ملاقات با سالمترین ارابه جهان در ارمنستان، وسیله نقلیه ۳۵۰۰ ساله!
وقتی صحبت از ارابههای سرپوشیده میشود، ذهن خیلیها ناخودآگاه به سمت فیلمهای وسترن و دشتهای غرب وحشی میرود اما این تصویر هالیوودی را کنار بگذارید زیرا سالمترین نمونه از چنین وسیلهای، نه در آمریکا، بلکه در گوری باستانی در ارمنستان پیدا شده است. این ارابه که قدمتی ۳۵۰۰ ساله دارد، یک شاهکار تمامعیار از مهندسی عصر مفرغ است. ماجرا به دهه ۱۹۵۰ میلادی بازمیگردد؛ زمانی که کارگران شوروی سابق برای آبیاری دشتهای اطراف، بخشی از آب دریاچه سوان را تخلیه کردند و ناگهان با قبرستانی عظیم مواجه شدند.
در حفاریهای منطقه لچاشن، بقایای شش ارابه از چوب بلوط بیرون کشیده شد که قدمت آنها به قرن ۱۵ تا ۱۴ پیش از میلاد میرسد. چهار مورد از آنها دارای ساختار پیچیدهای برای سقف بودند. نکتهای که باستانشناسان و مهندسان را میخکوب کرد، ظرافت ساخت این وسیله بود. این ارابه که هماکنون در موزه تاریخ ایروان نگهداری میشود، از اتصال دستکم ۷۰ قطعه چوبی جداگانه شکل گرفته است. خبری از میخهای امروزی نبوده؛ سازندگان باستانی با استفاده از سیستم کام و زبانه و اتصالات برنزی، قطعات را چنان محکم در هم قفل کردهاند که پس از هزارهها هنوز پابرجاست. استوارت پیگت، باستانشناس، در مطالعهای در سال ۱۹۶۸ نوشت که تنها برای ساخت قاب سایهبان این ارابه، حدود ۶۰۰ سوراخ دقیق ایجاد شده است. این یعنی با یک مونتاژ صنعتی دقیق و مهندسیشده طرف هستیم، نه یک کاردستی ساده روستایی.
ابعاد این خودروی باستانی هم در نوع خود جالب است. طول ارابه حدود ۲ متر است اما چیزی که جلبتوجه میکند، چرخهای آن است. هر چرخ چوبی ارتفاعی معادل ۱۶۰ سانتیمتر دارد؛ یعنی تقریباً همقد یک انسان معمولی! کریستوف بامر، تاریخدان، در کتاب خود توضیح میدهد که هر چرخ از دو تخته چوب یکتکه ساخته شده است. تصور کنید حرکت دادن چنین چرخهای عظیمی روی دو محور، چه ابهتی به این وسیله میداده است. وجود مدلهای برنزی از ارابههای جنگی در کنار این ارابههای چوبی، نشان میدهد که لچاشن مرکز مهمی برای تکنولوژی چرخ در آن دوران بوده است.
این ارابهها برای جابهجایی بار معمولی نبودند. آنها درواقع نعشکشهای لوکسی بودند که رؤسای قبایل را در آخرین سفرشان به دنیای مردگان همراهی میکردند. در این قبرستان عصر مفرغ، بیش از ۵۰۰ تدفین پیدا شد که نشان میدهد ارابه نمادی از ثروت و قدرت بوده است. اگرچه برخی ادعا میکنند این قدیمیترین ارابه جهان است اما شواهد نشان میدهد اختراع چرخ و ارابه احتمالاً به بینالنهرین و حدود ۴۵۰۰ سال پیش از میلاد بازمیگردد. بااینحال، ارابه لچاشن بدون شک سالمترین و پرجزئیاتترین نمونهای است که تا امروز کشفشده و اوج هنر صنعتگران آن دوران را به رخ میکشد.