قیمتگذاری لاستیک و روغن موتور سواری آزاد شد؛ افزایش هزینه نگهداری خودرو برای مردم
بر اساس تصمیم ستاد تنظیم بازار، تایرهای سواری تا پایان سال از شمول قیمت گذاری دستوری خارج شدند و تولیدکنندگان می توانند قیمت فروش را بالا ببرند.
بازار قطعات و اقلام مصرفی خودرو در ایران با یک تغییر مهم در سیاست قیمتگذاری روبهرو شده است. بر اساس تصمیم جدید ستاد تنظیم بازار، تایر و روغن موتور خودروهای سبک تا پایان سال ۱۴۰۵ از شمول قیمتگذاری دستوری خارج میشوند. این تصمیم به تولیدکنندگان اجازه میدهد قیمت محصولات خود را با رعایت ضوابط تعیین کنند و در نتیجه، سازوکار قیمتگذاری این دو کالای مهم از حالت تثبیتشده قبلی فاصله میگیرد.
اهمیت این تصمیم برای مالکان خودرو بسیار زیاد است؛ زیرا لاستیک و روغن موتور جزو اقلام مصرفی و ضروری هستند و تغییر قیمت آنها مستقیماً بر هزینه سرویس و نگهداری خودرو اثر میگذارد. با این حال، خروج از قیمتگذاری دستوری الزاماً به معنای افزایش فوری و یکسان قیمت همه محصولات نیست و میزان تغییر قیمت به هزینه تولید، وضعیت عرضه، رقابت و مقررات اجرایی بستگی خواهد داشت.
جزئیات مصوبه جدید ستاد تنظیم بازار چیست؟
تصمیم خروج تایر و روغن موتور خودروهای سبک از قیمتگذاری دستوری در جلسه ستاد تنظیم بازار به ریاست محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهور، مطرح و تصویب شد. هدف اعلامشده برای این اقدام، حمایت از تولید داخلی، افزایش تولید و تعدیل شرایط بازار است. بر اساس گزارشهای منتشرشده از این جلسه، مهلت اجرای این سیاست تا پایان سال ۱۴۰۵ تعیین شده است.
نکته مهم این است که مصوبه جدید شامل تمام محصولات مرتبط با صنعت تایر و روانکار نمیشود. لاستیک خودروهای سنگین و روغن موتور دیزلی همچنان تابع سازوکار قبلی قیمتگذاری و توزیع خواهند بود. بنابراین تغییر جدید عمدتاً بازار خودروهای سواری و سبک را تحت تأثیر قرار میدهد.
در بخش روغن موتور نیز شرکتهایی مانند نفت بهران، نفت سپاهان، نفت پارس و نفت ایرانول امکان اصلاح قیمت محصولات بنزینی خود را در چارچوب ضوابط تعیینشده خواهند داشت. به این ترتیب، تولیدکنندگان برای تعیین نرخ فروش انعطاف بیشتری پیدا میکنند؛ هرچند همچنان رعایت مقررات و ضوابط نظارتی ضروری است.
آزادسازی قیمت لاستیک؛ چرا دولت این تصمیم را گرفت؟
صنعت تایر ایران در سالهای گذشته با مشکلات مختلفی از جمله افزایش هزینه مواد اولیه، محدودیت واردات، نوسان نرخ ارز و دشواری تأمین قطعات و تجهیزات روبهرو بوده است. تولیدکنندگان معتقدند قیمتگذاری دستوری در شرایطی که هزینههای تولید بهسرعت تغییر میکند، امکان برنامهریزی اقتصادی را از کارخانهها میگیرد.
یکی از مشکلات اصلی این شیوه، ایجاد فاصله میان قیمت مصوب کارخانه و قیمت واقعی بازار است. زمانی که نرخ فروش کارخانه متناسب با هزینههای تولید اصلاح نشود، ممکن است عرضه مستقیم محصولات کاهش پیدا کند و اختلاف قیمت زمینه فعالیت واسطهها و شکلگیری بازار غیررسمی را فراهم سازد. در چنین شرایطی، مصرفکننده الزاماً لاستیک ارزانتری نمیخرد و حتی ممکن است برای تهیه محصول موردنیاز خود هزینه بیشتری به فروشندگان بازار آزاد پرداخت کند.
بر اساس اظهارات سخنگوی صنعت تایر، در هفت ماه نخست سال ۱۴۰۵ ظرفیت تولید این صنعت حدود ۳۰ درصد افت داشته است. افزایش هزینههای تولید، مشکلات حملونقل مواد اولیه و اختلال در زنجیره تأمین از جمله عوامل مؤثر بر این وضعیت عنوان شدهاند.
همچنین در گزارشهای منتشرشده از وضعیت کارخانههای تایرسازی، به فعالیت برخی واحدها با ظرفیت بسیار پایین اشاره شده است. در چنین شرایطی، تولیدکنندگان معتقدند امکان تعیین قیمت متناسب با هزینه تمامشده میتواند انگیزه بیشتری برای تأمین مواد اولیه، حفظ خطوط تولید و افزایش عرضه ایجاد کند.
حاشیه سود ۱۷ درصدی برای تولیدکنندگان تایر
یکی از جزئیات مهم مطرحشده درباره سازوکار جدید، یکی از جزئیات مهم مطرحشده درباره سازوکار جدید، حفظ سقف محاسبه درصد سود فروش ۱۷ درصدی برای تولیدکنندگان تایر سواری است. به این ترتیب، حذف قیمتگذاری دستوری به معنای واگذاری کامل و بدون ضابطه قیمتها نیست و تولیدکنندگان باید در چارچوب ضوابط تعیینشده فعالیت کنند.
البته میزان اثرگذاری این سیاست به نحوه محاسبه هزینه تمامشده، شفافیت اطلاعات تولیدکنندگان و نظارت بر عرضه بستگی دارد. اگر قیمتها بهدرستی بر اساس هزینههای واقعی تعیین شوند و رقابت در بازار وجود داشته باشد، احتمال کاهش فاصله قیمت کارخانه و بازار افزایش پیدا میکند.
قیمت روغن موتور خودروهای سواری آزاد شد
روغن موتور نیز یکی دیگر از کالاهای مهم در هزینه نگهداری خودرو است که حالا با تغییر سیاست قیمتگذاری مواجه شده است. بر اساس تصمیم جدید، قیمتگذاری تثبیتی روغن موتور خودروهای سواری لغو شده و تولیدکنندگان اصلی کشور میتوانند قیمت محصولات خود را مطابق ضوابط و مصوبات انجمنهای مربوطه اصلاح کنند.
چهار شرکت بزرگ نفت بهران، نفت سپاهان، نفت پارس و نفت ایرانول از مهمترین بازیگران این بازار هستند. محصولات این شرکتها بخش قابلتوجهی از نیاز خودروهای سواری کشور را تأمین میکنند و تغییر قیمت آنها میتواند بر هزینه سرویس دورهای خودروهای داخلی و وارداتی اثر بگذارد.
قیمت تمامشده روغن موتور به عوامل مختلفی وابسته است. روغن پایه، مواد افزودنی شیمیایی، بستهبندی، هزینه حملونقل، انرژی و شرایط تأمین مواد اولیه از جمله مؤلفههای اثرگذار بر نرخ نهایی هستند. بنابراین تغییر در هزینه هرکدام از این بخشها میتواند قیمت محصول نهایی را تحت تأثیر قرار دهد. با حذف قیمتگذاری تثبیتی، شرکتهای تولیدکننده امکان بیشتری برای جبران افزایش هزینهها خواهند داشت. در مقابل، مصرفکنندگان نیز باید منتظر اعلام فهرست قیمتهای جدید و مشخص شدن میزان تغییر نرخ انواع روغن موتور باشند.
آیا قیمت لاستیک و روغن موتور افزایش مییابد؟
مهمترین پرسش مالکان خودرو این است که آیا آزادسازی قیمتگذاری به افزایش بهای لاستیک و روغن موتور منجر خواهد شد؟ پاسخ این پرسش به شرایط بازار و میزان عرضه بستگی دارد.
در کوتاهمدت، با توجه به افزایش هزینه مواد اولیه، حملونقل و تولید، احتمال اصلاح قیمت برخی محصولات وجود دارد. تولیدکنندگان نیز با توجه به هزینههای جدید، ممکن است نرخ فروش خود را افزایش دهند. با این حال، نمیتوان یک درصد مشخص را برای تمام برندها و محصولات پیشبینی کرد؛ زیرا قیمت تایر به سایز، نوع ساختار، برند و مشخصات فنی آن وابسته است. در بازار روغن موتور نیز گرید ویسکوزیته، سطح کیفیت، نوع روغن پایه و حجم بستهبندی در قیمت نهایی نقش دارند.
در روزهای اخیر برخی گزارشها از احتمال افزایش قابلتوجه قیمت روغن موتور خبر دادهاند، اما این ارقام تا زمان انتشار فهرست رسمی قیمت محصولات نباید بهعنوان نرخ قطعی بازار در نظر گرفته شوند. خریداران بهتر است قیمت نهایی را از نمایندگیها و فروشندگان معتبر استعلام کنند.
تأثیر آزادسازی قیمت بر بازار و مصرفکنندگان
از منظر اقتصادی، حذف قیمتگذاری دستوری میتواند به کاهش اختلاف میان قیمت کارخانه و بازار آزاد کمک کند. اگر تولیدکنندگان بتوانند محصولات خود را با قیمت متناسب با هزینه واقعی عرضه کنند، احتمال دارد انگیزه فروش رسمی افزایش پیدا کند و بخشی از تقاضای بازار غیررسمی به شبکه توزیع قانونی بازگردد.
با این حال، آزادسازی قیمت بهتنهایی تضمینکننده کاهش قیمت یا افزایش کیفیت نیست. اگر عرضه محدود بماند، واردات با مشکل مواجه شود و رقابت کافی میان تولیدکنندگان وجود نداشته باشد، امکان افزایش قیمت برای مصرفکننده همچنان وجود خواهد داشت.
کارشناسان صنعت تایر نیز بر ضرورت اصلاح همزمان سیاستهای ارزی، تجاری و تأمین مواد اولیه تأکید دارند. به بیان دیگر، برای بهبود پایدار بازار باید علاوه بر اصلاح قیمتگذاری، مشکلات واردات مواد اولیه، حملونقل و تأمین انرژی کارخانهها نیز برطرف شود.
آیا لاستیک خودروهای سنگین و روغن دیزلی هم گران میشوند؟
طبق جزئیات اعلامشده از مصوبه ستاد تنظیم بازار، تغییر جدید مربوط به تایر و روغن موتور خودروهای سبک است. بنابراین لاستیک خودروهای سنگین و روغن موتور دیزلی همچنان مطابق روال قبلی قیمتگذاری و توزیع میشوند.
این موضوع برای شرکتهای حملونقل، رانندگان کامیون و ناوگان تجاری اهمیت زیادی دارد؛ زیرا هزینه لاستیک و روانکارها سهم قابلتوجهی در مخارج عملیاتی این بخش دارند. در حال حاضر نمیتوان تغییرات احتمالی قیمت این گروه از محصولات را به مصوبه جدید نسبت داد.
جمعبندی؛ هزینه نگهداری خودرو در مسیر تغییر
خروج لاستیک و روغن موتور خودروهای سواری از قیمتگذاری دستوری یکی از تصمیمهای مهم اقتصادی در بازار خدمات و قطعات مصرفی خودرو محسوب میشود. این سیاست با هدف حمایت از تولید داخلی، افزایش عرضه و اصلاح سازوکار قیمتگذاری اجرا شده است و به تولیدکنندگان بزرگ تایر و روغن موتور امکان بیشتری برای تعیین قیمت محصولات میدهد.
با این حال، نتیجه نهایی این تصمیم برای مصرفکنندگان به نحوه اجرای مصوبه، میزان رقابت، وضعیت واردات و هزینه مواد اولیه وابسته خواهد بود. در کوتاهمدت احتمال افزایش قیمت برخی محصولات وجود دارد، اما در بلندمدت اگر اصلاح قیمتگذاری با افزایش تولید و عرضه همراه شود، میتواند به کاهش بازار غیررسمی و بهبود دسترسی خریداران منجر شود. برای مالکان خودرو، مهمترین موضوع در ماههای آینده، انتشار نرخهای جدید و بررسی تأثیر آنها بر هزینه تعویض لاستیک و سرویس دورهای خواهد بود.