بازی کثیف چین؛ جلوگیری از دسترسی خودروسازی ژاپن به عناصر کمیاب!

به گزارش رویترز، کمبود مواد معدنی حیاتی حالا به لایه‌های گسترده‌تری از اقتصاد ژاپن نفوذ کرده است. این وضعیت، دولت «سنائه تاکایچی» را تحت فشار قرار داده تا هرچه سریع‌تر جایگزین‌هایی برای صادرات مسدود شده چین بیابد.

عناصر کمیاب؛ سلاح دیپلماتیک پکن

چین با تسلط بر بازار جهانی عناصر کمیاب که نقشی حیاتی در ساخت قطعات از خودروهای برقی گرفته تا تسلیحات پیشرفته دارند، اکنون از این ابزار به‌عنوان اهرمی برای فشارهای دیپلماتیک استفاده می‌کند. از ماه نوامبر گذشته و پس از اظهارات نخست‌وزیر تاکایچی درباره دفاع از تایوان، پکن ارسال برخی مواد معدنی کلیدی به ژاپن را به‌شدت محدود کرده است.

زنگ خطر برای خودروسازان و صنایع الکترونیک

«تاکشی هیگاشی‌فوکاساوا»، اقتصاددان ارشد موسسه تحقیقاتی میزوهو (Mizuho)، معتقد است تأثیر این محدودیت‌ها در دوره کنونی می‌تواند بسیار سنگین‌تر از سال ۲۰۱۰ باشد. وی می‌گوید:

با توسعه هوش مصنوعی و فراگیر شدن خودروهای برقی، عناصر کمیاب در طیف گسترده‌تری از محصولات و زنجیره‌های تأمین استفاده می‌شوند. شرکت‌ها دیگر نمی‌توانند نسبت به این شرایط خوش‌بین باشند.

آمارهای گمرکی چین نشان می‌دهد که صادرات «تربیوم» و «دیسپروزیم اکسید» (که برای ساخت آهنرباهای قدرتمند در موتور خودروهای برقی ضروری هستند) به ژاپن از نوامبر تا مه به صفر رسیده است. همچنین، ارسال «ایتریم اکسید» نیز به مقادیر ناچیزی کاهش یافته است.

بررسی‌ها نشان می‌دهد که تعداد هشدارهای ثبت‌شده در بورس توکیو پیرامون ریسک تأمین عناصر کمیاب از ماه گذشته تا کنون دو برابر شده است. این هشدارها اکنون به‌طور فزاینده‌ای از سوی شرکت‌های حوزه مصرف‌کننده و الکترونیک صادر می‌شود. بیش از دو‌سوم از حدود ۲۰۰ گزارش ثبت‌شده در ماه‌های مه و ژوئن تأیید می‌کنند که کنترل‌های صادراتی چین، تأثیر منفی بر فعالیت‌های تولیدی و عملکرد مالی آن‌ها داشته یا در آینده خواهد داشت.

به‌عنوان نمونه، شرکت ساعت‌سازی «سیتیزن واچ» در بیانیه ۲۳ ژوئن خود اعلام کرد: در صورت تداوم محدودیت‌های صادراتی، فعالیت‌های تولیدی و عملکرد مالی گروه تحت تأثیر قرار خواهد گرفت. شرکت «امرون» (تولیدکننده تجهیزات پزشکی) نیز با وجود عدم خرید مستقیم این مواد، اعلام کرده است که برخی قطعات خریداری شده توسط این شرکت حاوی عناصری هستند که مستقیماً از این محدودیت‌ها متأثر شده‌اند.

«ساتورو یوشیدا»، تحلیلگر کالاهای اساسی در «راکوتن سکیوریتیز»، معتقد است اگرچه درد این محدودیت‌ها در صنایع مختلف یکسان نیست، اما به‌سرعت در حال گسترش است. وی خاطرنشان کرد که چین در سال ۲۰۲۵ حدود ۷۰ درصد از تولید و ۶۰ درصد از ذخایر عناصر کمیاب جهان را در اختیار داشته است.

دولت ژاپن در پاسخ به این بحران، مسیرهای زیر را دنبال می‌کند:

• توافق با متحدان: امضای چارچوبی با ایالات متحده برای دپوی مشترک مواد معدنی و واکنش سریع به اختلالات زنجیره تأمین.
• سرمایه‌گذاری در تکنولوژی: تلاش برای استخراج از ذخایر اعماق دریا و پروژه‌های بازیافت عناصر کمیاب.
• تنوع‌بخشی به منابع: تخصیص یارانه‌های دولتی برای تضمین تأمین پایدار از کشورهای دیگر.

با این حال، «یوری هامبر»، مدیرعامل گروه یوری، معتقد است: «پروژه‌های جایگزین زمان‌بر هستند. ما حدود چهار تا پنج ماه است که با این محدودیت‌ها دست‌وپنج نرم می‌کنیم و دولت سعی دارد موضوع را مدیریت کند تا از ایجاد وحشت در بازار جلوگیری شود.»

برای فعالان صنعت خودرو، این گزارش زنگ خطری جدی است. از آنجایی که موتورهای الکتریکی و سیستم‌های هوشمند خودروهای مدرن به‌شدت به آهنرباهای حاصل از عناصر کمیاب وابسته هستند، تداوم این جنگ تجاری می‌تواند منجر به افزایش قیمت تمام‌شده خودروهای برقی در بازارهای جهانی شود و تولیدکنندگان را مجبور به بازنگری در زنجیره‌های تأمین خود کند.