هزینه‌ی حمل هر خودرو از ۹۰ به ۶۰۰ دلار رسید؛ فشار تازه بر خودروسازان

هزینه‌ی جابه‌جایی هر خودرو، به گواه تازه‌ترین برآوردها، از حدود ۹۰ دلار به ۶۰۰ دلار رسیده است. پشت چنین جهشی، ترکیبی از تحریم و محدودیت‌های دریایی قرار دارد؛ عاملی که می‌تواند صنعت خودروی ایران را با فشاری تازه روبه‌رو کند.

بر پایه‌ی ارقامی که حسین دفتریسه، کارشناس صنعت خودرو، ارائه کرده، تداوم وضعیت فعلی فقط به گران‌تر شدن تامین قطعات ختم نمی‌شود. نقدینگی موردنیاز خودروسازان هم به‌موازات آن زیر فشار قرار خواهد گرفت.

نقطه‌ی شروع ماجرا کانتینر است. هزینه‌ی حمل هر کانتینر از حدود ۳ هزار دلار به ۲۰ هزار دلار افزایش یافته؛ یعنی رشدی بیش از ۵۶۶ درصد. چنین تغییری مستقیما اقتصاد واردات قطعات و مواد اولیه را هدف می‌گیرد.

در مقیاس کلان، تصویر روشن‌تر می‌شود. مجموع هزینه‌ی حمل از ۵۰ میلیون دلار به حدود ۳۳۳ میلیون دلار رسیده و بار اضافی تحمیل‌شده به زنجیره‌ی حمل‌ونقل حدود ۲۸۳ میلیون دلار برآورد می‌شود.

اما ملموس‌ترین عدد، سهم هر خودروست. کرایه‌ای که پیش‌تر حدود ۹۰ دلار بود، اکنون به ۶۰۰ دلار رسیده؛ به‌عبارتی ۵۱۰ دلار هزینه‌ی بیشتر برای هر دستگاه.

اگر نرخ دلار ۲۶۵ هزار تومان در نظر گرفته شود، تبدیل ارقام به پول ملی تصویر زیر را می‌سازد.

• هزینه‌ی حمل هر خودرو پیش از افزایش، حدود ۲۳٫۸ میلیون تومان
• هزینه‌ی حمل هر خودرو پس از افزایش، حدود ۱۵۹ میلیون تومان
• افزایش هزینه به‌ازای هر خودرو، حدود ۱۳۵ میلیون تومان

چنانچه چنین رقمی به قیمت نهایی منتقل شود، مصرف‌کننده بار سنگین‌تری بر دوش خواهد کشید.

البته ارقام یادشده برآوردی از هزینه‌های لجستیکی‌اند و لزوما به افزایش یکسان قیمت فروش خودرو نمی‌انجامند. میزان اثرگذاری‌شان به ساختار هزینه‌ی تولید، نحوه‌ی تامین قطعات و امکان انتقال هزینه‌های اضافی به بازار بستگی دارد.

محدودیت‌های دریایی پیامد مهم دیگری هم دارند. کالا باید از مسیرهای جایگزین جابه‌جا شود. در سناریوی مطرح‌شده، بخشی از حمل‌ونقل از دریا به مسیر زمینی منتقل می‌شود؛ مسیری که از چین، قزاقستان، ازبکستان و ترکمنستان می‌گذرد.

مسافت بیشتر تنها بخشی از ماجراست. هزینه‌ی ترانزیت، جابه‌جایی کالا میان شیوه‌های مختلف حمل، تشریفات مرزی و طولانی‌تر شدن زمان تحویل، هرکدام لایه‌ای تازه به هزینه‌ی نهایی تامین قطعات اضافه می‌کنند.

زمان، خودش هزینه دارد. وقتی محموله‌ها دیرتر می‌رسند، خودروسازان برای جلوگیری از توقف خطوط تولید ناچارند موجودی بیشتری از قطعات و مواد اولیه نگه دارند. نتیجه، حبس سرمایه‌ی بیشتر در انبارها و سفارش‌های در راه خواهد بود؛ فشاری مضاعف بر نقدینگی شرکت‌ها.

داده‌های ارائه‌شده نشان می‌دهد ارزبری مستقیم ایران‌خودرو حدود ۵۰۰ میلیون دلار و ارزبری زنجیره‌ی تامین آن حدود یک میلیارد و ۱۶۴ میلیون دلار برآورد شده است. در چنین ساختاری، گران‌تر شدن حمل از چند مسیر به هزینه‌ی تمام‌شده‌ی تولید راه پیدا می‌کند؛ به‌ویژه زمانی که قطعات وارداتی جایگزین داخلی مناسبی ندارند یا تامینشان زمان بیشتری می‌طلبد.

مسئله فقط کرایه‌ی بیشتر نیست. تاخیر در رسیدن قطعات می‌تواند برنامه‌ی تولید را مختل کند، نیاز به سرمایه‌ی در گردش را بالا ببرد و سرانجام هزینه‌ی توقف یا کاهش ظرفیت خطوط تولید را هم به هزینه‌های مستقیم تامین بیفزاید.

در صنعتی که بخش مهمی از زنجیره‌ی تامینش به واردات گره خورده، حتی افزایشی که در نگاه نخست صرفا لجستیکی به نظر می‌رسد، ممکن است به عاملی تعیین‌کننده برای تداوم تولید بدل شود.

دامنه‌ی پیامدها، در صورت تداوم روند فعلی، از شرکت‌های حمل‌ونقل و واردکنندگان فراتر می‌رود. خودروسازان برای مدیریت شرایط جدید احتمالا به سرمایه‌ی در گردش بیشتری نیاز پیدا می‌کنند، موجودی انبار قطعات را افزایش می‌دهند یا برنامه‌ی تامین و تولیدشان را بازنگری خواهند کرد.

دو سناریو در افق دیده می‌شود. اگر منابع مالی محدود بماند، طولانی شدن زمان تامین احتمال اختلال در تولید را بالا می‌برد. اگر هم بخشی از هزینه‌های اضافی به قیمت محصولات منتقل شود، مصرف‌کنندگان با فشار قیمتی بیشتری مواجه خواهند شد.

در عین حال، اثر نهایی به متغیرهای متعددی گره خورده؛ از مدت تداوم محدودیت‌های حمل‌ونقل و امکان استفاده از مسیرهای جایگزین گرفته تا ترکیب قطعات وارداتی و شرایط بازار. به همین دلیل، افزایش هزینه‌ی حمل به‌تنهایی برای پیش‌بینی میزان گرانی خودرو کفایت نمی‌کند.

یک نکته اما روشن به نظر می‌رسد. لجستیک در اقتصاد خودروسازی روزبه‌روز وزن بیشتری پیدا می‌کند. وقتی هزینه‌ی جابه‌جایی کالا چند برابر می‌شود و دسترسی به قطعات زمان بیشتری می‌برد، حمل‌ونقل دیگر یک هزینه‌ی جانبی ساده به شمار نمی‌رود؛ متغیری است که می‌تواند بر نقدینگی، ظرفیت تولید و رقابت‌پذیری خودروسازان اثر بگذارد.

به نظر شما افزایش هزینه‌ی حمل تا چه اندازه به قیمت خودرو در بازار منتقل خواهد شد؟ دیدگاهتان را با ما در میان بگذارید.