واردات خودروهای آمریکایی به ایران آزاد می‌شود؟

در شرایطی که فضای سیاسی میان ایران و ایالات متحده آمریکا همچنان پرتنش ارزیابی می‌شود، انتشار خبر رایزنی وزارت صنعت، معدن و تجارت با وزارت امور خارجه برای «تسهیل‌گری در واردات خودروهای آمریکایی» توجه بسیاری از فعالان بازار خودرو را به خود جلب کرده است؛ خبری که در صورت تحقق، می‌تواند یکی از مهم‌ترین چرخش‌های سیاستی سال‌های اخیر در حوزه واردات خودرو باشد.

محمدعلی حاجی‌زاده، سرپرست دفتر صنایع خودرو و نیرو محرکه وزارت صمت، با اشاره به آخرین وضعیت واردات خودرو توسط ایرانیان مقیم خارج از کشور اعلام کرده است که این فرآیند پس از یک دوره تأخیر، از حدود یک ماه گذشته مجدداً فعال شده و مشکلات اجرایی آن برطرف شده است.

به گفته وی، تاکنون بیش از ۱۵۰ ثبت سفارش از طریق سامانه میخک به سامانه جامع تجارت منتقل و تأیید شده و حتی چند دستگاه خودرو نیز وارد کشور شده‌اند. این آمار نشان می‌دهد که سازوکار اجرایی این مسیر وارداتی، دست‌کم در سطح ثبت سفارش و انتقال پرونده‌ها، به مرحله عملیاتی رسیده است.

بر اساس ضوابط فعلی، واردات برای ایرانیان مقیم خارج از کشور به جز دو دسته خودرو با محدودیت مواجه است:

• خودروهای راست‌فرمان
• خودروهای ساخت آمریکا

و دقیقاً همین بند دوم است که اکنون در کانون توجه قرار گرفته است.

سرپرست دفتر صنایع خودرو وزارت صمت تصریح کرده که درباره خودروهای آمریکایی، رایزنی‌های لازم با وزارت امور خارجه در حال انجام است؛ زیرا برخی ایرانیان مقیم خارج ممکن است در کشور محل اقامت خود مالک خودرویی با منشأ آمریکایی باشند و خواهان انتقال آن به ایران باشند.

این اظهارنظر، اگرچه به معنای لغو رسمی ممنوعیت نیست، اما از تغییر لحن سیاست‌گذار حکایت دارد. در سال‌های گذشته، واردات خودروهای دارای منشأ آمریکایی عملاً ممنوع بود و حتی خودروهایی که در کشور ثالث خریداری شده بودند نیز به دلیل ساخت آمریکا، امکان ورود نداشتند.

اکنون طرح موضوع «تسهیل‌گری» نشان می‌دهد که دست‌کم در سطح کارشناسی، احتمال بازنگری در این محدودیت در حال بررسی است.

اگر فرض کنیم محدودیت خودروهای آمریکایی برای ایرانیان مقیم خارج برداشته شود، بازار ایران احتمالاً با طیفی از برندهای شاخص آمریکایی مواجه خواهد شد؛ برندهایی که همواره در میان خریداران ایرانی جذابیت داشته‌اند.

از جمله شورولت، کادیلاک، دوج و جیپ که همیشه در ایران نامدار بوده‌اند. در کنار این برندهای سنتی، نباید از رشد سریع خودروهای الکتریکی آمریکایی مانند تسلا و ریویان غافل شد که در سال‌های اخیر نقش مهمی در تحول صنعت خودروی جهان داشته‌اند و ورود احتمالی محصولات آن‌ها به کشور، می‌تواند سطح فناوری بازار وارداتی ایران را به شکل محسوسی ارتقا دهد.

با این حال، حتی در صورت صدور مجوز واردات، موانع متعددی همچنان پابرجاست:

• نقل و انتقال مالی بین‌المللی در شرایط تحریم
• محدودیت‌های حقوقی مرتبط با تحریم‌های ثانویه
• نبود شبکه خدمات پس از فروش و تأمین قطعات

به ویژه در مورد خودروهای الکتریکی پیشرفته، مسائلی مانند به‌روزرسانی نرم‌افزاری، پشتیبانی فنی و زیرساخت شارژ نیز به چالش‌های اجرایی افزوده می‌شود.

بنابراین، آزادسازی احتمالی لزوماً به معنای شکل‌گیری یک بازار گسترده نخواهد بود و ممکن است در مرحله نخست به واردات محدود، موردی و بیشتر در قالب خودروهای شخصی ایرانیان مقیم خارج محدود بماند.

فارغ از ابعاد اجرایی، طرح این موضوع در سطح رسمی چند پیام مهم برای بازار دارد:

• نشان‌دهنده تمایل به افزایش تنوع در سبد وارداتی
• ارسال سیگنال تعدیل در برخی محدودیت‌های پیشین
• احتمال ایجاد فشار رقابتی بر بازار خودروهای وارداتی موجود

در بازاری که طی سال‌های اخیر عمدتاً به واردات از شرق آسیا و چین محدود شده، ورود حتی محدود خودروهای آمریکایی می‌تواند از منظر نمادین و روانی تأثیرگذار باشد.

در حال حاضر، آنچه مطرح شده «رایزنی برای تسهیل‌گری» است، نه لغو قطعی ممنوعیت. با این حال، همین تغییر ادبیات سیاست‌گذار نشان می‌دهد که موضوع واردات خودروهای آمریکایی، پس از سال‌ها سکوت، دوباره به سطح تصمیم‌سازی بازگشته است.

اینکه این رایزنی‌ها به اصلاح مقررات منجر شود یا خیر، به متغیرهای سیاسی و اقتصادی متعددی وابسته است. اما بی‌تردید، در صورت تحقق، می‌تواند یکی از مهم‌ترین تحولات سیاست واردات خودرو در سال‌های اخیر لقب بگیرد؛ تحولی که هم جنبه اقتصادی دارد و هم بار سیاسی قابل توجهی با خود حمل می‌کند.