فراز و فرود تولید خودروسازان داخلی در 11 ماه اخیر
آمارهای تولید ۱۱ماهه سالجاری، داستانی متفاوت از دو روی یک سکه را برای صنعت خودروی ایران روایت میکند. داستانی که در یک سوی آن، واگذاری مدیریت ایرانخودرو به بخش خصوصی و رشد تولید در این غول جاده مخصوص میدرخشد و در سوی دیگر، سایپا و پارسخودرو با افتهای سنگین دستوپنجه نرم میکنند. با این حال، تصویر کلی صنعت خودرو در یازده ماه گذشته، تصویری نیست که سیاستگذاران آرزویش را داشتند.
فاصله ۱۸۱هزار دستگاهی با وعده یکمیلیونی
اگر بخواهیم از کلیات شروع کنیم، باید گفت که تیراژ مجموع تولیدات سه خودروساز بزرگ کشور (ایرانخودرو، سایپا و پارسخودرو) از ابتدای فروردین تا انتهای بهمنماه به عدد ۷۳۵هزار و ۳۳۴ دستگاه رسیده است. آماری که اگر در کنار عدد ۸۰۹هزار و ۹۶۸ دستگاهی مدت مشابه سالگذشته قرار بگیرد، نشاندهنده افت ۹.۲درصدی معادل کاهش ۷۴هزار و ۶۳۴ دستگاهی است.
برای درک بهتر این عقبماندگی، کافیست نگاهی به اهداف وزارت صمت بیندازیم. هدفگذاری کلان برای سالجاری، تولید یکمیلیون دستگاه خودروی سواری بود؛ هدفی که برای محقق شدن، نیاز به تولید ماهانه ۸۳هزار و ۳۳۳ دستگاهی داشت. اما واقعیت تلخ این است که خودروسازان به طور میانگین در هر ماه تنها ۶۶هزار و ۸۴۸ دستگاه تولید کردهاند. اگر همین روند ناامیدکننده در اسفندماه نیز ادامه یابد، تولید نهایی سال به حدود ۸۰۲هزار دستگاه خواهد رسید؛ عددی که فاصلهای معادل ۱۸۱هزار و ۳۲۹ دستگاه (۱۹.۸درصد) با برنامههای اعلامی دارد.
چرخدندههای تولید چهچیزی را قفل کرد؟
اما ریشههای این افت تولید کجاست؟ عوامل متعددی دست به دست هم دادهاند تا صنعت خودرو در این ۱۱ماه با چالش روبرو شود:
۱. طوفانهای اقتصادی و سیاسی: کشور در این مدت شاهد اعتراضات، قطع اینترنت و نوسانات شدید نرخ ارز بود که لجستیک تامین قطعات خارجی را مختل کرد. از سوی دیگر، تورم و کاهش ارزش پول ملی، نیاز به نقدینگی خودروسازان را بالا برد، اما قیمتگذاری دستوری مانع از تامین منابع مالی شدید شد.
۲. بحران قیمتگذاری: از خرداد تا مهرماه، تنش بین خودروسازان و سیاستگذاران بر سر قیمتگذاری به اوج خود رسید و سایه توقف خطوط تولید را بر سر صنعت سنگین کرد. هرچند در نهایت در مهرماه توافقی حاصل شد، اما ماهها نااطمینانی هزینههای خود را گرفت.
۳. بلاتکلیفی سایپا: در حالی که ایرانخودرو به بخش خصوصی واگذار شده بود، سایپا در بلاتکلیفی مطلق به سر میبرد. عدم اطمینان مدیران نسبت به آینده این شرکت، برنامهریزیهای تولیدی را مختل کرد.
۴. کمبود قطعه و خودروهای ناقص: مشکل همیشگی تامین قطعات، دوباره سر باز کرد. ایرانخودرو به تنهایی تولید سههزار و ۷۶۷ دستگاه خودروی ناقص را در کدال ثبت کرده است؛ آماری که احتمالا برای سایپا و پارسخودرو حتی وخیمتر است و رشد تعهدات معوق سایپا گواهی بر این مدعاست.
ایرانخودرو؛ شاگرد اول کلاس خصوصیسازی
در میان این ناملایمتها، عملکرد ایرانخودرو کاملاً متمایز است. این شرکت با تولید ۵۳۳هزار و ۴۴۹ دستگاهی در ۱۱ماهه، رشد خیرهکننده ۱۱.۷ درصدی (افزایش ۵۵هزار و ۷۹۸ دستگاهی) نسبت به سالگذشته را ثبت کرده است. رشدی که پس از واگذاری مدیریت به بخش خصوصی در بهمنماه سالگذشته، به نوعی کارنامه خصوصیسازی را تایید میکند.
بررسی سبد محصولات ایرانخودرو نکات جالبی دارد:
* پژو ۲۰۷: با ۱۵۶هزار و ۴۳۶ دستگاه، همچنان پرفروشترین محصول این شرکت با رشد ۱.۵درصدی است.
* گروه سورن: قهرمان رشد ایرانخودرو! این گروه با تیراژ ۱۴۱هزار و ۸۹۹ دستگاهی، رشدی ۴۷.۷درصدی را تجربه کرده است.
* تارا: سدان محبوب سایز متوسط با ۸۲هزار و ۸۰ دستگاه تولید، رشد ۲۷.۷درصدی داشته است.
* هایما و دنا: به ترتیب با رشدهای ۳۴.۱درصدی (۱۹هزار و ۸۶۶ دستگاه) و ۵.۵درصدی (۸۷هزار و ۷۸۱ دستگاه) همراه بودهاند.
* رانا: این محصول کوچک نیز با رشد ۱۵.۷درصدی به عدد ۱۸هزار و ۳۲۳ دستگاه رسیده است.
سایپا و پارسخودرو؛ در گرداب کاهش
در سمت دیگر میدان، سایپا با تولید ۱۴۹هزار و ۵۶۳ دستگاهی، سقوط ۳۷درصدی (کاهش ۸۷هزار دستگاهی) را نسبت به سالگذشته تجربه کرده است. خانواده ایکس۲۰۰ (تیبا، کوئیک و ساینا) که ستون فقرات این شرکت هستند، با تولید ۱۲۰هزار و ۹۵۷ دستگاهی، ۳۷.۱درصد افت داشتهاند. حتی شاهین هم با تولید ۲۸هزار و ۵۹۶ دستگاهی، ۳۶.۳درصد کاهش را به خود دیده است. تولید آریا اتوماتیک نیز با ۱۰ دستگاه، تقریبا متوقف شده است.
وضعیت پارسخودرو اما بحرانیتر است. این شرکت با تولید ۵۲هزار و ۳۲۲ دستگاهی، افت ۴۴.۹درصدی را در کارنامه دارد. گروه Q ۲۰۰ (پژو ۴۰۵ و سمند) با ۳۹هزار و ۲۲۸ دستگاه، ۳۶.۲درصد کاهش داشته است. تولید سهند نیز با ۱۲هزار و ۹۰۷ دستگاه، افت محدودی را نشان میدهد. پارسخودرو امسال تنها ۱۸۷ دستگاه از محصول جدیدش «پارسنوآ» را تولید کرده و تولید ساینا S و کوئیک معمولی را به صفر رسانده است.
تحلیل ماهانه؛ بهمن، ماهی برای ایرانخودرو
اگر نگاهی به آمار ماهانه بیندازیم، در بهمنماه مجموع تولید خودروسازان به ۶۵هزار و ۶۴۸ دستگاه رسید که نسبت به دیماه (۶۳هزار و ۹۰2 دستگاه) رشد ۲.۷درصدی دارد. اما این رشد تماما مدیون ایرانخودروست؛ جایی که آبیپوشان با تولید ۵۲هزار و ۱۹ دستگاهی، رشد ۸درصدی را ثبت کردند. در مقابل، سایپا با افت ۱۵.۵درصدی (تولید ۱۰هزار و ۱۵۲ دستگاه) و پارسخودرو با کاهش ۷.۲درصدی (تولید سههزار و ۴۷۷ دستگاه)، نشان دادند که هنوز در تله مشکلات دستوپا میزنند.
این آمارها به وضوح نشان میدهد که در حالی که خصوصیسازی در ایرانخودرو با موفقیتهای اولیه همراه بوده، سایپا و پارسخودرو برای خروج از بحران، به چارهجودی اساسیتر نیاز دارند.
به نظر شما، آیا ادامه روند خصوصیسازی میتواند سایپا و پارسخودرو را هم مانند ایرانخودرو از رکود خارج کند؟