تصمیم مهم دولت درباره بنزین؛ قیمت و سهمیهها چه میشوند؟
در حالیکه طی ماههای اخیر گمانهزنیهای زیادی درباره احتمال افزایش قیمت بنزین مطرح شده بود، حالا اظهارات مقامات دولتی و نمایندگان مجلس نشان میدهد مسیر جدید سیاستگذاری در حوزه سوخت، فعلاً بر «مدیریت مصرف» و اجرای سیاستهای غیرقیمتی متمرکز شده است. ظاهراً تصمیمسازان کشور به این جمعبندی رسیدهاند که در شرایط فعلی اقتصادی، دست بردن در قیمت بنزین میتواند تبعات اجتماعی و تورمی سنگینی به همراه داشته باشد؛ بنابراین فعلاً قرار است فشار اصلی روی اصلاح الگوی مصرف، کنترل قاچاق و بازتوزیع عادلانه یارانه انرژی قرار گیرد. چون البته در این سرزمین همیشه سادهترین راه، سختترین اجرا را دارد.
بر اساس برآیند اظهارات مقامات دولت و مجلس، سیاستگذاری درباره بنزین دیگر صرفاً در اختیار وزارت نفت نیست و نهادهای بالادستی با هماهنگی دولت و مجلس در حال تدوین نقشه راه جدیدی برای کنترل مصرف سوخت هستند. در همین راستا تأکید شده که اصلاحات فعلی، ماهیت «غیرقیمتی» خواهد داشت و افزایش نرخ بنزین دستکم در این مرحله منتفی است.
آغاز فاز جدید مدیریت مصرف سوخت
موضوع عدالت در توزیع یارانه انرژی از ابتدای فعالیت دولت چهاردهم بارها مطرح شده بود. هرچند در سال گذشته برخی اصلاحات قیمتی محدود انجام شد اما دولت همچنان تأکید دارد که در شرایط فعلی باید از فشار بیشتر بر معیشت خانوارها جلوگیری شود.
اظهارات اخیر مسعود پزشکیان در نشست «بررسی راهکارهای مدیریت مصرف و تقویت تابآوری شبکه تأمین پایدار سوخت کشور» نیز نشان میدهد دولت قصد دارد مجموعهای از اقدامات اجرایی و فرهنگی را برای کاهش مصرف سوخت عملیاتی کند.
بر اساس این سیاستها، محورهای زیر در دستور کار قرار گرفتهاند:
- بازنگری در سهمیههای مصرفی
- کاهش سهمیه افراد پرمصرف و دهکهای پردرآمد
- تشدید نظارت بر زنجیره توزیع سوخت
- مقابله جدیتر با قاچاق سوخت
- توسعه مشوقهای حملونقل عمومی
- کاهش سفرهای غیرضروری با خودروهای شخصی
- اجرای برنامههای فرهنگی برای اصلاح الگوی مصرف
پزشکیان همچنین تأکید کرده دولت بهدنبال اصلاح نحوه توزیع یارانه انرژی است تا سهم بیشتری از منابع حمایتی به دهکهای کمدرآمد اختصاص یابد. به بیان سادهتر، دولت معتقد است بخش قابلتوجهی از یارانه سوخت اکنون نصیب مصرفکنندگان پردرآمد و خودروهای پرمصرف میشود؛ همان داستان قدیمی که کسی با شاسیبلند هشتسیلندر یارانه بیشتری میگیرد تا راننده پراید. شاهکار مهندسی اقتصادی خاورمیانه.
اجرای تصمیمات جدید از اول خرداد
محمدرضا عارف نیز در نشست اخیر «کارگروه بنزین» اعلام کرده تصمیمات جدید مدیریت مصرف سوخت از ابتدای خرداد اجرایی خواهد شد. او تأکید کرده این تصمیمات بدون افزایش قیمت بنزین و با هدف جلوگیری از تشدید ناترازی تولید و مصرف اتخاذ میشوند.
در کنار این سیاستها، دولت قصد دارد از ابزارهای دیگری مانند:
- تقویت دیپلماسی اقتصادی با کشورهای همسایه
- برگزاری نشستهای مستمر با اصناف و تولیدکنندگان
- هماهنگی با شبکههای توزیع و بخشهای اقتصادی
برای کنترل مصرف سوخت استفاده کند.
مجلس: فعلاً خبری از گرانی بنزین نیست
مواضع اعلامشده از سوی دولت، در مجلس نیز تا حد زیادی تأیید شده است. احمد مرادی اعلام کرده نمایندگان مجلس مخالف هرگونه افزایش قیمت سوخت هستند و تمرکز اصلی بر اصلاحات غیرقیمتی قرار دارد.
او همچنین بر ضرورت توسعه زیرساختهای حملونقل عمومی تأکید کرده و گفته در بسیاری از مناطق کشور، امکانات حملونقل عمومی پاسخگوی نیاز مردم نیست. مسئلهای که باعث میشود وابستگی به خودرو شخصی همچنان بالا باقی بماند.
از سوی دیگر سید اسماعیل حسینی نیز اجرای سیاستهای غیرقیمتی پیشبینیشده در برنامه هفتم توسعه را ضروری دانسته و اعلام کرده اقداماتی مانند:
- تنوعبخشی به سبد سوخت
- شفافسازی فروش و مصرف سوخت
- جلوگیری از قاچاق
- توزیع عادلانه یارانه انرژی
میتواند به کاهش ناترازی موجود در بخش سوخت کمک کند.
وزارت نفت: تصمیمگیری درباره سهمیه و قیمت دست ما نیست
محسن پاکنژاد نیز اخیراً تأکید کرده وزارت نفت صرفاً مسئول تأمین و توزیع سوخت است و تصمیمگیری درباره سهمیهبندی و قیمتگذاری در کارگروهی فراتر از وزارت نفت انجام میشود.
به گفته وزیر نفت، حدود شش ماه قبل کارگروهی ویژه برای مدیریت وضعیت بنزین تشکیل شده و آییننامه اجرایی آن نیز به تصویب دولت رسیده است. وزارت نفت تنها یکی از اعضای این کارگروه محسوب میشود و تصمیمات اصلی درباره نحوه عرضه و سهمیهبندی در همان ساختار اتخاذ خواهد شد.
پاکنژاد همچنین اعلام کرده وزارت نفت بهصورت شفاف ظرفیت تولید و واردات بنزین را اعلام میکند و تمامی بخشهای صنعت پالایش کشور برای تأمین سوخت موردنیاز همکاری دارند.
اصلاح فرهنگ مصرف؛ محور تازه سیاستهای انرژی
در کنار سیاستهای اجرایی، دولت بر تغییر فرهنگ مصرف انرژی نیز تأکید ویژهای دارد. محمد جعفرقائمپناه با اشاره به تفاوت الگوی مصرف انرژی در ایران با کشورهای توسعهیافته، اعلام کرده مصرفگرایی در حوزه برق، گاز، بنزین و گازوئیل طی سالهای گذشته افزایش یافته و کشور باید به سمت بهینهسازی مصرف حرکت کند.
او همچنین گفته یارانهها بهتر است به جای مصرف انرژی، صرف حوزههایی مانند سلامت، بیمه، بازنشستگی و حمایت از اقشار آسیبپذیر شود.
قائمپناه از تشکیل کمیته مشترک میان وزارتخانههای نفت و نیرو برای مدیریت مصرف انرژی خبر داده و اعلام کرده جلسات متعددی برای بررسی مصرف دستگاههای اجرایی برگزار شده است.
جمعبندی؛ بنزین گران نمیشود اما محدودتر خواهد شد؟
مجموع اظهارات مقامات دولتی و پارلمانی نشان میدهد کشور وارد فاز تازهای از مدیریت مصرف سوخت شده است؛ فازی که در آن بهجای افزایش قیمت بنزین، احتمالاً شاهد سختگیری بیشتر در سهمیهها، کنترل مصرف پرمصرفها، توسعه حملونقل عمومی و تشدید نظارت بر توزیع سوخت خواهیم بود.
البته تجربه سالهای گذشته نشان داده مدیریت مصرف بدون توسعه واقعی زیرساختهای حملونقل عمومی و نوسازی ناوگان فرسوده، بیشتر شبیه تلاش برای خالی کردن استخر با قاشق است. مخصوصاً وقتی میلیونها خودروی قدیمی و پرمصرف هنوز در خیابانها تردد میکنند و استاندارد مصرف سوخت در بخش قابلتوجهی از ناوگان کشور فاصله زیادی با معیارهای جهانی دارد.