زنگ خطر برای مونتاژکاران خودروهای چینی در ایران

در حالی که خودروسازان داخلی با چالش‌های متعددی دست‌وپنجه نرم می‌کنند، سهم مونتاژکاران از بازار خودرو نیز به شدت کاهش یافته است. این اتفاق نه تنها نشان‌دهنده‌ی آسیب‌پذیری صنعت خودرو در برابر تحریم‌ها و نوسانات اقتصادی است، بلکه زنگ خطر تکرار یک چرخه معیوب را به صدا درآورده است: افزایش فشار بر خودروسازان داخلی و تشدید مشکلات عرضه و قیمت.

بر اساس آخرین گزارش‌های منتشر شده از سوی انجمن تخصصی صنایع همگن نیرومحرکه و قطعه‌سازان استان تهران، سهم شرکت‌های بزرگ مونتاژی از تولید کل خودروی کشور در ۹ ماهه‌ی ابتدایی سال جاری به ۱۷.۳ درصد رسیده که نسبت به ۲۱ درصد مشابه در سال گذشته، ۳.۷ واحد درصد کاهش یافته است. این افت در شرایطی رخ می‌دهد که خودروسازان داخلی نیز با کاهش تولید مواجه بوده‌اند و آمارها نشان می‌دهند مجموع تولید خودرو توسط سه خودروساز بزرگ کشور در بازه‌ی مذکور ۴.۸ درصد نسبت به سال قبل کاهش یافته است.

اما چه عواملی باعث شده تا مونتاژکاران جایگاه خود را در بازار از دست بدهند؟ بررسی‌ها نشان می‌دهد که پنج عامل عمده در این میان نقش داشته‌اند:

• فعال‌سازی مکانیسم ماشه: بازگشت تحریم‌های شورای امنیت سازمان ملل و دشوارتر شدن همکاری‌های بین‌المللی، شرکت‌های چینی را نیز تحت فشار قرار داده است.
• کاهش صادرات نفت: کاهش درآمدهای نفتی، تامین ارز مورد نیاز برای واردات قطعات CKD (قطعات نیمه‌ساخته) را با مشکل مواجه کرده است.
• افت شدید ارزش پول ملی: افزایش نرخ دلار و کاهش قدرت خرید ریال، انگیزه فعالیت مونتاژکاران را به شدت پایین آورده است.
• تحریم‌های آمریکا: تجمیع تحریم‌های آمریکا با سایر مشکلات اقتصادی، مانعی جدی برای همکاری شرکت‌های چینی با صنعت خودروی ایران ایجاد کرده است.
• مزیت واردات نسبت به تولید: با رفع حدودی موانع واردات خودرو و کاهش تعرفه واردات برای خودروهای اقتصادی، تولید و مونتاژ خودرو در حال از دست دادن جذابت خود برای شرکت‌ها است و انها ترجیح می‌دهند به جای فرایندهای پیچیده تولید و منتاژ به سراغ راه آسانتر واردات همان خودرو بروند.

کاهش فعالیت مونتاژکاران به معنای افزایش بار تولید بر دوش خودروسازان داخلی است. این اتفاق یادآور تجربه‌ی سال ۹۷ است، زمانی که خروج بسیاری از شرکای خودروسازی خارجی از ایران باعث شد تا تنها ایران‌خودرو و سایپا مسئولیت تامین کل نیاز بازار را بر عهده بگیرند. اما در آن زمان نیز این دو خودروساز نتوانستند به طور کامل پاسخگوی تقاضا باشند و پیش‌فروش‌های متعدد و تعهدات معوق سنگین و خودروهای تکمیل نشده در پارکینگ‌ها، مشکلات جدیدی را برای صنعت خودرو ایجاد کرد.

نگرانی اصلی کارشناسان این است که با افزایش بار تولید بر دوش خودروسازان داخلی، شاهد تکرار همان اشتباهات گذشته باشیم: کاهش کیفیت محصولات، افزایش قیمت‌ها و تشدید بحران کمبود خودرو در بازار.

به نظر می‌رسد که مشکل اصلی صنعت خودروی ایران، وابستگی شدید به واردات قطعات و ارز است. مادامی که این وابستگی وجود داشته باشد، هرگونه نوسان اقتصادی یا تحریم می‌تواند به طور مستقیم بر تولید و عرضه خودرو تاثیر بگذارد. متاسفانه واردات قطره‌چکانی و پر از محدودیت نیز نمی‌تواند جایگزینی برای کمبود عرضه در بازار ایران باشد.

کاهش فعالیت مونتاژکاران، هشداری جدی است که نشان می‌دهد صنعت خودروی ایران در وضعیت بحرانی قرار دارد. برای حل این مشکل، نیاز به یک راهکار اساسی و بلندمدت وجود دارد که شامل موارد زیر باشد:

• کاهش وابستگی به واردات: توسعه‌ی صنایع داخلی و افزایش توان تولید قطعات مورد نیاز
• جذب سرمایه‌گذاری خارجی: ایجاد شرایط مناسب برای ورود شرکت‌های دانش‌بنیان و فناوری پیشرفته به صنعت خودرو
• اصلاح سیاست‌های قیمتی: حذف قیمت‌گذاری دستوری و آزادسازی بازار خودرو
• توسعه‌ی صادرات: افزایش توان رقابت‌پذیری محصولات داخلی در بازارهای بین‌المللی

در غیر این صورت، شاهد تداوم چرخه‌ی معیوب محدودیت عرضه، افزایش قیمت‌ها و نارضایتی مردم خواهیم بود. پدال به عنوان یک رسانه‌ی تخصصی خودرو، همواره تلاش خواهد کرد تا با ارائه تحلیل‌های دقیق و گزارش‌های اختصاصی، راهکارهای مناسب برای حل مشکلات صنعت خودروی ایران را پیشنهاد دهد.