وقتی به بخش عقب یک موتورسیکلت نگاه میکنیم، معمولاً زنجیری را میبینیم که نیروی موتور را از چرخدنده خروجی گیربکس به چرخ عقب منتقل میکند. با این حال، در برخی موتورسیکلتها بهجای زنجیر، یک تسمه دندانهدار دیده میشود. این تفاوت فقط به ظاهر مربوط نیست و انتخاب تسمه یا زنجیر، بخشی از طراحی سیستم انتقال نهایی قدرت است.
تسمههای مورد استفاده در موتورسیکلتهای امروزی با نمونههای قدیمی تفاوت زیادی دارند. تسمههای مدرن با الیاف مقاوم، از جمله الیاف کربن یا آرامید، تقویت میشوند و میتوانند نیرو و گشتاور قابلتوجهی را منتقل کنند. تسمههای کربنی بهعنوان جایگزینی سبک، کمصدا و کمنیاز به نگهداری برای زنجیر مطرح شده است.
چرا تسمه انتخاب میشود؟
یکی از مهمترین دلایل استفاده از تسمه، کاهش نیاز به نگهداری است. زنجیر برای کارکرد مناسب به روان کاری، بررسی کشش و تنظیم دورهای نیاز دارد و در صورت قرار گرفتن در معرض آب و آلودگی، مراقبت از آن اهمیت بیشتری پیدا میکند. در مقابل، تسمه نیازی به روغنکاری ندارد و در شرایط عادی تنها باید از نظر کشش و آسیب ظاهری بررسی شود.
موضوع دیگر، صدای کارکرد است. تسمه دندانهدار در مقایسه با زنجیر میتواند انتقال نیرو را با صدای کمتر و نرمی بیشتری انجام دهد. این ویژگی بهخصوص برای موتورسیکلتهای کروزر، شهری و تورینگ اهمیت دارد؛ جایی که نرمی و آرامش کارکرد بیشتر از قابلیت تغییر سریع نسبت انتقال اهمیت پیدا میکند.
تسمه چه مزیتی برای راننده دارد؟
نبود نیاز به روغنکاری باعث میشود کثیفی اطراف چرخ عقب و نوسان ذرات روغن و روان کار روی رینگ و قطعات اطراف نیز کاهش پیدا کند. علاوه بر این، تسمههای مدرن از نظر دوام نیز پیشرفت زیادی کردهاند. برای نمونه، BMW در سیستم تسمه دندانهدار برخی موتورسیکلتهای خود از تقویتکننده الیاف آرامید استفاده کرده و دوام بالا و صدای کم را از ویژگیهای این سیستم اعلام کرده است.
البته این به معنای بینیاز بودن کامل تسمه از بررسی نیست. کشش تسمه اهمیت زیادی دارد؛ کشش کم میتواند باعث پرش دندانهها شود و کشش بیش از حد نیز میتواند به یاتاقانها و سایر اجزای سیستم فشار وارد کند؛ بنابراین تسمه نیز مانند زنجیر باید مطابق دستورالعمل سازنده بررسی و تنظیم شود.
پس چرا همه موتورسیکلتها تسمه ندارند؟
اگر تسمه اینهمه مزیت دارد، سؤال طبیعی این است که چرا زنجیر همچنان رایجترین سیستم انتقال نهایی قدرت در موتورسیکلتهاست؟ یکی از دلایل، ابعاد و شرایط کاری سیستم است. تسمه برای انتقال قدرت به پولیهای نسبتاً بزرگتری نیاز دارد و نمیتواند مانند زنجیر با همان آزادی در فضای محدود نصب شود. همچنین در موتورسیکلتهایی که با شرایط سخت، آفرود، سنگریزه و ضربههای خارجی مواجه هستند، زنجیر معمولاً انتخاب مناسبتری است.
زنجیر همچنین امکان تغییر نسبت انتقال نهایی را با تعویض چرخدندهها با هزینه و دشواری نسبتاً کم فراهم میکند؛ قابلیتی که برای موتورسیکلتهای اسپرت و موتورسیکلتهایی که نیاز به تنظیم عملکرد دارند، اهمیت دارد. از سوی دیگر، تعویض زنجیر و چرخدندهها نیز معمولاً سادهتر و کمهزینهتر از تعویض تسمه است.
تسمه جایگزینی برای زنجیر است، نه لزوماً گزینهای بهتر در همه موتورسیکلتها. تسمه برای موتورسیکلتهایی که سکوت، نرمی، تمیزی و نگهداری کمتر در آنها اولویت دارد، انتخاب مناسبی است؛ درحالیکه زنجیر به دلیل ابعاد جمعوجور، هزینه پایینتر، قابلیت تغییر نسبت انتقال و تحمل شرایط متنوع، همچنان در بسیاری از موتورسیکلتها برتری دارد. به همین دلیل است که انتخاب میان این دو، بیش از آنکه به بهتر یا بدتر بودن مربوط باشد، به نوع موتورسیکلت و کاربرد موردنظر سازنده بستگی دارد.