛ محصولی که می‌تواند در آینده بخشی از پروازهای منطقه‌ای و مسیرهای کوتاه هوایی را متحول کند.

این هواپیما که توسط شرکت هواپیماسازی تجاری چین (COMAC) توسعه یافته، ظرفیت جابه‌جایی ۱۹ مسافر را دارد و برخلاف بسیاری از پروژه‌های تاکسی هوایی، برای استفاده در حمل‌ونقل تجاری بین‌شهری طراحی شده است.

یکی از مهم‌ترین مراحل توسعه CE-25A در تاریخ ۱۴ نوامبر ۲۰۲۶ رقم خورد. این هواپیمای تمام‌برقی در استان شاندونگ چین و در منطقه بینژو، نخستین پرواز آزمایشی سرنشین‌دار خود را با موفقیت انجام داد. در این پرواز، دو خلبان و یک مهندس آزمایش پرواز در هواپیما حضور داشتند. طبق گزارش منتشرشده، عملکرد هواپیما در جریان آزمایش عادی بود و شاخص‌های فنی آن با انتظارات تیم توسعه مطابقت داشت.

البته این نخستین تجربه پرواز CE-25A محسوب نمی‌شود. این هواپیما پیش‌تر در تاریخ ۲ فوریه ۲۰۲۶ نخستین پرواز آزمایشی بدون سرنشین خود را انجام داده بود. همچنین پیش از انجام پرواز سرنشین‌دار، ۱۹ مرحله آزمایش پرواز خودران برای ارزیابی سامانه‌های مختلف آن به ثبت رسیده بود.

انجام موفقیت‌آمیز پرواز سرنشین‌دار اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نشان می‌دهد پروژه از مرحله آزمایش‌های اولیه و بررسی عملکرد سامانه‌های کنترلی عبور کرده و وارد مراحل پیشرفته‌تری از توسعه و ارزیابی ایمنی شده است.

CE-25A یک هواپیمای تجاری تمام‌برقی با ظرفیت ۱۹ مسافر است که برای پروازهای منطقه‌ای و مسیرهای کوتاه بین‌شهری توسعه پیدا کرده است. بر اساس اطلاعات منتشرشده، حداکثر وزن برخاست این هواپیما به ۱۰ هزار کیلوگرم می‌رسد. سرعت کروز آن حدود ۳۰۰ کیلومتر بر ساعت اعلام شده و می‌تواند در ارتفاع کروز ۲۴۰۰ متری پرواز کند.

توان پروازی ۴۰۰ کیلومتری نیز یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این هواپیما محسوب می‌شود. چنین مسافتی باعث می‌شود CE-25A در آینده برای اتصال شهرهای نزدیک به یکدیگر و مسیرهایی که تقاضای پرواز محدودی دارند، گزینه‌ای قابل بررسی باشد.

جدول مشخصات فنی COMAC CE-25A

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های CE-25A استفاده از سامانه پیشرانش الکتریکی توزیع‌شده است. در هواپیماهای متداول، معمولاً یک یا چند موتور احتراق داخلی یا توربینی نیروی لازم برای پرواز را تولید می‌کنند؛ اما در این هواپیما، نیروی محرکه از طریق مجموعه‌ای از فن‌های الکتریکی کانال‌دار نصب‌شده روی بال تأمین می‌شود.

در این معماری، به‌جای تمرکز تمام نیروی پیشران در یک یا دو موتور بزرگ، چند واحد پیشران الکتریکی در بخش‌های مختلف بال قرار می‌گیرند. این ساختار می‌تواند امکان توزیع بهتر نیروی رانش، انعطاف‌پذیری در طراحی آیرودینامیکی و مدیریت متفاوت جریان هوا را فراهم کند.

فن‌های کانال‌دار نیز با قرار گرفتن درون محفظه‌های مخصوص، جریان هوا را به شکل کنترل‌شده‌تری هدایت می‌کنند. البته میزان واقعی بهبود بازده، کاهش صدا و عملکرد این سامانه باید در آزمایش‌های گسترده و شرایط عملیاتی مختلف مشخص شود.

استفاده از موتورهای الکتریکی مزایای دیگری نیز دارد. این موتورها قطعات متحرک کمتری نسبت به بسیاری از موتورهای احتراق داخلی دارند و در صورت طراحی مناسب، می‌توانند هزینه تعمیر و نگهداری را کاهش دهند. همچنین هنگام پرواز، برخلاف موتورهای سوخت فسیلی، گازهای آلاینده ناشی از احتراق در هوا منتشر نمی‌کنند.

با این حال، تمام‌برقی بودن هواپیما به معنای نبود آلودگی در کل چرخه تولید انرژی نیست. میزان اثرگذاری زیست‌محیطی آن به روش تولید برق، ساخت باتری و فرایند بازیافت تجهیزات نیز بستگی دارد.

توسعه CE-25A حاصل همکاری چند مجموعه صنعتی و دانشگاهی در چین است. شرکت هواپیماسازی تجاری چین یا COMAC، مسئولیت توسعه این هواپیما را بر عهده دارد و شرکت CATL، یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان باتری جهان، در کنار دانشگاه جیائوتونگ شانگهای در این پروژه مشارکت کرده‌اند.

حضور CATL اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا باتری یکی از مهم‌ترین چالش‌های توسعه هواپیماهای تمام‌برقی محسوب می‌شود.

در خودروهای برقی، افزایش وزن باتری معمولاً با کاهش فضای کابین یا افزایش وزن خودرو همراه است؛ اما در هواپیما شرایط بسیار پیچیده‌تر خواهد بود. وزن بیشتر باتری به انرژی بیشتری برای برخاستن و حفظ پرواز نیاز دارد و همین مسئله می‌تواند بخشی از مزیت افزایش ظرفیت باتری را از بین ببرد.

به همین دلیل، توسعه باتری‌هایی با چگالی انرژی بالا، وزن کمتر، ایمنی حرارتی مناسب و قابلیت شارژ و تخلیه پایدار، از مهم‌ترین پیش‌نیازهای تجاری‌سازی هواپیماهای برقی است.

همکاری شرکت‌های باتری‌ساز با مجموعه‌های هواپیماسازی می‌تواند به توسعه نسل جدیدی از سامانه‌های ذخیره انرژی برای صنعت هوانوردی کمک کند.

نام‌گذاری این هواپیما نیز معنای مشخصی دارد.

حرف C به واژه China و همچنین نام شرکت COMAC اشاره می‌کند. حرف E مخفف Electric به معنای الکتریکی است و عدد ۲۵ به مقررات هوانوردی چین با عنوان CCAR-25 اشاره دارد.

این مقررات مربوط به استانداردهای صلاحیت پروازی هواپیماهای رده حمل‌ونقل است. در واقع، انتخاب این استاندارد نشان می‌دهد توسعه‌دهندگان قصد دارند هواپیما را مطابق چارچوب ایمنی مورد استفاده برای هواپیماهای تجاری حمل‌ونقل توسعه دهند.

حرف A نیز به نخستین محصول این خانواده اشاره دارد.

نکته مهم این است که دریافت گواهینامه نوع، به معنای تأیید طراحی هواپیما از نظر الزامات صلاحیت پروازی است و با مجوز تولید انبوه یا مجوز بهره‌برداری تجاری تفاوت دارد.

با وجود موفقیت CE-25A در نخستین پرواز سرنشین‌دار، این هواپیما هنوز به مرحله بهره‌برداری تجاری نرسیده است.

بر اساس اطلاعات منتشرشده در ۱۴ نوامبر ۲۰۲۶، سازمان هواپیمایی کشوری چین درخواست دریافت گواهینامه نوع این هواپیما را پذیرفته است. با این حال، پذیرش درخواست به معنای صدور گواهینامه نهایی نیست.

پیش از ورود به ناوگان شرکت‌های هواپیمایی، CE-25A باید مراحل مختلف ارزیابی فنی، آزمایش‌های ایمنی، بررسی عملکرد باتری‌ها، سامانه‌های الکتریکی و قابلیت اطمینان پیشرانه‌ها را پشت سر بگذارد.

همچنین زیرساخت‌های فرودگاهی و تجهیزات موردنیاز برای شارژ سریع و ایمن این هواپیما باید توسعه پیدا کنند.

CE-25A را نمی‌توان رقیبی مستقیم برای هواپیماهای بزرگی مانند ایرباس A320 یا بوئینگ 737 دانست. برد ۴۰۰ کیلومتری و ظرفیت ۱۹ مسافر نشان می‌دهد این محصول برای بازار متفاوتی طراحی شده است.

در واقع، مهم‌ترین کاربرد احتمالی آن پروازهای کوتاه منطقه‌ای خواهد بود؛ مسیرهایی که استفاده از هواپیماهای بزرگ با ظرفیت بالا ممکن است از نظر اقتصادی توجیه مناسبی نداشته باشد.

برای مثال، اتصال شهرهای نزدیک به یکدیگر، پروازهای منطقه‌ای و جابه‌جایی مسافران در مسیرهای کم‌تقاضا می‌توانند از جمله بازارهای هدف این هواپیما باشند.

البته محدودیت برد، وزن باتری، زمان شارژ و هزینه تهیه تجهیزات فرودگاهی همچنان از موانع اصلی توسعه این فناوری هستند.

هواپیمای CE-25A را باید یکی از پروژه‌های مهم چین در مسیر توسعه حمل‌ونقل هوایی الکتریکی دانست. ظرفیت ۱۹ مسافر، وزن برخاست ۱۰ تنی و برد ۴۰۰ کیلومتری، این هواپیما را از بسیاری از نمونه‌های کوچک الکتریکی متمایز می‌کند. موفقیت در نخستین پرواز سرنشین‌دار نیز نشان‌دهنده پیشرفت قابل توجه برنامه توسعه آن است. با این حال، هنوز برای قضاوت درباره موفقیت تجاری این پروژه زود است.

اگر COMAC بتواند چالش‌های مربوط به باتری، ایمنی، هزینه تولید و دریافت گواهینامه‌های پروازی را برطرف کند، CE-25A می‌تواند در آینده به یکی از گزینه‌های مهم حمل‌ونقل هوایی کوتاه‌برد تبدیل شود؛ مسیری که شاید در سال‌های آینده شکل رقابت در صنعت هوانوردی منطقه‌ای را تغییر دهد.