پشت پرده بازار سیاه باتری خودروهای برقی در چین فاش شد

با گسترش استفاده از خودروهای برقی در چین، مسئله بازیافت و مدیریت باتری‌های فرسوده به یکی از مهم‌ترین چالش‌های صنعت خودرو تبدیل شده است. اکنون یک گزارش تحقیقی جدید که توسط شبکه دولتی CCTV منتشر شده، از شکل‌گیری شبکه‌ای گسترده و سازمان‌یافته برای استفاده غیرقانونی از باتری‌های بازنشسته خودروهای برقی خبر می‌دهد؛ شبکه‌ای که میلیاردها دلار گردش مالی دارد و می‌تواند پیامدهای ایمنی قابل توجهی برای مصرف‌کنندگان به همراه داشته باشد.

طبق این گزارش، بخشی از باتری‌های مستعمل خودروهای برقی که باید از طریق کانال‌های رسمی بازیافت و پردازش شوند، به بازار سیاه راه پیدا می‌کنند. این باتری‌ها پس از جداسازی و مونتاژ مجدد، در قالب پک‌های جدید برای دوچرخه‌ها، موتورسیکلت‌ها و سایر وسایل نقلیه برقی سبک مورد استفاده قرار می‌گیرند.

برآوردها نشان می‌دهد صنعت بازیافت باتری در چین ارزشی معادل ۵۲۷.۳ میلیارد یوان (حدود ۷۸ میلیارد دلار) دارد و همین حجم عظیم سرمایه، زمینه شکل‌گیری فعالیت‌های غیرقانونی را نیز فراهم کرده است.

تحقیقات خبرنگاران CCTV نشان می‌دهد سلول‌های باتری خودروهای برقی پس از خروج از چرخه مصرف رسمی، وارد شبکه‌ای از کارگاه‌ها و مراکز مونتاژ غیرمجاز می‌شوند. در این مراکز، باتری‌ها به پک‌های ۶۰ و ۷۲ ولتی تبدیل می‌شوند؛ ولتاژهایی که از استاندارد مجاز ۴۸ ولتی تعیین‌شده برای بسیاری از وسایل نقلیه سبک برقی فراتر هستند.

هدف از این تغییرات، افزایش برد حرکتی و توان خروجی وسایل نقلیه است اما این اقدام معمولاً با حذف یا غیرفعال کردن سامانه‌های حفاظتی همراه می‌شود و خطر آتش‌سوزی و انفجار را به شکل قابل توجهی افزایش می‌دهد.

یکی از نگران‌کننده‌ترین بخش‌های این گزارش به نحوه تغییر باتری‌ها مربوط می‌شود. برخی مراکز زیرزمینی تنها با دریافت حدود ۲۰ یوان (نزدیک به ۳ دلار) سیم‌کشی و مدارهای اصلی باتری را تغییر می‌دهند.

این تغییرات باعث از کار افتادن سامانه‌های ایمنی مهمی مانند محافظت در برابر اضافه‌جریان، محافظت در برابر شارژ بیش از حد و محافظت در برابر اتصال کوتاه می‌شود.

به گفته کارشناسان، حذف چنین لایه‌های حفاظتی می‌تواند باتری را در معرض پدیده «فرار حرارتی» (Thermal Runaway) قرار دهد؛ وضعیتی که به سرعت به آتش‌سوزی یا انفجار منجر می‌شود.

تحقیقات انجام‌شده نشان می‌دهد برخی مراکز تولیدی در استان‌های مختلف چین به‌طور آشکار در زمینه مونتاژ باتری‌های غیرمجاز فعالیت می‌کنند.

گزارش CCTV از شرکت‌هایی مانند گوانگشی هونگ‌شنگ نیو انرژی، ووهان وانگ‌ژونگله پاور و کارخانه باتری چینگ‌میائو نام برده است.

برخی از این مراکز طی ماه‌های اخیر ظرفیت تولید خود را دو تا سه برابر افزایش داده‌اند. سود بالای حاصل از فروش این باتری‌ها به‌ویژه در فصل‌های اوج تقاضا، انگیزه اصلی توسعه این فعالیت‌ها عنوان شده است.

شاید مهم‌ترین بخش این پرونده، ورود برخی شرکت‌های دارای مجوز رسمی به این زنجیره غیرقانونی باشد.

در گزارش منتشرشده، شرکت «شانگهای هوی‌رونگ ریجنراتیو انرژی» که از سوی وزارت صنعت و فناوری اطلاعات چین به‌عنوان یکی از شرکت‌های رسمی بازیافت باتری تأیید شده است، متهم شده بخشی از سلول‌های باتری خودروهای برقی را به جای بازیافت استاندارد، به بازار غیررسمی منتقل کرده است.

این موضوع نشان می‌دهد حتی سیستم‌های نظارتی دولتی نیز در برابر حجم بالای گردش مالی این بازار با چالش‌هایی جدی روبه‌رو هستند.

داده‌های رسمی منتشرشده در چین تصویر نگران‌کننده‌ای از ابعاد این مشکل ارائه می‌دهد.

بر اساس آمار موجود:

این آمار نشان می‌دهد استفاده مجدد از باتری‌های فرسوده خودروها بدون رعایت استانداردهای لازم، یکی از مهم‌ترین عوامل بروز حوادث در ناوگان حمل‌ونقل برقی سبک چین محسوب می‌شود.

دولت چین برای مقابله با این معضل، از ابتدای آوریل ۲۰۲۶ (۱۲ فروردین ۱۴۰۵) قوانین جدیدی را اجرایی کرده است.

بر اساس این مقررات، تمامی باتری‌های تولیدشده باید دارای شناسه دیجیتال اختصاصی باشند تا در تمام طول چرخه عمرشان قابل رهگیری باشند.

اهداف اصلی این طرح عبارت‌اند از:

• رهگیری کامل باتری از تولید تا بازیافت
• جلوگیری از ورود باتری‌های بازنشسته به بازار غیررسمی
• کنترل زنجیره تأمین مواد اولیه
• توسعه اقتصاد چرخشی استاندارد

همچنین استفاده مجدد از ماژول‌های بازنشسته خودروهای برقی در دوچرخه‌ها و موتورسیکلت‌های برقی به‌صراحت ممنوع اعلام شده است.

علاوه بر اقدامات نظارتی، کاهش قیمت باتری‌های نو نیز می‌تواند بازار سیاه را تضعیف کند.

طبق داده‌های بازار چین، قیمت سلول‌های استاندارد لیتیوم آهن فسفات (LFP) به حدود ۰.۳۵ یوان به ازای هر وات‌ساعت رسیده است؛ رقمی که سودآوری فعالیت‌های غیرقانونی را کاهش می‌دهد.

در بخش تولید نیز بازار چین همچنان تحت سلطه دو غول بزرگ باتری قرار دارد:

تمرکز بالای تولید در اختیار شرکت‌های بزرگ و کاهش مستمر هزینه ساخت باتری‌های جدید، فشار اقتصادی فزاینده‌ای بر شبکه‌های غیرقانونی وارد کرده است.

افشای شبکه زیرزمینی بازیافت باتری در چین نشان می‌دهد چالش خودروهای برقی تنها به تولید و فروش آن‌ها محدود نمی‌شود و مدیریت پایان عمر باتری‌ها نیز اهمیت حیاتی دارد. در شرایطی که میلیون‌ها خودروی برقی هر سال وارد جاده‌های چین می‌شوند، کنترل سرنوشت باتری‌های بازنشسته به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های دولت و صنعت تبدیل شده است. اگرچه قوانین جدید رهگیری دیجیتال و نظارت سخت‌گیرانه می‌تواند بخشی از این مشکل را حل کند، اما سود بالای بازار سیاه همچنان تهدیدی جدی برای ایمنی مصرف‌کنندگان و اعتبار صنعت خودروهای برقی به شمار می‌رود.