عجیب‌ترین موتورهای V12 تاریخ؛ از مکلارن F1 و فراری تا لامبورگینی و رولزرویس

موتورهای V12 همیشه جایگاه ویژه‌ای در دنیای خودرو داشته‌اند. ترکیب عملکرد، صدای خاص، قدرت بالا و قابلیت دورگیری فوق‌العاده باعث شده است این معماری موتور طی دهه‌های گذشته در بسیاری از مشهورترین خودروهای جهان مورد استفاده قرار گیرد. در این فهرست، نمونه‌هایی از موتورهای V12 معرفی شده‌اند که هرکدام به دلیلی خاص در تاریخ صنعت حمل و نقل جهان، ماندگار شده‌اند.

موتور کازورث GMA یکی از مدرن‌ترین نمونه‌های V12 تنفس طبیعی است که برای خودروهای سوپراسپرت گوردون موری توسعه پیدا کرده است. این موتور ۳.۹ لیتری می‌تواند تا دور فوق‌العاده ۱۲ هزار و ۱۰۰ دور بر دقیقه دوران کند؛ رقمی که برای یک موتور جاده‌ای بسیار چشمگیر است.

این پیشرانه در عین قابلیت دورگیری بسیار بالا، انعطاف مناسبی نیز دارد و حدود سه‌چهارم گشتاور اوج خود را در دور ۲۵۰۰ دور بر دقیقه ارائه می‌کند. چنین ترکیبی باعث شده است موتور کازورثGMA علاوه بر عملکرد فوق‌العاده، برای استفاده جاده‌ای نیز قابل‌استفاده باشد.

موتور فراری کلمبو 3.0 یکی از مشهورترین پیشرانه‌های تاریخ فراری محسوب می‌شود. این موتور V12 با ورودی‌های هوای کرومی و سرسیلندرهای قرمز، تصویری کاملاً کلاسیک از موتورهای مسابقه‌ای و جاده‌ای فراری در دهه ۱۹۶۰ ارائه می‌دهد.

صدای این پیشرانه یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های آن بود و حتی زمانی که خودرو در حالت سکون قرار داشت، ظاهر مکانیکی و معماری آن جذابیت زیادی ایجاد می‌کرد. این موتور یکی از نمونه‌هایی است که بخش مهمی از هویت فنی فراری را شکل داد.

داستان بیزارینی V12 به یکی از مهم‌ترین فصل‌های تاریخ لامبورگینی بازمی‌گردد. این موتور که توسط جوتو بیزارینی طراحی شد، در طول سال‌ها تکامل پیدا کرد و در خودروهایی مثل میورا، کانتاش، دیابلو و حتی 350GT مورد استفاده قرار گرفت.

ظرفیت این خانواده موتور در طول سال‌ها افزایش پیدا کرد و در نهایت نمونه‌های تکامل‌یافته آن در مدل‌هایی مانند مورسیه‌لاگو SV به قدرت حدود ۶۷۰ اسب‌بخار رسیدند. به همین دلیل، بیزارینی V12 را می‌توان یکی از ماندگارترین معماری‌های موتور در تاریخ خودرو دانست.

موتور بی‌ام‌و S70/2 یکی از شناخته‌شده‌ترین موتورهای V12 تاریخ خودرو است؛ پیشرانه‌ای که به‌طور اختصاصی برای مکلارن F1 ساخته شد.

این موتور با طراحی پل روشه، ۶۲۷ اسب‌بخار قدرت تولید می‌کرد و از طریق ورودی هوای روی سقف مک‌لارن F1 نفس می‌کشید. صدای ورودی هوای آن یکی از شاخص‌ترین ویژگی‌های خودرو بود و باعث شد S70/2 در کنار عملکرد فنی، به خاطر صدای منحصربه‌فرد خود نیز شهرت پیدا کند.

موتور AML V12 استون مارتین که از سال ۱۹۹۹ وارد مرحله تولید شد، یکی از مهم‌ترین پیشرانه‌های تاریخ مدرن این شرکت است.

گاهی این موتور را به شکل طنزآمیز حاصل اتصال دو موتور V6 فورد موندئو معرفی می‌کنند، اما چنین توصیفی کاملاً درست نیست. با این حال، ارتباط استون مارتین با فورد در آن دوره باعث شد برخی اجزای مجموعه سوپاپ‌ها، پیستون‌ها و شاتون‌ها از خانواده موتورهای دوراتک فورد تأثیر بگیرند.

موتور جگوار 5.3 HE نسخه‌ای بهینه‌شده از موتور V12 مورد استفاده در XJS بود. عبارت HE مخفف High Efficiency یا «بازدهی بالا» است.

این نسخه با استفاده از سیستم تزریق سوخت با کنترل الکترونیکی و افزایش نسبت تراکم، عملکرد موتور را بهبود داد و در عین حال مصرف سوخت را کم کرد. البته استانداردهای مصرف سوخت آن با معیارهای امروزی فاصله زیادی داشت و مصرف حدود ۱۲ تا ۱۶ لیتر در صد کیلومتر ثبت شد.

تیپو F140C یکی از مشهورترین موتورهای V12 مدرن فراری است. این موتور از نسخه F140B مورد استفاده در فراری انزو توسعه پیدا کرد و در خودروهایی مانند 599، F12، 812، لافراری، SP2، SP3 و حتی 12چیلندری به کار گرفته شد.

در طول این مسیر، قدرت و حداکثر دور موتور افزایش پیدا کرد، اما موتور همچنان توانست الزامات مربوط به آلایندگی و صدا را رعایت کند. همین موضوع F140C را به یکی از نمونه‌های مهم تکامل موتورهای V12 تنفس طبیعی در دوران مدرن تبدیل کرده است.

هوندا RA121E تنها موتور V12 در تاریخ فرمول یک است که توانسته عنوان قهرمانی جهان را به دست آورد.

این موتور در مکلارن MP4/6 قرار داشت؛ خودرویی که آیرتون سنا در فصل ۱۹۹۱ با آن رقابت می‌کرد. هوندا همچنین یک موتور V12 کوچک‌تر با نام RA272 و حجم ۱.۵ لیتر داشت که در سال ۱۹۶۵ به نخستین خودروی ژاپنی تبدیل شد که توانست یک مسابقه فرمول یک را در مکزیک پیروز شود.

موتور مرسدس M120 در اوایل دهه ۱۹۹۰ برای کلاس S توسعه پیدا کرد. این موتور بعدها در نسخه‌های بزرگ‌تر به حجم ۷.۱ و سپس ۷.۳ لیتر رسید و در برخی مدل‌های AMG مورد استفاده قرار گرفت.

M120 تنها به خودروهای مرسدس محدود نماند و راه خود را به خودروهای خاص دیگری نیز باز کرد. مگاترک / Mega Track، خودروی سوپراسپرت آفرود فرانسوی، یکی از نمونه‌های استفاده از این موتور بود. همچنین نسخه‌هایی از آن در CLK GTR مسابقه‌ای و خودروهای Pagani Zonda مورد استفاده قرار گرفتند.

در نگاه اول ممکن است تیپو F102 فراری یک موتور Flat-12 به نظر برسد، اما از نظر فنی تفاوت مهمی دارد.

سیلندرهای این موتور مطابق ترتیب احتراق یک موتور Boxer واقعی کار نمی‌کنند و به همین دلیل، از نظر دقیق فنی باید آن را یک V12 با زاویه ۱۸۰ درجه دانست. این موضوع البته مانع استفاده فراری از آن در خودرویی با نام برلینتا بوکسر نشد.

نام N74B68 شاید چندان هیجان‌انگیز به نظر نرسد، اما پشت آن یک موتور ۶.۷۵ لیتری V12 توئین‌توربو قرار دارد که برای خودروهای لوکس رولزرویس طراحی شده است.

این موتور در رولزرویس فانتوم گشتاور قابل‌توجهی تولید می‌کند، اما ویژگی جالب آن سطح بسیار پایین صدای تولیدی است. هدف اصلی در اینجا ایجاد شتاب و قدرت بالا بدون قربانی کردن سکوت و آرامش کابین بوده است.

آخرین نمونه این فهرست، برخلاف سایر موارد، یک موتور خودرویی نیست. پکسمن والنتا (Paxman Valenta) از طراحی مشابه موتورهای موجود در خودروهای اسپرت برای ساخت یک نمونه‌ی دیزلی بسیار بزرگ و قدرتمند استفاده کرد.

پکسمن والنتا یک موتور دیزلی ۷۹ لیتری V12 است که در قطارهای InterCity 125 مورد استفاده قرار گرفت. این موتور در سال ۱۹۸۷ به ثبت رکورد سرعت دیزلی قطار کمک کرد.

والنتا علاوه بر قطارها در زیردریایی‌های نظامی، ناوچه‌ها و تجهیزات تولید برق روی سکوهای نفتی نیز استفاده شده است. بنابراین اگرچه این موتور هیچ ارتباط مستقیمی با سوپراسپرت‌ها ندارد، اما از نظر مهندسی یکی از جالب‌ترین موتورهای ۱۲ سیلندر این فهرست محسوب می‌شود.