چرا واردات خودرو در ایران هرگز به کاهش انحصار منجر نشد؟
سیاستگذار خودرو در ایران طی سالهای گذشته بارها از ابزار واردات برای تنظیم بازار، شکستن انحصار و ایجاد رقابت استفاده کرده است. با این حال، بررسی آمارهای تولید و واردات خودرو در یک بازه ۱۵ ساله نشان میدهد که میان اهداف اعلامشده و ابعاد واقعی واردات شکافی عمیق وجود دارد. دادههای آماری مشخص میکند که حجم واردات در هیچیک از سالهای مورد بررسی به سطحی نرسیده است که بتواند به رقیبی جدی برای تولیدکنندگان داخلی تبدیل شود.
سهم واردات از تولید در بهترین سالها تنها حدود ۱۰ تا ۱۱ درصد بوده و در سالهای اخیر این نسبت عمدتا زیر ۷ درصد باقی مانده است. در سال ۱۳۹۰ حدود یک میلیون و ۴۶۰ هزار دستگاه خودرو در کشور تولید شد، در حالی که واردات به کمتر از ۴۰ هزار دستگاه، یعنی ۲.۷ درصد تولید داخلی رسید. در سالهای ۱۳۹۲ و ۱۳۹۳ که بیشترین سهم واردات ثبت شد، این نسبت به ۱۱.۲ و ۹.۷ درصد رسید که نشان میدهد حتی در دوران اوج واردات نیز بهازای هر ۱۰ خودروی داخلی، تنها یک خودروی خارجی وارد بازار میشد.
ممنوعیت واردات خودرو از سال ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۰ سهم خودروهای خارجی را عملا به صفر رساند و بازار را با کاهش عرضه و رشد شدید قیمتها مواجه کرد. با آزادسازی تدریجی واردات از سال ۱۴۰۱، در این سال تنها ۴۱۱ دستگاه خودرو وارد کشور شد که معادل ۰.۳ درصد تولید همان سال بود. این نسبت در سال ۱۴۰۲ به ۰.۹ درصد، در سال ۱۴۰۳ به ۵.۵ درصد و در سال ۱۴۰۴ به ۷.۲ درصد رسید که نشان میدهد تولید داخلی همچنان حدود ۱۴ برابر واردات بوده است.
کارشناسان حوزه خودرو معتقدند واردات ۳۰ تا ۷۰ هزار دستگاه در مقابل تولید سالانه یک میلیون دستگاه، توان تغییر تعادل عرضه و تقاضا را در کل بازار ندارد. موانعی مانند سقفهای ارزی، تعرفههای سنگین، محدودیت ثبت سفارش و فرآیند طولانی تخصیص ارز مانع تبدیل واردات به یک جریان پایدار شده است. یک کارشناس خودرو در گفتگو با دنیای اقتصاد اعلام کرد که ناکامی واردات در رقابتسازی، ناشی از مقیاس محدود اجرای آن است و تا زمان رفع این تناقض، واردات نقشی فراتر از یک بازیگر حاشیهای ایفا نخواهد کرد.
لطفا نظرات و دیدگاههای خود را درباره دلایل ناکامی واردات خودرو در ایجاد رقابت در بازار با ما به اشتراک بگذارید.