چرا بعد از رانندگی طولانی زود خسته می‌شویم؟ بررسی دلایل و راهکارها

این تجربه برای بسیاری از رانندگان آشناست. مسیری را با تمرکز و آرامش طی می‌کنیم، اما وقتی از خودرو پیاده می‌شویم، بدن‌مان سنگین است، کمر درد می‌کند و گردن سفت شده است.

در ادامه، به‌صورت علمی و کاربردی بررسی می‌کنیم که علت خستگی بعد از رانندگی دقیقاً چیست و چگونه می‌توان آن را کاهش داد.

یکی از مهم‌ترین دلایل خستگی راننده، پدیده‌ای به نام خستگی عضلانی ایستا است. در رانندگی طولانی، بسیاری از عضلات بدن به‌ویژه عضلات کمر، گردن، شانه‌ها و ران در وضعیت تقریباً ثابتی باقی می‌مانند.

برخلاف فعالیت‌های پویا مثل پیاده‌روی که عضلات به‌طور متناوب منقبض و منبسط می‌شوند، در نشستن طولانی‌مدت، عضلات برای حفظ وضعیت بدن به‌طور مداوم در انقباض ملایم قرار دارند. نتیجه چیست؟

·    کاهش گردش خون در بافت عضلانی

·    تجمع مواد متابولیک مانند اسید لاکتیک

·    احساس سوزش، درد و کوفتگی عضلانی

به همین دلیل است که بعد از چند ساعت رانندگی، اغلب دچار کمردرد در رانندگی یا درد گردن هنگام رانندگی می‌شویم؛ حتی اگر مسیر کاملاً هموار و بدون تنش باشد.

ستون فقرات کمری یکی از آسیب‌پذیرترین بخش‌های بدن در هنگام نشستن طولانی است. در حالت ایستاده، دیسک‌های بین‌مهره‌ای به‌صورت متعادل بار بدن را تحمل می‌کنند؛ اما در حالت نشسته به‌خصوص اگر وضعیت صحیح رعایت نشود فشار به دیسک‌ها افزایش می‌یابد.

نشستن نادرست می‌تواند فشار وارد بر دیسک کمر را حتی بیشتر از ایستادن طولانی‌مدت کند. اگر گودی طبیعی کمر (لوردوز کمری) حفظ نشود، نیرو به شکل نامتعادل توزیع شده وفشار به ستون فقرات افزایش پیدا می‌کند.

در نتیجه، علت خستگی بعد از رانندگی تنها «بی‌تحرکی» نیست؛ بلکه ترکیبی از فشار مکانیکی و کاهش تغذیه دیسک‌های بین‌مهره‌ای است که به احساس کوفتگی و درد منجر می‌شود.

رانندگی، برخلاف ظاهر ساده‌اش، یک فعالیت شناختی پیچیده است. مغز در طول مسیر دائماً در حال انجام این وظایف است:

·    پردازش اطلاعات بصری (تابلوها، خودروها، عابران)

·    پیش‌بینی رفتار سایر رانندگان

·    تصمیم‌گیری لحظه‌ای

·    حفظ تمرکز راننده در شرایط متغیر جاده

این پردازش مداوم، انرژی ذهنی را کاهش می‌دهد. بنابراین، خستگی در رانندگی طولانی حاصل ترکیب فشار جسمی و خستگی عصبی است؛ نه صرفاً یک احساس ذهنی.

همه خودروها تجربه رانندگی یکسانی ایجاد نمی‌کنند. یکی از عوامل تعیین‌کننده، ارگونومی خودرو و طراحی کابین آن است.

عواملی که می‌توانند خستگی را افزایش دهند:

·    زاویه نامناسب پشتی

·    نبود حمایت کمری کافی

·    کیفیت پایین فوم و توزیع نابرابر فشار

·    ارتفاع نامناسب نشیمن

·    فاصله نامناسب فرمان تا بدن

طراحی و فرم صندلی ماشین اگر حمایت کافی از ستون فقرات نداشته باشد، فشار مضاعفی به بدن وارد می‌کند و باعث افزایش خستگی راننده در مسیرهای طولانی می‌شود.

در خودروهایی که طراحی کابین بر اساس اصول ارگونومیک انجام نشده، بدن مجبور است برای حفظ تعادل، از عضلات بیشتری استفاده کند. این انقباض‌های جبرانی، انرژی بیشتری مصرف می‌کند و احساس خستگی را تشدید می‌کند.

بسیاری از رانندگان بدون توجه به وضعیت صحیح نشستن در خودرو رانندگی می‌کنند. در حالی که چند اشتباه ساده می‌تواند فشار مضاعفی به بدن وارد کند.

این وضعیت‌ها باعث می‌شوند عضلات برای جبران عدم تعادل، بیشتر کار کنند. نتیجه آن، درد گردن هنگام رانندگی، فشار به شانه‌ها و تشدید کمردرد در رانندگی است.

قبل از شروع مسیر طولانی، این موارد را بررسی کنید:

·    آیا زانوها کمی خم هستند و تحت فشار نیستند؟

·    آیا شانه‌ها به پشتی تکیه داده‌اند؟

·    آیا آرنج‌ها کمی زاویه دارند و قفل نشده‌اند؟

·    آیا گودی طبیعی کمر حفظ شده است؟

·    آیا دید شما به جلو بدون خم کردن گردن تأمین می‌شود؟

تنظیم همین موارد ساده می‌تواند تأثیر قابل توجهی در کاهش خستگی داشته باشد.

·    زاویه پشتی بین ۱۰۰ تا ۱۱۰ درجه باشد.

·    زانوها کمی خم و هم‌سطح یا کمی بالاتر از لگن قرار گیرند.

·    شانه‌ها کاملاً با پشتی در تماس باشند.

·    فاصله از فرمان به‌گونه‌ای تنظیم شود که آرنج‌ها حدود ۱۲۰ درجه زاویه داشته باشند.

این تنظیمات کمک می‌کند فشار به ستون فقرات کاهش یابد و توزیع وزن به شکل متعادل‌تری انجام شود.

بدن انسان برای نشستن مداوم طراحی نشده است. توصیه می‌شود:

·    هر ۹۰ تا ۱۲۰ دقیقه توقف کوتاه داشته باشید.

·    حداقل ۵ دقیقه راه بروید.

·    چند حرکت کششی ساده انجام دهید.

این کار باعث بهبود گردش خون و کاهش تجمع تنش عضلانی می‌شود.

چند حرکت ساده اما مؤثر:

·    چرخش آرام گردن به طرفین

·    بالا آوردن و رها کردن شانه‌ها

·    کشش عضلات پشت ران

·    باز کردن قفسه سینه و عقب بردن شانه‌ها

این حرکات کمک می‌کند تنش عضلانی کاهش یافته و سطح انرژی افزایش پیدا کند.

بسیاری از رانندگان تصور می‌کنند خستگی بعد از رانندگی طولانی، مسئله‌ای طبیعی و اجتناب‌ناپذیر است. در حالی‌که در بسیاری از موارد، منشأ اصلی مشکل نه بدن فرد، بلکه ساختار صندلی خودرو است.

صندلی خودرو اگر نتواند:

·    گودی طبیعی کمر را حفظ کند

·    فشار وزن را به‌طور یکنواخت توزیع کند

·    از ناحیه لگن و ران‌ها حمایت کافی داشته باشد

·    زاویه استاندارد ستون فقرات را تثبیت کند

بدن مجبور می‌شود برای حفظ تعادل، به‌صورت جبرانی از عضلات بیشتری استفاده کند و این همان جایی است که خستگی تشدید می‌شود.

در سال‌های اخیر، توجه به اصلاح ارگونومی صندلی خودرو به‌عنوان یک راهکار تخصصی برای کاهش فشار به ستون فقرات مطرح شده است. در این رویکرد، بدون تغییر ظاهر خودرو، ساختار داخلی صندلی بازطراحی می‌شود تا حمایت کمری تقویت و توزیع فشار اصلاح گردد.

برخی مراکز تخصصی مانند دبی صندلی که در حوزه اصلاح و بهینه‌سازی ارگونومی صندلی خودرو فعالیت می‌کنند، با بررسی وضعیت نشستن راننده و آنالیز فشار وارد بر بدن، اقدام به تقویت فوم، اصلاح شیب نشیمن و افزایش حمایت کمری می‌کنند. هدف این رویکرد، کاهش مصرف انرژی عضلانی و پیشگیری از کمردرد در رانندگی‌های طولانی است.

نکته مهم: بسیاری از خودروهای جدید نیز الزاماً برای استفاده طولانی‌مدت روزانه یا سفرهای بین‌شهری طراحی ایده‌آل ندارند.

این تفاوت‌ها ممکن است در رانندگی‌های کوتاه محسوس نباشد؛ اما در مسیرهای طولانی یا استفاده روزمره سنگین، اثر آن به‌وضوح احساس می‌شود.

خستگی در رانندگی طولانی فقط یک احساس گذرا نیست؛ بلکه نتیجه ترکیب چند عامل است:

·    خستگی عضلانی ایستا

·    افزایش فشار به دیسک‌های کمری

·    کاهش گردش خون

·    خستگی شناختی سیستم عصبی

در کنار رعایت وضعیت صحیح نشستن و توقف‌های منظم، توجه به ارگونومی صندلی خودرو می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در کاهش این فشارها داشته باشد.

گاهی خستگی مداوم بعد از رانندگی، نشانه‌ای از ضعف طراحی صندلی است؛ نه ضعف جسمانی فرد.

اگر پس از هر مسیر طولانی، کمردرد یا کوفتگی شدید را تجربه می‌کنید، شاید وقت آن رسیده باشد که علاوه بر اصلاح عادات نشستن، به ساختار صندلی خودرو نیز نگاه دقیق‌تری داشته باشید. تغییرات کوچک در طراحی و حمایت کمری، می‌تواند تفاوت بزرگی در کیفیت رانندگی و احساس بدن پس از پایان مسیر ایجاد کند.