هواپیمای ترابری C-17 با سیستم پیشرفته معکوسکننده رانش میتواند بدون نیاز به کشنده فرودگاهی روی زمین به سمت عقب حرکت کند.
هواپیماها معمولاً برای حرکت روی زمین به جلو طراحی شدهاند و برای جابهجایی به عقب، بهویژه در فرودگاهها، از خودروهای کشنده استفاده میکنند. با این حال، هواپیمای ترابری نظامی سی-۱۷ گلوبمستر ۳ (C-17 Globemaster III) یکی از استثناهای جالب در این زمینه است.
این هواپیمای بزرگ میتواند بدون کمک خودروی کشنده و تنها با استفاده از موتورهای خود، روی زمین به عقب حرکت کند؛ قابلیتی که به آن امکان میدهد در فرودگاههای کوچک و محیطهای عملیاتی محدود، انعطاف بیشتری داشته باشد.
راز حرکت دندهعقب سی-۱۷ چیست؟
پاسخ این قابلیت را باید در سیستم معکوس کننده رانش موتورهای سی-۱۷ جستوجو کرد. این هواپیما به چهار موتور توربوفن پرت اند ویتنی F117-PW-100 مجهز است که هرکدام حدود ۴۰ هزار و ۴۴۰ پوند نیروی رانش تولید میکنند. موتورهای مذکور علاوه بر تأمین نیروی لازم برای پرواز، به سیستمی مجهز شدهاند که میتواند جهت جریان خروجی آنها را تغییر دهد و بخشی از نیروی رانش را به سمت جلو هدایت کند. در نتیجه، نیرویی که در حالت عادی هواپیما را به جلو میراند، هنگام فعال شدن حالت معکوس میتواند آن را به عقب حرکت دهد.
در حالت عادی، گازهای داغ و جریان هوای خروجی موتور از بخش عقب آن خارج میشوند و نیروی رانش رو به جلو برای هواپیما ایجاد میکنند؛ اما هنگام فعال شدن معکوس کننده رانش، مجموعهای از قطعات متحرک و منحرفکنندههای جریان، مسیر خروج هوا را تغییر میدهند. در موتورهای سی-۱۷، این سیستم از صفحات هدایتکننده یا آبشارهای تغییر مسیر جریان استفاده میکند. این قطعات جریان هوا را به سمت جلو و بالا منحرف میکنند و در نتیجه، نیرویی در جهت مخالف حرکت معمول هواپیما به وجود میآید.
نکته مهم این است که سیستم سی-۱۷ فقط جریان هوای سرد بخش فن موتور را معکوس نمیکند؛ بلکه امکان تغییر جهت رانش حاصل از جریان فن و هسته موتور را نیز دارد. همین ویژگی به این هواپیما اجازه میدهد نیروی معکوس قابلتوجهی تولید کند و حتی در شرایط مشخص، روی سطح شیبدار نیز به عقب برود. در بررسی ویژگیهای فنی سی-۱۷، توانایی این هواپیما برای حرکت به عقب روی شیب دو درصدی را نیز ثبت شده است.
چرا هوای خروجی موتور به سمت بالا و جلو هدایت میشود؟
هدایت جریان خروجی موتور به سمت بالا و جلو فقط برای ایجاد نیروی حرکت معکوس نیست؛ این طراحی یک مزیت عملیاتی مهم نیز دارد. سی-۱۷ برای فعالیت در فرودگاههای دورافتاده و باندهای کم امکانات ساخته شده است؛ مناطقی که ممکن است سطح آنها از خاک، شن یا مصالح سست تشکیل شده باشد. اگر جریان پرقدرت موتور مستقیماً به زمین برخورد کند، گردوغبار و ذرات ریز میتوانند بلند شوند و وارد ورودی موتور شوند. این اتفاق احتمال آسیب به موتور و ایجاد اختلال در عملیات را افزایش میدهد.
به همین دلیل، طراحی معکوس کننده رانش سی-۱۷ بهگونهای است که جریان خروجی را به سمت بالا و جلو هدایت میکند تا احتمال بلند شدن و مکیده شدن گردوغبار و آلودگی کاهش یابد. این ویژگی در کنار قابلیت حرکت به عقب، به هواپیما کمک میکند در محیطهای عملیاتی دشوار و فضاهای محدود بهتر مانور دهد.
حرکت دندهعقب چه کاربردی در عملیات دارد؟
قابلیت حرکت به عقب با نیروی موتور، با توجه به ابعاد بزرگ سی-۱۷ اهمیت زیادی دارد. این هواپیما بیش از ۵۳ متر طول دارد و فاصله دو سر بالهای آن به حدود ۵۱٫۷۵ متر میرسد. در فرودگاههای کوچک یا پایگاههایی که فضای مانور محدودی دارند، جابهجایی هواپیما با خودروی کشنده ممکن است دشوار یا زمانبر باشد. سی-۱۷ میتواند با استفاده از سیستم معکوس کننده رانش، بدون نیاز به چنین وسیلهای از موقعیتهای محدود خارج شود یا برای ادامه حرکت و برخاست آماده شود.
این قابلیت همچنین در ترکیب با مانور سهنقطهای یا چرخش ستارهای به هواپیما اجازه میدهد در باندهای باریکتر تغییر جهت دهد. نیروی هوایی آمریکا اعلام کرده است که سی-۱۷ میتواند در باندهایی با عرض حدود ۲۷ متر نیز عملیات انجام دهد و با استفاده از قابلیت حرکت به عقب و مانور چرخشی، جهت خود را تغییر دهد.
البته حرکت به عقب با موتورهای جت به معنی دید کامل خلبان به پشت هواپیما نیست. به همین دلیل، هنگام انجام این مانور، خدمه بار با بررسی فضای پشت هواپیما و برقراری ارتباط با خلبان، اطلاعات لازم را منتقل میکنند.
سخن پایانی اینکه حرکت دندهعقب سی-۱۷ نتیجه ترکیب یک سیستم معکوس کننده رانش قدرتمند با طراحی ویژه برای عملیات در محیطهای محدود است. این قابلیت نه یک ترفند نمایشی، بلکه بخشی از ویژگیهای عملیاتی هواپیماست که به آن امکان میدهد در فرودگاههای کوچک، شلوغ یا فاقد تجهیزات زمینی کافی، مستقلتر و سریعتر جابهجا شود.