میانگین ارزبری خودروهای داخلی چقدر است؟

بررسی تازه میزان ارزبری محصولات دو خودروساز بزرگ کشور نشان می‌دهد برخلاف شعارهای چندین ساله درباره داخلی‌سازی، هنوز بخش مهمی از تولید خودرو در ایران به واردات قطعات وابسته است؛ وابستگی‌ای که در شرایط کمبود منابع ارزی، بیشتر شبیه یک زخم قدیمی است که هر سال فقط چسب‌زخم جدید روی آن می‌زنند.

بر اساس گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، میانگین ارزبری هر خودروی تولیدی در ایران‌خودرو حدود ۳ هزار دلار و در سایپا حدود ۲۵۰۰ دلار برآورد می‌شود. این ارقام نشان می‌دهد حتی خودروهایی که سال‌هاست روی خطوط تولید حضور دارند نیز همچنان وابستگی قابل توجهی به قطعات وارداتی دارند.

داده‌های منتشرشده نشان می‌دهد محصولات مختلف ایران‌خودرو ارزبری بسیار متفاوتی دارند. خودروهای اقتصادی‌تر معمولاً در محدوده ۲ تا ۳ هزار دلار قرار می‌گیرند اما برخی محصولات مونتاژی یا پیشرفته‌تر ارزبری بسیار بالاتری دارند.

در این میان، هایما X7 با حدود ۱۶.۵ هزار دلار ارزبری، یکی از وابسته‌ترین محصولات تولیدی به واردات محسوب می‌شود. همچنین هایما S8 و هایما S7 نیز ارزبری بسیار بالایی دارند؛ اعدادی که عملاً تفاوت چندانی با واردات کامل برخی خودروهای اقتصادی خارجی باقی نمی‌گذارد. صنعت خودرو ایران واقعاً هنر عجیبی دارد؛ محصول را «تولید داخل» می‌نامد اما بخشی از ارزش واقعی آن هنوز از کانتینر و کشتی و حواله ارزی عبور می‌کند.

در محصولات سایپا نیز اختلاف قابل توجهی میان خودروها دیده می‌شود.

بر اساس این داده‌ها، شاهین پلاس با حدود ۵ هزار دلار ارزبری، بیشترین وابستگی ارزی را در بین محصولات سایپا دارد. در مقابل، ساینا GX و کوییک GX کمترین میزان ارزبری را ثبت کرده‌اند.

کارشناسان معتقدند دلیل اصلی تداوم ارزبری بالا، وابستگی صنعت خودرو به واردات قطعات کلیدی مانند ECU، گیربکس‌های اتوماتیک، سامانه‌های الکترونیکی، تجهیزات ایمنی و برخی مواد اولیه است. هرچند در سال‌های اخیر بارها از افزایش عمق ساخت داخل صحبت شده اما بسیاری از قطعات حساس همچنان یا وارداتی هستند یا مونتاژ داخلی با مواد و فناوری خارجی محسوب می‌شوند.

در خودروهای جدیدتر و مونتاژی نیز این وابستگی بیشتر دیده می‌شود. به همین دلیل خودروهایی مانند ری‌را یا محصولات هایما ارزبری بالاتری نسبت به محصولات قدیمی‌تر دارند.

تحلیلگران صنعت خودرو معتقدند کاهش ارزبری فقط با مونتاژ ساده یا تغییر ظاهری خودروها محقق نمی‌شود و نیازمند توسعه واقعی زنجیره قطعه‌سازی، سرمایه‌گذاری در فناوری و انتقال دانش فنی است.

اگر قطعات کلیدی در داخل کشور طراحی و تولید شوند، نه‌تنها وابستگی ارزی کاهش می‌یابد بلکه می‌توان به افزایش اشتغال، رشد فناوری و ارتقای توان صنعتی نیز امیدوار بود. البته تحقق این هدف نیازمند برنامه‌ریزی بلندمدت و ثبات سیاست‌گذاری است؛ دو مفهومی که در صنعت خودروی ایران معمولاً به اندازه مصرف سوخت اعلامی کارخانه‌ها خوش‌بینانه به نظر می‌رسند.