استانداردهای خودرویی ایران وارد مرحلهای تازه شدهاند. فرزانه انصاری، رئیس سازمان ملی استاندارد، اعلام کرده که چارچوب ۸۵گانه دیگر پاسخگوی نیازهای امروز صنعت خودرو نیست و پس از بازنگری، تعداد الزامات به ۱۲۲ مورد رسیده است. معنای عملی این تغییر روشن است؛ صنعت خودرو باید خود را برای ۳۷ الزام تازه آماده کند، الزاماتی که اجرای بخشی از آنها به ارتقای پلتفرم، تجهیزات تولید و زیرساختهای آزمون نیاز دارد.
بهگزارش پدال، این تغییر در زمانی رخ میدهد که صنعت خودرو ایران همزمان با فرسودگی بخشی از ناوگان، آلودگی شدید هوا، محدودیتهای ارزی و تحریمی، وابستگی به برخی قطعات و فناوریهای خارجی، افزایش هزینه تولید و افت قدرت خرید مصرفکننده دستوپنجه نرم میکند. از همین رو، استانداردهای جدید فقط یک موضوع فنی نیستند و میتوانند مستقیما بر قیمت خودرو، تنوع محصولات، تولید خودروهای قدیمی و روند خروج خودروهای فرسوده از بازار اثر بگذارند.
استاندارد خودرو از ۸۵ به ۱۲۲ مورد رسید
رئیس سازمان ملی استاندارد ایران گفته که استانداردهای خودرویی در اوایل سال جاری بازنگری شده و تعداد الزامات از ۸۵ مورد به ۱۲۲ مورد افزایش یافته است. به گفته او، استانداردهای ۸۵گانه در حال حاضر تقریبا توسط ۱۰۰ درصد خودروهای تولید داخل رعایت میشوند و سازمان ملی استاندارد نیز در طول فرآیند تولید، نمونهبرداری و پایش خودروها را انجام میدهد. با این حال، همان سازمان معتقد است استانداردهای موجود دیگر برای نیازهای امروز صنعت خودرو کافی نیستند.
از همین زاویه باید به تغییر اخیر نگاه کرد. افزایش تعداد استانداردها به معنای آن نیست که خودروهای فعلی الزاما از عهده مقررات موجود برنمیآیند. بحث اصلی، ارتقای سطح الزامات برای نسل بعدی خودروها و نزدیک شدن به چارچوبی سختگیرانهتر برای تولیدات آینده است.
استانداردهای ۱۲۲گانه از چه زمانی اجرا میشوند؟
اجرای استانداردهای جدید قرار نیست یکباره رخ دهد. طبق اعلام رئیس سازمان ملی استاندارد، برای این موضوع جدول زمانبندی تهیه شده و اجرای الزامات تازه با هماهنگی وزارت صنعت، معدن و تجارت و بر اساس مصوبه شورای عالی استاندارد انجام خواهد شد.
بر اساس آخرین گزارشها، اجرای مرحلهای استانداردهای جدید از مهر ۱۴۰۶ برنامهریزی شده است. از آنجا که برخی الزامات تازه به تغییر پلتفرم و زیرساخت تولید نیاز دارند، اجرای آنها بهصورت تدریجی دیده شده است. چنین زمانبندیای اهمیت بالایی دارد، چون اجرای همزمان همه الزامات میتواند برخی محصولات قدیمی را که سالها بر پایه پلتفرمهای موجود تولید شدهاند، با هزینه سنگین ارتقا یا حتی توقف تولید روبهرو کند.
استانداردهای جدید فقط به ایمنی محدود نمیشوند
استانداردهای خودرویی مجموعهای از الزامات فنی و ایمنی را دربرمیگیرند و موضوعاتی مانند تجهیزات ایمنی، عملکرد خودرو، قطعات، تجهیزات الکترونیکی، آلایندگی، تایرها، سیستمهای ترمز، حفاظت از سرنشینان و برخی تجهیزات مرتبط با خودرو را شامل میشوند.
رئیس سازمان ملی استاندارد همچنین تأکید کرده که برای اجرای الزامات تازه، پلتفرمهای خودرو باید ارتقا پیدا کنند و امکان انجام آزمون قطعات و تجهیزات جانبی نیز در داخل کشور وجود داشته باشد. حتی قطعات و اکسسوریهایی که روی خودرو نصب میشوند نیز باید الزامات استاندارد را رعایت کنند.
اهمیت این نکته در آنجاست که اجرای استانداردهای جدید صرفا با اضافه کردن چند قطعه یا آپشن به خودرو شدنی نیست. در برخی خودروها، ساختار بدنه، سیستمهای ایمنی، معماری الکترونیکی و حتی خود پلتفرم ممکن است نیازمند تغییر باشد.
خودروهای قدیمیتر با استانداردهای جدید چه میکنند؟
یکی از اصلیترین پرسشها همینجاست. خودروهایی که بر پایه پلتفرمهای قدیمی طراحی شدهاند، معمولا برای دستیابی به استانداردهای جدید با محدودیت بیشتری روبهرو هستند. ارتقای یک پلتفرم قدیمی میتواند به تغییرات گسترده در ساختار بدنه، سیستم ترمز، تجهیزات ایمنی، سامانههای الکترونیکی و فرآیند تولید نیاز داشته باشد.
به همین دلیل، یکی از محتملترین آثار اجرای استانداردهای جدید، فشار بیشتر برای خروج تدریجی برخی پلتفرمهای بسیار قدیمی از چرخه تولید خواهد بود. با این حال، هنوز نمیتوان با قطعیت گفت کدام مدلها از مهر ۱۴۰۶ امکان ادامه تولید نخواهند داشت، چون جدول نهایی اجرای تکتک الزامات و شیوه اعمال آنها برای محصولات مختلف باید روشن شود.
ضرورت استاندارد بالاتر یا افزایش هزینه؟
در نگاه اول، افزایش استانداردها برای مصرفکننده خبر مثبتی به نظر میرسد. خودرویی با ایمنی بالاتر، آلایندگی کمتر و تجهیزات فنی بهروزتر، طبیعتا در بازار ارزش بیشتری دارد.
اما مسئله ایران را نمیتوان جدا از وضعیت اقتصادی مصرفکننده دید. امروز بخش بزرگی از جامعه برای خرید خودروی صفر کیلومتر با محدودیت جدی قدرت خرید روبهرو است. در چنین شرایطی، اگر ارتقای استانداردها مستقیما به افزایش محسوس هزینه تولید منجر شود، بخشی از این هزینه در نهایت به قیمت خودرو منتقل خواهد شد.
در عمل، یک معادله شکل میگیرد. استاندارد بالاتر به هزینه تولید بیشتر میرسد و بعد میتواند قیمت تمامشده را بالا ببرد؛ نتیجهای که فشار بیشتری بر قدرت خرید مصرفکننده میگذارد. این مسئله برای خودروهای اقتصادی حساستر هم است. اگر هزینه استاندارد باعث شود محصولی که قرار بوده اقتصادی باشد، به محدوده قیمتی بالاتری برسد، هدف اولیه استانداردسازی با چالش روبهرو میشود.
اما ایمنی خودرو هزینهای قابل چشمپوشی نیست
از سوی دیگر، نمیتوان به بهانه نگرانی از قیمت، ارتقای استانداردهای ایمنی را کنار گذاشت. ایران هنوز با ناوگانی قابل توجه از خودروهای قدیمی و فرسوده روبهروست و تصادفات جادهای نیز یکی از مسائل جدی کشور به شمار میآید. از این منظر، ارتقای ایمنی خودروهای جدید میتواند در بلندمدت بر کاهش شدت حوادث و خسارتهای انسانی و اقتصادی اثر بگذارد.
در واقع، هزینه خودرو فقط قیمت درجشده در کارخانه یا بازار نیست. هزینه تصادف، درمان، ازکارافتادگی، خسارت مالی، مصرف سوخت و آلودگی هم بخشی از هزینه واقعی مالکیت خودرو به حساب میآیند. از همین زاویه، افزایش استانداردها میتواند نوعی سرمایهگذاری بلندمدت برای جامعه باشد، البته اگر اجرای آن منطقی، مرحلهای و متناسب با ظرفیت صنعت پیش برود.
آیا استانداردهای جدید باعث گرانتر شدن خودرو میشوند؟
احتمال افزایش هزینه تولید وجود دارد، اما نمیتوان از حالا درصد مشخصی برای افزایش قیمت خودرو اعلام کرد. هزینه نهایی اجرای استانداردهای جدید به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله:
- میزان تغییرات موردنیاز در هر پلتفرم
- تعداد تجهیزات جدید موردنیاز
- داخلی یا وارداتی بودن قطعات
- نرخ ارز
- هزینه آزمون و تاییدیهها
- تیراژ تولید
- توان سرمایهگذاری خودروساز
- نحوه زمانبندی اجرای استانداردها
برای نمونه، اضافه کردن یک تجهیز استاندارد به یک پلتفرم موجود ممکن است هزینه محدودی داشته باشد، اما اگر دستیابی به یک الزام نیازمند تغییر ساختار بدنه یا معماری الکترونیکی خودرو باشد، هزینه بهمراتب بالاتری ایجاد میکند. بنابراین نمیتوان صرفا با افزایش تعداد استانداردها نتیجه گرفت که قیمت خودرو دقیقا به همان نسبت بالا میرود.
تحریمها اجرای استانداردهای تازه را سختتر میکنند
اجرای استانداردهای جدید در ایران یک تفاوت مهم با بسیاری از بازارهای جهانی دارد و آن، محدودیت دسترسی به فناوری و قطعات پیشرفته است. بخشی از تجهیزات ایمنی و سامانههای الکترونیکی مدرن خودرو به فناوری، قطعات تخصصی و دانش فنی نیاز دارند. در شرایط تحریم، تامین برخی از این تجهیزات میتواند دشوار یا پرهزینه باشد.
از طرف دیگر، اگر قرار باشد همه قطعات جدید در داخل تولید شوند، صنعت قطعهسازی باید سرمایهگذاری قابل توجهی برای توسعه فناوری و ایجاد خطوط تولید تازه انجام دهد. بنابراین اجرای موفق استانداردهای ۱۲۲گانه فقط به خودروسازان وابسته نیست و قطعهسازان، مراکز آزمون، آزمایشگاهها، دانشگاهها و نهادهای نظارتی هم باید همزمان ارتقا پیدا کنند.
فرصتی برای صنعت قطعهسازی ایران
افزایش استانداردها در کنار هزینهها، یک فرصت هم ایجاد میکند. اگر سیاستگذاری به سمت داخلیسازی واقعی فناوریهای موردنیاز حرکت کند، تولید تجهیزاتی مانند سامانههای ایمنی، سنسورها، تجهیزات کنترل الکترونیکی و قطعات پیشرفته میتواند به رشد فناوری در صنعت قطعهسازی ایران منجر شود.
اما داخلیسازی زمانی ارزشمند خواهد بود که صرفا به تولید ظاهری یک قطعه محدود نشود و کیفیت، دوام و عملکرد آن هم قابل مقایسه با نمونههای استاندارد جهانی باشد.
آیا این استانداردها واقعا کیفیت خودروهای ایرانی را متحول میکنند؟
پاسخ این سؤال بیش از آنکه به تعداد استانداردها وابسته باشد، به نحوه نظارت و اجرای آنها بستگی دارد. افزایش عدد استانداردها بهتنهایی کیفیت خودرو را متحول نمیکند. اگر آزمونها دقیق باشند، نمونهبرداری مستقل انجام شود، خودروهای تولیدشده با نمونه تاییدشده تفاوتی نداشته باشند و در صورت عدم انطباق برخورد جدی صورت گیرد، استانداردهای تازه میتوانند اثر واقعی خود را نشان دهند.
در مقابل، اگر استاندارد صرفا به دریافت یک تاییدیه در مرحله تولید محدود بماند، افزایش تعداد الزامات الزاما به معنای افزایش متناسب کیفیت خودرو در خیابان نخواهد بود.
استاندارد جدید و واردات خودرو
اجرای استانداردهای تازه میتواند بر خودروهای وارداتی هم اثر بگذارد. از یک سو، افزایش سطح الزامات میتواند باعث شود خودروهای وارداتی از نظر ایمنی و تجهیزات فنی در سطح بالاتری قرار بگیرند؛ از سوی دیگر، اگر الزامات داخلی با استانداردهای بینالمللی هماهنگ نباشند یا فرآیند تأیید خودرو پیچیده شود، هزینه و زمان ورود محصولات جدید افزایش پیدا میکند.
به همین دلیل، یکی از مهمترین نکات در تدوین استانداردهای جدید، هماهنگی آنها با استانداردهای معتبر بینالمللی است؛ موضوعی که میتواند هم کیفیت خودروهای تولید داخل را افزایش دهد و هم مسیر واردات خودروهای مدرن را منطقیتر کند.
آیا ۱۲۲ استاندارد به معنی پایان خودروهای قدیمی است؟
نه لزوما، اما میتواند آغاز پایان تدریجی برخی پلتفرمهای قدیمی باشد. خودروسازانی که بتوانند پلتفرمهای خود را ارتقا دهند، قطعات تازه را تامین کنند و هزینههای سرمایهگذاری را مدیریت کنند، امکان تطبیق محصولاتشان با الزامات جدید را خواهند داشت.
در مقابل، محصولاتی که برای دستیابی به استانداردهای جدید به تغییرات بسیار پرهزینه نیاز دارند، ممکن است در نهایت با توقف تولید یا جایگزینی روبهرو شوند. از این منظر، اجرای استانداردهای ۱۲۲گانه میتواند صنعت خودرو ایران را ناخواسته به سمت نوسازی پلتفرمها سوق دهد؛ مسیری که سالهاست یکی از نیازهای اصلی این صنعت به شمار میرود.
چالش اصلی، استاندارد بالاتر بدون خودروی غیرقابلخرید
در شرایط فعلی اقتصاد ایران، بهترین سیاست این نیست که میان ایمنی و قیمت مناسب یکی را انتخاب کنیم. هدف باید رسیدن به خودروی ایمنتر با کمترین افزایش ممکن در هزینه تولید باشد.
برای رسیدن به چنین هدفی، اجرای مرحلهای استانداردها، حمایت هدفمند از سرمایهگذاری فناوری، توسعه قطعهسازی پیشرفته، تسهیل واردات فناوری و مواد اولیه، افزایش ظرفیت آزمایشگاههای داخلی و مهمتر از همه، ایجاد رقابت واقعی در بازار اهمیت زیادی دارد.
اگر استانداردهای تازه بدون اصلاح سایر بخشهای زنجیره خودرو اجرا شوند، خطر آن وجود دارد که بخشی از هزینهها مستقیم به مصرفکننده منتقل شود. اما اگر همزمان با ارتقای استاندارد، رقابت، بهرهوری و فناوری تولید هم بالا برود، نتیجه میتواند خودرویی ایمنتر، باکیفیتتر و در نهایت کمهزینهتر در طول دوره مالکیت باشد.
استانداردهای ۱۲۲گانه، تغییری فراتر از یک عدد
افزایش استانداردهای خودرو از ۸۵ به ۱۲۲ مورد در ظاهر فقط یک تغییر عددی به نظر میرسد، اما در عمل میتواند یکی از مهمترین تغییرات مقرراتی صنعت خودرو ایران در سالهای آینده باشد. این تغییر از یک سو خودروسازان را مجبور میکند پلتفرمها و تجهیزات خود را بهروز کنند و از سوی دیگر میتواند صنعت قطعهسازی و مراکز آزمون کشور را وارد مرحلهای تازه کند.
برای مصرفکننده ایرانی نیز نتیجه نهایی زمانی مثبت خواهد بود که استاندارد بالاتر به معنای ایمنی بیشتر، کیفیت بهتر، مصرف سوخت پایینتر و دوام بالاتر باشد، نه صرفا افزایش قیمت خودرو. اکنون باید دید جدول زمانبندی اجرای ۳۷ الزام جدید چگونه تدوین میشود و کدام استانداردها زودتر از بقیه وارد فاز اجرایی خواهند شد. مهمتر از آن، باید روشن شود که خودروسازان ایرانی در برابر این الزامات به سمت ارتقای واقعی پلتفرمها میروند یا بار دیگر به تطبیق حداقلی محصولات موجود با مقررات تازه بسنده میکنند.
شما فکر میکنید استانداردهای جدید بیشتر به نفع مصرفکننده تمام میشوند یا صرفاً به افزایش قیمت منجر خواهند شد؟