هزاران خودروی ناقص در سایپا؛ پشت پرده توقف تحویل خودروها چیست؟
بازدید سهساعته ذبیحالله خدائیان، رئیس سازمان بازرسی کل کشور، از شرکت سایپا و پارکینگهای این خودروساز، توجه افکار عمومی را به موضوع انباشت ۵۲ هزار دستگاه خودروی ناقص جلب کرد. خودروهایی که به دلیل کمبود برخی قطعات امکان تکمیل و تحویل به مشتریان را ندارند و در شرایطی در پارکینگها متوقف شدهاند که هزاران خریدار همچنان منتظر دریافت خودروهای ثبتنامی خود هستند.
خدائیان در نشست مشترک با مدیران سایپا و جمعی از قطعهسازان، تدوین برنامهای عملیاتی برای تعیین تکلیف فوری این خودروها را ضروری دانست و تأکید کرد ادامه این وضعیت قابل قبول نیست.
به گفته وی، توقف چنین حجمی از خودروها علاوه بر ایجاد اختلال در عرضه بازار، موجب تشدید فاصله قیمت کارخانه و بازار آزاد شده و در نهایت به زیان مصرفکنندگان تمام میشود.
سازمان بازرسی: وقت طرح مشکل نیست، زمان ارائه راهحل فرا رسیده است
رئیس سازمان بازرسی کل کشور با انتقاد از رویکردی که صرفاً به بیان مشکلات میپردازد، اعلام کرد هدف از این بازدید و جلسات، یافتن راهکارهای عملی برای خروج خودروهای ناقص از پارکینگها است.
وی تأکید کرد مطالبات قطعهسازان باید پرداخت شود تا امکان ادامه تولید فراهم گردد و در مقابل، قطعهسازان نیز موظف هستند قطعات موردنیاز را هرچه سریعتر در اختیار خودروساز قرار دهند.
خدائیان همچنین از پیگیری موضوع تأمین نقدینگی از طریق شبکه بانکی و بانک مرکزی خبر داد و گفت حمایت مالی از صنعت خودرو در شرایط فعلی برای حفظ اشتغال و استمرار تولید ضروری است.
انتقاد از شرکتهای زیانده زیرمجموعه سایپا
یکی از محورهای مهم سخنان رئیس سازمان بازرسی، انتقاد از تعدد شرکتهای زیرمجموعه غیرکارآمد در ساختار سایپا بود.
به گفته وی، بخشی از این شرکتها در سالهای گذشته تعیین تکلیف شدهاند اما همچنان مجموعههایی وجود دارند که تأثیر محسوسی بر بهرهوری این خودروساز ندارند و صرفاً هزینههای اضافی را به شرکت تحمیل میکنند.
او همچنین بر فروش داراییهای غیرمولد و استفاده از منابع حاصل برای تقویت تولید تأکید کرد و ورود تأمینکنندگان جدید را عاملی برای کاهش انحصار در صنعت خودرو دانست.
سایپا: فقط ۱۷ درصد قطعات کم داریم
در این نشست، علی شیخزاده مدیرعامل سایپا نیز گزارشی از وضعیت تولید و تأمین قطعات ارائه کرد.
به گفته وی، حدود ۸۳ درصد قطعات موردنیاز خودروهای ناقص هماکنون در انبارهای سایپا یا نزد تأمینکنندگان موجود است و تنها ۱۷ درصد قطعات موردنیاز هنوز تأمین نشدهاند. این قطعات عمدتاً شامل مجموعههای اختصاصی و خاص هر محصول هستند.
شیخزاده ارزش قطعات موجود را حدود ۲.۵ هزار میلیارد تومان اعلام کرد و افزود در صورت تأمین نقدینگی و رفع موانع موجود، امکان تکمیل تمام ۵۲ هزار خودروی ناقص وجود دارد.
مدیرعامل سایپا معتقد است عرضه این خودروها میتواند بین ۱۷ تا ۲۰ هزار میلیارد تومان نقدینگی برای شرکت ایجاد کند و در عین حال به کاهش التهاب بازار خودرو نیز کمک کند.
ریشه اصلی مشکل؛ اختلاف مالی میان خودروساز و قطعهساز
در کنار کمبود قطعات، اختلافات مالی میان خودروسازان و قطعهسازان نیز به عنوان یکی از عوامل اصلی شکلگیری این بحران مطرح شده است.
احمد شانیان، معاون بازرسی و نظارت بر کالاهای سرمایهای سازمان حمایت مصرفکنندگان و تولیدکنندگان، در این خصوص توضیح داد که بخشی از مشکلات ناشی از اختلافات قراردادی و مالی میان طرفین است.
از نگاه قطعهسازان، مطالبات معوق و تأخیر در پرداخت بدهیها موجب کاهش توان تولید و تحویل قطعات شده است. در مقابل، خودروسازان معتقدند بخش مهمی از بدهیها تسویه شده و تأمینکنندگان باید همکاری بیشتری برای تکمیل خودروها داشته باشند.
به گفته شانیان، حل این اختلافات نیازمند ورود نهادهای مسئول و ایجاد توافق میان دو طرف است تا روند تأمین قطعات به حالت عادی بازگردد.
فروش بیش از ظرفیت تولید؛ عامل دیگر معوقات
موضوع دیگری که در این گزارش مورد اشاره قرار گرفته، فروش خودرو بیش از ظرفیت واقعی تولید است.
بر اساس اظهارات معاون سازمان حمایت، در برخی سالها تعهدات فروش خودروسازان از توان تولید واقعی آنها فراتر رفته است. در چنین شرایطی، حتی اگر تأمین قطعات نیز بدون مشکل انجام شود، تحویل بهموقع خودروها با دشواری مواجه خواهد شد.
به عنوان مثال، اگر ظرفیت تولید یک خودرو ۱۰ هزار دستگاه در سال باشد اما برای ۵۰ هزار دستگاه تعهد فروش ایجاد شود، شکلگیری صفهای طولانی انتظار و معوقات تحویل اجتنابناپذیر خواهد بود.
آیا خریداران میتوانند جریمه دیرکرد دریافت کنند؟
یکی از مهمترین پرسشهای مشتریان در چنین شرایطی، امکان دریافت خسارت تأخیر در تحویل خودرو است.
طبق آییننامه اجرایی قانون حمایت از حقوق مصرفکنندگان خودرو، خودروسازان موظف به پرداخت جریمه تأخیر مطابق مفاد قراردادهای فروش هستند.
میزان این جریمه به نوع طرح فروش و شرایط قرارداد بستگی دارد اما اصل پرداخت خسارت دیرکرد برای مشتریان محفوظ است. البته در برخی موارد، خودروسازان استدلال میکنند که اختلاف قیمت قابل توجه میان کارخانه و بازار آزاد، بخشی از زیان ناشی از تأخیر را برای خریداران جبران کرده است.
آیا بحران خودروهای ناقص پایان مییابد؟
تجربه سالهای گذشته نشان میدهد پدیده خودروهای ناقص هر بار با شدت و ضعف متفاوت در صنعت خودرو ایران تکرار شده است. این بار نیز مسئولان از تدوین برنامهای برای تکمیل سریع خودروهای متوقفشده خبر میدهند.
با این حال، موفقیت این برنامه به چند عامل کلیدی وابسته است؛ تأمین نقدینگی، حل اختلافات میان خودروسازان و قطعهسازان، تسهیل واردات قطعات از طریق گمرک و در نهایت اصلاح ساختار فروش و قیمتگذاری خودرو.
تا زمانی که این مشکلات به صورت ریشهای برطرف نشود، احتمال بازگشت دوباره بحران خودروهای ناقص و افزایش تعهدات معوق همچنان وجود خواهد داشت.