جیپ سیمرغ، وانت جان‌سختی که حتی از نیسان آبی هم توانمندتر بود

وقتی حرف از وانت جان‌سخت و توانمند می‌شود، اولین نامی که به ذهن ما ایرانی‌ها می‌آید، نیسان آبی است؛ وانتی که چند دهه است در کشورمان تولید می‌شود و نقش بسیار پررنگی در حمل‌ونقل ایران داشته است. بااین‌حال، در همان سال‌هایی که نیسان آبی یا همان جونیور تازه روی خط تولید زامیاد رفته بود، پیکاپ جان‌سخت دیگری توسط شرکتی که امروز با نلم پارس‌خودرو می‌شناسیم، با نام سیمرغ تولید شد. این خودرو درواقع جیپ گلادیاتور سری J بود که از سال ۱۳۴۴ در ایران روی خط تولید رفت و تا اواسط دهه ۶۰ شمسی تولید می‌شد.

جیپ سری J که در سال ۱۹۶۴ معرفی شده بود، در نسخه‌های سبک و سنگین با فاصلهٔ محوری کوتاه و کشیده تولید می‌شد که از سال ۱۹۷۴ به J10 و J20 تغییر نام دادند. در کشورمان هرچند هردو نسخه تولید شد اما سهم مدل سنگین J20 بیشتر بود. هرچند ظرفیت بار اسمی این مدل سه‌چهارم تن بود اما در عمل رانندگان حتی تا پنج تن هم بار می‌زدند! شاید اگر شرایط کشور و صنعت خودروسازی ایران جور دیگری رقم می‌خورد، جیپ سیمرغ امروز بجای نیسان آبی همچنان در حال تولید بود و بار حمل‌ونقل سخت و اقتصادی کشور را بر دوش می‌کشید. در ادامه بیشتر با توانایی‌های این پیکاپ جان‌سخت آمریکایی آشنا خواهیم شد.

امروزه وقتی حرف از ظرفیت یدک کشی در دنیای پیکاپ‌ها می‌شود، معمولاً نام‌هایی مانند فورد سوپر دیوتی، شورلت سیلواردو HD و رم ۳۵۰۰ به میان می‌آید؛ غول‌های مدرنی که با ارقام عجیب‌وغریب یدک‌کشی برای یکدیگر خط‌ونشان می‌کشند اما اگر عقربه‌های زمان را به دهه ۶۰ و ۷۰ میلادی بازگردانیم، جدول قدرت‌نمایی پیکاپ‌ها کاملاً متفاوت بود و یک پیکاپ سنگین‌وزن از کمپانی جیپ در صدر این رتبه‌بندی قرار داشت که حتی از فورد F-250 زمان خود نیز بار بیشتری را می‌کشید. این داستان یک خودروی کاری کلاسیک و بی‌ادعاست که برای اثبات ارزش‌های خود هیچ نیازی به تبلیغات پرزرق‌وبرق یا فهرست طولانی از فناوری‌های مدرن نداشت؛ خودرویی بزرگ، جعبه‌ای‌شکل، فوق‌العاده ساده و بسیار جان‌سخت‌تر از چیزی که به نظر می‌رسید.

اگرچه برند جیپ را بیشتر به خاطر مدل افسانه‌ای رانگلر و سابقه درخشان در مسیرهای صعب‌العبور می‌شناسیم، اما این خودروساز تاریخچه‌ای طولانی در ساخت خودروهای کاری بسیار جدی دارد. بهترین گواه این مدعا، جیپ J20 یا همان سیمرغ است. این خودرو که بخشی از خانواده پیکاپ‌های سری J جیپ محسوب می‌شد و از اوایل دهه ۶۰ تا اواخر دهه ۸۰ روی خط تولید قرار داشت، درواقع نسخه سنگین از پیکاپ‌های بزرگ جیپ بود و یک هیولای به‌تمام‌معنا به شمار می‌رفت.

در شرایطی که فورد F-250 آن دوران در زمینه یدک‌کشی اصلاً خودروی ضعیفی نبود و بسته به مدل و پیشرانه توانایی کشیدن باری بین یک تا دو تن را داشت، جیپ J20 عملکردی خیره‌کننده ارائه می‌داد. یک نمونه کاملاً مجهز از J20 بسته به سال ساخت و مشخصات فنی می‌توانست تا ۳٫۶ تن را تنها روی سپر عقب خود یدک بکشد و در ترکیبات خاص‌تر، به‌ویژه نسخه‌های مجهز به چرخ دوبل عقب یا تجهیزات نصب‌شده در نمایندگی برای اتصال تریلر با صفحه ریش، این رقم بسیار فراتر هم می‌رفت آن‌هم در دهه‌های ۷۰ و ۸۰ میلادی، یعنی سال‌ها پیش از آنکه رقابت شدید امروزی در توان یدک‌کشی به راه بیفتد.

بااین‌حال، ارقام به‌تنهایی بازگوکننده تمام واقعیت نیستند. آنچه جیپ J20 را تا این حد متمایز می‌ساخت، ساختار بسیار محکم و مهندسی فوق‌العاده مقاوم آن بود. استفاده از اکسل عقب دانا ۶۰، شاسی بسیار قوی و قطعات تعلیق سنگین‌وزن، به‌خوبی نشان می‌داد که این خودرو صرفاً برای کارهای واقعی و سخت ساخته شده است. علاوه بر استحکام مکانیکی، قابلیت‌های آفرود جیپ J20 نیز آن را از تمامی رقبا جدا می‌کرد.

این پیکاپ علاوه بر توانایی حمل بارهای سنگین، به لطف برخورداری از DNA جیپ، به سیستم چهارچرخ محرک، قفل دیفرانسیل، اکسل‌های صلب در جلو و عقب و فاصله زیاد از سطح زمین مجهز بود و در مسیرهای ناهموار به بهترین شکل عمل می‌کرد. این خودرو قطعات فنی مشترک زیادی با شاسی‌بلند واگنییر یا همان جیپ آهو داشت اما محورهای تقویت‌شده و فاصله محوری طولانی‌تر، اعتمادبه‌نفس بالایی برای حمل بار در نقاط سخت به آن می‌بخشید. برای کسانی که نیاز داشتند تریلری سنگین را از مسیرهای جاده‌ای خراب به مقصد برسانند، این جیپ بهترین ابزار بود و نیازی به سامانه‌های کنترل حرکت در شیب نداشت؛ تنها یک دنده سنگین کمکی و یک راننده مصمم کافی بود.

 جیپ در طول سال‌های تولید J20 پیشرانه‌های متعددی را ارائه کرد اما در ایران سیمرغ فقط با موتورهای شش سیلندر خطی تولید شد که در ابتدا ۳٫۸ لیتری بود و سپس با نمونهٔ قوی‌تر ۴٫۲ لیتری ساخت AMC جایگزین شد اما جذاب‌ترین موتور این وانت در بازار آمریکا، نیروگاه ۶.۶ لیتری V8 ساخت AMC بود. این موتور حجیم با تولید ۴۳۴ نیوتن‌متر گشتاور، قدرت و گشتاور فوق‌العاده‌ای در دورهای پایین ارائه می‌داد که دقیقاً نیاز اصلی برای کشیدن بارهای سنگین بود. ترکیب این موتور با گیربکس اتوماتیک سنگین TH400 یا گیربکس چهار سرعته دستی، به J20 اجازه می‌داد از پس کشیدن، حمل و جابه‌جایی هر چیزی برآید. اگرچه مصرف سوخت این موتور هشت سیلندر بالا بود اما خریداران چنین خودرویی اصلاً به دنبال صرفه‌جویی در مصرف سوخت نبودند.

امروزه ارزش J20 در بازار کلاسیک‌ها رو به افزایش است و میانگین قیمت خرید این خودرو بین ۱۵ تا ۳۰ هزار دلار متغیر است و نسخه‌های سالم مجهز به موتور هشت سیلندر ۶.۶ لیتری و سیستم چهارچرخ محرک، قیمت‌های بسیار بالاتری دارند. در ایران نیز قیمت سیمرغ از حدود ۶۰۰ تا ۷۰۰ میلیون تومان آغاز می‌شود و در نمونه‌های تمیز و مرتب به بیش از یک میلیارد تومان می‌رسد. در پایان باید گفت این جیپ برای کار سخت ساخته شده بود و امروزه یادآور دورانی است که خودروهای کاری واقعی با فلز محکم و دوام مکانیکی سنجیده می‌شدند نه با نمایشگرها و نرم‌افزارها.