معرفی بهترین تانک‌های دنیا؛ از T-14 و آبرامز تا پانتر و لئوپارد

تانک‌ها همچنان جایگاه خود را حفظ کرده‌اند و با وجود آسیب‌پذیری در برابر سلاح‌های ضدتانک مدرن و پهپادها به‌ویژه آنچه در جنگ اوکراین مشاهده شده است همچنان به‌عنوان یک ضرورت در نبردهای زمینی مدرن شناخته می‌شوند. نقش حیاتی تانک‌ها تصرف و حفظ زمین، تأمین حفاظت زرهی ضروری برای نیروهای پیاده و ارائه آتش سنگین در قالب یک سکوی متحرک است.

اگرچه تانک‌ها ناگزیرند از طریق زره‌های پیشرفته، حسگرهای مدرن و تاکتیک‌های یکپارچه با سایر یگان‌ها خود را با چالش‌های جدید میدان نبرد تطبیق دهند، اما توانایی بنیادین آن‌ها در تسلط بر زمین و پشتیبانی از عملیات ترکیبی، تداوم اهمیت آن‌ها را تضمین می‌کند. تانک‌ها ستون فقرات نبردهای زمینی مدرن را تشکیل می‌دهند و با تلفیق آتش، تحرک و حفاظت، میدان نبرد را در اختیار می‌گیرند. تانک‌های اصلی میدان نبرد امروزی MBT به زره‌های مرکب پیشرفته‌تر، تسلیحات بسیار قدرتمند و فناوری‌های نوین مجهز شده‌اند و در نتیجه، مرگبارتر از هر زمان دیگری هستند. در ادامه، چهار تانک برتر جهان از دیدگاه کارشناسان نظامی معرفی می‌شوند.

زمانی که روسیه تانک T-14 آرماتا را در رژه روز پیروزی سال ۲۰۱۵ مسکو رونمایی کرد، این تانک به‌عنوان پیشرفته‌ترین تانک اصلی میدان نبرد جهان معرفی شد و مجموعه‌ای از نوآوری‌های فناورانه را به نمایش گذاشت که دست‌کم روی کاغذ، آن را یک نسل جلوتر از همتایان غربی قرار می‌داد.

تانک T-14 آرماتا دارای برجک بدون سرنشین است و خدمه آن به سه نفر کاهش یافته‌اند. توپ اصلی ۱۲۵ میلی‌متری این تانک از نوع لوله صاف بوده و به‌صورت الکترونیکی از داخل محفظه محافظت‌شده خدمه که در مرکز تانک قرار دارد کنترل می‌شود. این توپ قادر است علاوه بر مهمات متعارف، موشک‌های هدایت‌شونده ضدتانک نیز شلیک کند. سیستم‌های گلوله گذار خودکار همواره یکی از نقاط ضعف تانک‌های روسی بوده‌اند. در صورت نفوذ آتش دشمن به برجک، مهمات ۱۲۵ میلی‌متری معمولاً منفجر شده و با پرتاب برجک به هوا، سرنوشت خدمه را به‌طور کامل رقم می‌زنند.

با وجود بهره‌گیری از سامانه‌های حفاظت فعال و حسگرهای پیشرفته، انتظار می‌رفت غرب ناچار به عقب‌ماندگی در برابر این تانک شود؛ اما واقعیت با تبلیغات روسیه تفاوت داشت. برخلاف سنت تاریخی تانک‌های روسی که معمولاً ساده، عمل‌گرا و مناسب تولید انبوه طراحی می‌شدند، T-14 آرماتا از نظر فناورانه بسیار بلندپروازانه و از لحاظ نظری، چشمگیر است.

آرماتا رویکردی مشابه تانک‌های غربی در حفاظت از خدمه و یکپارچه‌سازی حسگرهای پیشرفته در پیش گرفته است؛ رویکردی که شامل برجک بدون سرنشین، سیستم حفاظت فعال برای رهگیری پرتابه‌های ورودی و مجموعه‌ای از قابلیت‌های شبکه‌سازی دیجیتال در میدان نبرد می‌شود.

در مقاله‌ای از سرگئی پتیچکین در روزنامه روسیسکایا گازتا در فوریه ۲۰۱۵ آمده است: بخش جلویی (محفظه محافظت‌شده خدمه) دارای زره ترکیبی چندلایه است که می‌تواند در برابر اصابت مستقیم هر نوع مهماتی که امروزه وجود دارد مقاومت کند.

تانک اصلی میدان نبرد K2 بلک پانتر کره‌ جنوبی یکی از پیشرفته‌ترین تانک‌های زرهی جهان به شمار می‌رود و توان رقابت با نمونه‌های غربی همچون M1 آبرامز، لئوپارد ۲ و چلنجر ۲ را دارد. برخی کارشناسان حتی این تانک را بهترین تانک جهان توصیف کرده‌اند.

لهستان در ماه مارس سال جاری میلادی ۱۱۰ عراده از این تانک را تحویل گرفت و با توجه به برنامه توسعه نیروهای مسلح این کشور، K2 به‌عنوان ستون فقرات جدید یگان‌های زرهی لهستان در نظر گرفته شده است.

K2 بلک پانتر در اوایل دهه ۲۰۱۰ میلادی توسط شرکت هیوندای روتم با هدف به‌کارگیری یک تانک نسل چهارم در ارتش کره جنوبی معرفی شد. این تانک به توپ لوله ‌صاف ۱۲۰ میلی‌متری، یک مسلسل سنگین ۱۲.۷ میلی‌متری (کالیبر ۵۰) و یک مسلسل ثانویه ۷.۶۲ میلی‌متری با استاندارد ناتو مجهز است. توپ اصلی ۱۲۰ میلی‌متری بنا بر گزارش‌ها قادر است حدود ۱۰ تا ۱۵ گلوله در دقیقه شلیک کند و با طیف گسترده‌ای از مهمات، از جمله تمامی مهمات استاندارد تانک‌های ناتو، سازگار است. طبق گزارش‌ها، این سیستم می‌تواند به‌صورت آنی نوع و مقدار مهمات موردنیاز را شناسایی، انتخاب و بارگذاری کند.

حسگرهای این پلتفرم نیز بسیار قدرتمند هستند. سیستم کنترل آتش آن به راداری با فرکانس بالا که در بخش جلویی برجک مستقر شده متصل است و در کنار حسگرهای باد جانبی و مسافت‌یاب‌های لیزری عمل می‌کند.

K2 همچنین به دوربین ترموگرافیک با حالت قفل روی هدف مجهز است که امکان رهگیری اهداف مشخص را در فواصل تا حدود ۹.۸ کیلومتر فراهم می‌کند. این حسگرها در افزایش بقاپذیری تانک نیز نقش دارند. رادار باند میلی‌متری این تانک می‌تواند به‌عنوان سیستم هشدار نزدیک شدن موشک عمل کند و در کنار توانایی رایانه مرکزی تانک برای مثلث‌بندی مسیر پرتابه‌های ورودی، به شلیک نارنجک‌های دودزای دیداری و فروسرخ منجر می‌شود که امضای دیداری و حرارتی تانک را مسدود می‌کنند.

زره تانک از فولاد و صفحات سرامیکی کاربید سیلیکون تشکیل شده است. طول آن حدود ۱۱ متر، وزن آن ۵۵ تن و خدمه آن شامل سه نفر (فرمانده، توپچی و راننده) است. K2 به یک موتور ۱۵۰۰ اسب بخاری و جعبه‌دنده شش‌سرعته مجهز شده و می‌تواند به حداکثر سرعت حدود ۶۹ کیلومتر بر ساعت و برد عملیاتی تقریبی ۴۵۰ کیلومتر دست یابد. با وجود پیشرفته‌ بودن، این تانک یکی از گران‌ترین تانک‌های جهان نیز محسوب می‌شود و قیمت هر دستگاه آن حدود ۸.۵ میلیون دلار برآورد می‌شود.

بلک پانتر K2 به سامانه اسنورکل پیشرفته‌ای مجهز است که امکان عبور از رودخانه‌هایی با عمق تا ۴.۱ متر را فراهم می‌کند؛ قابلیتی که آن را در عمل به یک تانک با توان عبور آبی قابل‌توجه تبدیل می‌کند، درحالی‌که تانک M1 آبرامز ارتش آمریکا تنها می‌تواند از آبی با عمق حدود ۲ متر عبور کند. سامانه اسنورکل K2 از یک برجک هدایت استفاده می‌کند که بالاتر از سطح آب قرار گرفته و هوا را به داخل محفظه کاملاً آب‌بندی‌شده خدمه هدایت می‌کند. این محفظه به سیستم گردش هوا مجهز است.

بر اساس داده‌های منتشرشده توسط شرکت هیوندای روتم، آماده‌سازی سیستم اسنورکل K2 حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه زمان می‌برد و تانک بلافاصله پس از خروج از آب، آمادگی کامل رزمی دارد.

لئوپارد 2A7V پیشرفته‌ترین نسخه تانک اصلی میدان نبرد لئوپارد ۲ آلمان است که با بسته زرهی ماژولار جدید، حفاظت بهتری دارد و با توپ قدرتمندتر L/55A1 و مهمات پیشرفته، توانایی بالاتری ارائه می‌دهد و با حسگرها و تجهیزات الکترونیکی جدید، آگاهی محیطی بهتری برای خدمه فراهم می‌کند.

این نسخه در سپتامبر ۲۰۲۱ وارد خدمت ارتش آلمان شد. وزن آن حدود ۶۶.۵ تن است و از موتور ۱۵۰۰ اسب بخاری MTU بهره می‌برد که در کنار جعبه‌دنده تطبیقی، تحرک بهتری ایجاد می‌کند. حفاظت بخش جلویی تانک با یک بسته دوگانه روی برجک و بدنه تقویت شده است. افزون بر این، تانک به حفاظت ۳۶۰ درجه در برابر راکت‌های ضد زره RPG مجهز شده و بخش زیرین بدنه نیز برای افزایش مقاومت در برابر مین تقویت شده است؛ امری که بقاپذیری آن را در نبردهای شهری افزایش می‌دهد.

کانادا نخستین کشوری بود که از اجزای زره ماژولار این تانک در افغانستان استفاده کرد. این تانک قادر به شلیک مهمات انفجاری شدید برنامه پذیر است. همچنین مسلسل نصب‌شده روی برجک MG3 با ایستگاه سلاح کنترل از راه دور و پایدار FLW 200 جایگزین شده است.

نسخه ارتقا یافته لئوپارد به دوربین‌های آگاهی محیطی، لوله توپ بهبود‌یافته برای افزایش طول عمر و سازگاری با مهمات آینده، سیستم FLIR نسل سوم برای فرمانده و توپچی، سیستم مدیریت میدان نبرد، BMS، زره بخش زیرین و جلوی بدنه و احتمالاً سیستم حفاظت فعال مجهز شده است. بسته زرهی خارجی آن نسبت به نسخه 7+ متعارف‌تر است.

ایالات‌متحده و متحدانش به‌خوبی می‌دانند که تانک‌ها منسوخ نشده‌اند؛ بلکه تنها نسل‌های قدیمی آن‌ها چنین وضعیتی دارند. آمریکا بهترین تانک جهان را در اختیار داشت و آن را بازهم بهتر کرد. با این حال، بسیاری از کارشناسان با بررسی جنگ اوکراین، نتایج را نادرست تفسیر کرده و به جمع‌بندی‌های اشتباه رسیده‌اند.

شرکت جنرال داینامیکس لند سیستمز GDLS ارتقای قابل‌توجهی بر روی تانک M1A2 آبرامز اعمال کرده است. SEP مخفف برنامه ارتقای سیستم است. جدیدترین نسخه آبرامز هم‌اکنون نیز در میان متحدان آمریکا محبوبیت بالایی دارد و کشورهایی مانند استرالیا و لهستان برای تقویت نیروهای زرهی خود، سفارش‌های جدیدی ثبت کرده‌اند. اوکراین نیز خواهان دریافت تانک‌های بیشتر است.

نسخه SEPv3 برای مقابله با تهدید موشک‌های ضدتانک و پهپادها تطبیق یافته است. این تانک به زره واکنشی انفجاری پیشرفته‌تر و سیستم حفاظت فعال تروفی مجهز شده که حفاظت ۳۶۰ درجه‌ای در برابر موشک‌های ضدتانک فراهم می‌کند.

SEPv3 در برابر حملات پهپادی نیز از ترکیب زره موجود، توری‌ها و صفحات ضدپهپاد جدید و قابلیت‌های پیشرفته جنگ الکترونیک برای اخلال در سیگنال پهپادها بهره می‌برد؛ امری که به‌ویژه در برابر پهپادهای کوچک و پرسرعت و حملات گروهی مؤثر است. سیستم هدف‌گیری فروسرخ نسل سوم ارتقا یافته، به خدمه امکان می‌دهد از فواصلی شلیک کنند که دشمن قادر به مشاهده تانک نیست.

توپ اصلی SEPv3 از نوع M256 با کالیبر ۱۲۰ میلی‌متر و لوله صاف است. این توپ می‌تواند مهمات انرژی جنبشی پیشرفته M829A4 و مهمات چندمنظوره پیشرفته را از طریق پیوند داده مهمات شلیک کند. این مهمات از نوع گلوله‌های نفوذگر زرهی به همراه ردیاب (APFSDS-T) بوده و شامل نفوذگر میله‌ای بلند از اورانیوم ضعیف شده است. این گلوله‌ها قادرند زره‌های واکنشی انفجاری نسل سوم را در فواصل دورتر منهدم کنند. این مهمات برای حداکثر قدرت نفوذ علیه اهداف به‌شدت زرهی طراحی شده‌اند و برد مؤثر آن‌ها تا حدود ۴۰۰۰ متر است.

چیدمان محفظه خدمه بدون تغییر باقی مانده است؛ راننده در بخش جلویی بدنه قرار دارد و فرمانده، گلوله گذار و توپچی در برجک زرهی مستقر هستند. علاوه بر توپ اصلی، SEPv3 به یک مسلسل ۱۲.۷ میلی‌متری M2 و یک مسلسل هم‌محور ۷.۶۲ میلی‌متری M240B نیز مجهز است.

M1A2 SEPv3 از موتور توربین گازی هانی ول AGT1500 با توان ۱۵۰۰ اسب بخار استفاده می‌کند. واحد توان کمکی که در زیر زره نصب شده، به تانک اجازه می‌دهد در حالت نگهبانی خاموش با احتمال کشف کمتر، سیستم‌های داخلی خود را فعال نگه دارد. ژنراتور این تانک امکان می‌دهد برجک به‌صورت مستقل از موتور اصلی و در حالت توقف عمل کند که این امر موجب کاهش مصرف سوخت و افزایش پنهان‌کاری می‌شود.

ارتش آمریکا بهبودهای چشمگیری در M1A2 SEPv3 اعمال کرده است؛ به‌گونه‌ای که این تانک می‌تواند تا سال ۲۰۴۰ در خدمت باقی بماند و طول عمری حدود ۶۰ سال داشته باشد. بهترین تانک جهان اکنون از گذشته نیز بهتر شده است.

علاوه‌بر موارد فوق، تانک‌های دیگری نیز وجود دارند که می‌توانند در فهرست بهترین‌ها قرار بگیرند: تانک ژاپنی Type 90، تانک ترکیه‌ای آلتای، تانک بریتانیایی چلنجر ۳، تانک چینی Type 99A و تانک فرانسوی لکلرک XLR.