پشت پرده قیمت نجومی خودروهای وارداتی در ایران
یکی از پرسشهای ثابت خریداران خودرو در ایران این است که چرا خودروهای وارداتی در بازار داخلی چندین برابر قیمت جهانی فروخته میشوند. پاسخ سادهای که معمولا به ذهن میرسد، سود بالای واردکنندگان است؛ اما بررسی جزئیات هزینهها نشان میدهد بخش بزرگی از این فاصله قیمتی، پیش از رسیدن خودرو به نمایشگاه و صرف پرداخت تعرفهها، مالیاتها و عوارض قانونی میشود.
بهگزارش فرارو، در نمونهای از واردات تویوتا لندکروزر ۲۰۲۶، یک خودروی حدود ۱۵ میلیارد و ۸۰۰ میلیون تومانی، حتی بدون در نظر گرفتن یک ریال سود واردکننده، با بهای تمامشدهای بیش از ۵۲ میلیارد تومان به بازار میرسد. این یعنی اختلاف قیمتِ نهایی بیش از آنکه از هزینه خرید خودرو ناشی شود، از ساختار پیچیده قوانین و درآمدهای دولتی شکل میگیرد.
نقطه آغاز این محاسبه، قیمت واقعی خودرو به همراه هزینه حملونقل و بیمه تا ایران است که در این نمونه حدود ۱۵ میلیارد و ۸۰۰ میلیون تومان برآورد شده. از سوی دیگر، ارزش گمرکی یا سیف که مبنای محاسبه تعرفهها قرار میگیرد، حدود ۱۵ میلیارد و ۴۰۰ میلیون تومان است. همین رقم، پایهای برای زنجیرهای از هزینههای قانونی میشود که در ادامه به قیمت خودرو اضافه میشوند.
بزرگترین ضربه به قیمت نهایی، حقوق ورودی ۱۶۵ درصدی است؛ رقمی که بهتنهایی بیش از ۲۵ میلیارد و ۳۰۰ میلیون تومان به هزینه خودرو میافزاید. به بیان دیگر، فقط تعرفه واردات تقریبا معادل یک و نیم برابر ارزش گمرکی خودرو است و بیشترین سهم را در جهش قیمت نهایی دارد. پس از آن، عوارض قانون بودجه به مبلغ ۲ میلیارد و ۲۴ میلیون تومان و عوارض جمعیت هلال احمر به میزان ۴۴۰ میلیون تومان نیز به فهرست هزینهها اضافه میشوند.
در کنار این موارد، واردکننده باید هزینههایی را هم بپردازد که کمتر درباره آنها صحبت میشود، اما در مجموع رقم قابلتوجهی میسازند. هزینه گارانتی در این نمونه ۴۶۴ میلیون تومان، کارمزد خرید ارز و انتقال پول ۷۷۴ میلیون تومان و هزینه اسقاط خودرو فرسوده ۲۴۰ میلیون تومان اعلام شده است. بخشی از این مخارج بهدلیل تحریمها، محدودیتهای بانکی و هزینه جابهجایی ارز ایجاد میشود، اما برخی دیگر مستقیما از قوانین داخلی سرچشمه میگیرند.
یکی دیگر از بخشهای سنگین هزینه، مالیات شمارهگذاری موضوع ماده ۲۸ قانون است که در این پرونده به حدود ۳ میلیارد و ۶۴۰ میلیون تومان میرسد. علاوه بر آن، عوارض ۱۰ درصدی ارزش گمرکی نیز حدود ۱ میلیارد و ۴۰۰ میلیون تومان دیگر به بهای خودرو اضافه میکند. در واقع، پیش از آنکه خودرو وارد بازار شود، میلیاردها تومان صرف مالیاتها و عوارض مختلف شده است.
هزینههای جانبی نیز هرچند در مقایسه با تعرفهها سهم کمتری دارند، اما مجموع آنها اصلا ناچیز نیست. این بخش شامل خدمات آمادهسازی و تحویل خودرو، ضمانتنامههای بانکی، ثبت سفارش، انبارداری گمرکی، بیمه گمرکی، هزینههای استاندارد، گواهی آلایندگی، هزینه ترخیص، پلاک، حمل داخلی و بیمه شخص ثالث میشود. مجموع این ردیفها نیز چند صد میلیون تومان دیگر به هزینه نهایی خودرو اضافه میکند.
در مرحله بعد، مالیات بر ارزش افزوده ۱۰ درصدی اعمال میشود؛ مالیاتی که در نمونه مورد بررسی حدود ۴ میلیارد و ۷۶۸ میلیون تومان است. بخشی از این مبلغ هنگام ترخیص و بخش دیگر در زمان فروش خودرو دریافت میشود. به این ترتیب، زنجیره هزینهها تا آخرین حلقه ادامه پیدا میکند و بهای تمامشده را بالا میبرد.
جمعبندی این محاسبات تصویر روشنی از مسیر قیمتگذاری ارائه میدهد: قیمت خرید خودرو ۱۵.۸ میلیارد تومان است، مجموع هزینههای واردات پیش از مالیات بر ارزش افزوده به ۴۷.۶۷۷ میلیارد تومان میرسد، مالیات بر ارزش افزوده ۴.۷۶۸ میلیارد تومان دیگر اضافه میکند و در نهایت بهای تمامشده نهایی به ۵۲.۴۴۵ میلیارد تومان میرسد. نکته مهم این است که در این رقم هیچ سودی برای واردکننده در نظر گرفته نشده و همچنین هزینههای مالی، خواب سرمایه، تامین نقدینگی، بازاریابی و ریسکهای تجاری نیز محاسبه نشدهاند.
از دل همین ترکیب هزینهها میتوان فهمید چرا واردات خودرو در ایران فقط یک فعالیت تجاری ساده نیست و به یکی از منابع مهم درآمد دولت تبدیل شده است. بخش عمده افزایش قیمت خودروهای وارداتی از تعرفهها، مالیاتها و عوارض قانونی میآید؛ بنابراین هر کاهش در این حوزهها، هم قیمت نهایی خودرو را پایین میآورد و هم درآمدهای دولت را تحت تاثیر قرار میدهد. به همین دلیل، بسیاری از کارشناسان معتقدند سیاستگذاری در حوزه واردات خودرو صرفا یک تصمیم صنعتی نیست، بلکه مستقیما با سیاستهای مالی و بودجهای کشور گره خورده است.
در نهایت، اعداد خودشان همه چیز را توضیح میدهند: خودرویی که با ارزش حدود ۱۵.۸ میلیارد تومان وارد ایران میشود، پیش از آنکه سودی برای واردکننده ایجاد کند، به بهای تمامشدهای بیش از ۵۲ میلیارد تومان میرسد. این اختلاف قیمت نه حاصل یک عامل واحد، بلکه نتیجه مجموعهای از تعرفهها، مالیاتها، عوارض و الزامات قانونی است که طی سالها در ساختار واردات خودرو شکل گرفتهاند.
شما دلیل اصلی گرانی خودروهای وارداتی را چه میدانید؟