تصور آیندهای که در آن خودروها بیصدا حرکت میکنند و خانهها بدون دود و آلودگی گرم میشوند، برای هر مصرفکنندهای جذاب بهنظر میرسد. در شرایطی که بحرانهای پیدرپی انرژی هزینهی زندگی روزمره را در سراسر جهان بالا برده، نشست جهانی آبوهوایی کوپ۳۱ با میزبانی ترکیه بستری برای مطرحشدن راهحلهای نوآورانه فراهم آورده است. دولت آنکارا با ارائهی پیشنهادی بزرگ قصد دارد برقیسازی همهجانبه را سپری برای حفاظت از معیشت خانوادهها در برابر تلاطم بازار انرژی معرفی کند.
بهگزارش یورونیوز، مرت کوروم، وزیر محیط زیست ترکیه و رئیس منصوب کوپ۳۱، در جریان سخنرانی روز دوشنبه (۲۱ سپتامبر) از طرح موسوم به «۳۵ در ۳۵» دفاع کرد. هدف محوری ترکیه رساندن سهم برق در سبد مصرف نهایی انرژی جهان از رقم فعلی ۲۰ درصد به ۳۵ درصد تا سال ۲۰۳۵ میلادی است. کوروم در این باره گفت: «با برقسازی زندگی روزمره، از حملونقل گرفته تا ساختمانها و صنعت، میتوانیم خانوادهها و کسبوکارها را در برابر بازارهای پرنوسان انرژی محافظت کنیم.» او تأکید کرد که دستیابی به این هدف، اولویت تعیینکنندهی دورهی ریاست کشورش خواهد بود.
شکاف میان ادعای دولتی و واقعیتهای فنی
برقیسازی حملونقل و گرمایش خانهها روی کاغذ ایدهای بینقص جلوه میکند؛ تعویض خودروی دیزلی پردود با اتومبیل پاک یا جایگزینی بخاریهای گازی با پمپهای حرارتی پیشرفته. با این حال، انتقال بار مصرفی از باک خودرو به پریز برق لزوما بهمعنای کاهش ردپای کربن نخواهد بود. کارشناسان حوزهی انرژی هشدار میدهند اگر جریان برقی که باتری یک خودروی برقی را شارژ میکند از نیروگاههای آلاینده تامین شود، چرخهی آلودگی صرفا از اگزوز خودرو به دودکش نیروگاه منتقل میشود.
موسسهی منابع جهانی (WRI) برقیسازی را تنها یک توانمندساز دانسته و نیل به آن را هدف نهایی تلقی نمیکند. تحلیلگران این موسسه معتقدند شارژ خودروی پاک در شبکهای که متکی به زغالسنگ است، حتی میتواند آثار مخربتری در قیاس با یک خودروی بنزینی به همراه داشته باشد. از همین رو، سودمندی زیستمحیطی چنین گذاری به شیوهی تولید الکتریسیته در نیروگاهها گره خورده است.
اسب تروای سوختهای فسیلی در پوشش انرژی پاک
گروهی از تحلیلگران زیستمحیطی نگراناند که تعهد «۳۵ در ۳۵» به روزنهای برای موجه جلوهدادن پروژههای فسیلی جدید تبدیل گردد. دولتها ممکن است با احداث نیروگاههای حرارتی و گازسوز جدید تقاضای برق را پاسخ دهند و همزمان این اقدام را گامی در مسیر برقیسازی و دستاورد اقلیمی قلمداد نمایند.
کلر اسمیت، از کمپین بینالمللی «پایان سوختهای فسیلی»، رویکرد کنونی را دارای ریسکهای جدی ارزیابی میکند. اسمیت گفت: «نباید اجازه دهیم برقسازی به اسب تروا در زمانه ما تبدیل شود؛ ابزاری برای پنهان کردن مصرف تازه سوختهای فسیلی، به جای ترویج انرژیهای تجدیدپذیر.» او خاطرنشان ساخت که جهش مصرف برق در مراکزی نظیر دادهگاههای هوش مصنوعی نباید انرژی تجدیدپذیر را از بخشهای نیازمند کربنزدایی برباید یا اتکا به گاز فسیلی را تشدید کند.
ترکیب انرژی ترکیه؛ آینهای از چالشهای پیشرو
بررسی ساختار تولید برق در ترکیه، چالشهای عمیق این الگو را آشکار میسازد. بر اساس ارزیابیهای اندیشکدهی انرژی امبر (Ember)، سال گذشته ۴۳ درصد از برق ترکیه از منابع کمکربن تامین شد. بخش برقآبی با سهم ۱۶ درصدی و مزارع بادی با سهم ۱۱٫۱ درصدی نقشی اساسی در این فرایند داشتند؛ آماری که سهم باد را در این کشور بالاتر از برخی کشورهای توسعهیافته نشان میدهد. با وجود این، انرژی خورشیدی با سهم ۱۰٫۵ درصدی همچنان فاصلهی زیادی با ظرفیت بالقوهی جغرافیایی منطقه دارد.
زغالسنگ با تامین ۳۴٫۳ درصد از کل تقاضا، همچنان بزرگترین منبع تولید برق در ترکیه بهشمار میرود. این رقم ۱٫۲ درصد بالاتر از میانگین جهانی و ۲۵٫۰۷ درصد فراتر از میانگین اتحادیهی اروپاست. وابستگی دوسومی تولید برق زغالی به واردات سوخت و سهم ۲۲٫۱ درصدی گاز فسیلی در شبکه، امنیت انرژی و ادعای استقلال از نوسانهای قیمتی را با پرسش روبهرو کرده است.
- سهم زغالسنگ در ترکیه: ۳۴٫۳ درصد در سال ۲۰۲۵ که به واردات وابسته است.
- سهم گاز فسیلی: ۲۲٫۱ درصد از کل ظرفیت شبکه برق کشور.
- هدف تجدیدپذیر ۲۰۳۰: دستیابی به سهم ۴۷ درصدی در تولید الکتریسیته.
- سهم هیدروالکتریک و باد: بهترتیب ۱۶ درصد و ۱۱٫۱ درصد از سبد انرژی پاک.
برنامهی ترکیه برای رسیدن به ۴۷ درصد انرژی تجدیدپذیر تا سال ۲۰۳۰ هرچند اندکی بالاتر از هدف ۴۲٫۵ درصدی اتحادیهی اروپاست، اما سرعتبخشیدن به برقیسازی بدون حذف همزمان نیروگاههای زغالی میتواند کشورها را در گرداب تازهای از آلودگی گرفتار سازد.
به نظر شما برقیسازی همهچیز بدون اصلاح منابع تولید نیروگاهها، میتواند بحران آلودگی و هزینههای انرژی را حل کند؟ دیدگاه خود را با ما در میان بگذارید.