بازار خودرو ایران در شش ماه چه بر سر قیمت‌ها آورد

بازار خودرو ایران در فاصله‌ای حدود شش‌ماهه، از اواخر سال ۱۴۰۴ تا خرداد ۱۴۰۵، یکی از شدیدترین موج‌های افزایش قیمت خود را تجربه کرده است. بررسی قیمت محصولات مونتاژی و وارداتی نشان می‌دهد که در این بازه، بهای بعضی خودروها بیش از دو برابر شده و در یک مورد، رشد به مرز ۱۶۵ درصد رسیده است. خودرویی که چند ماه پیش حدود ۲.۲ میلیارد تومان قیمت داشت، حالا به نزدیک ۵.۸ میلیارد تومان رسیده؛ عددی که نشان می‌دهد فشار تورمی فقط در سطح عمومی اقتصاد نمانده و مستقیم به سبد خرید خودرو رسیده است.

به‌گزارش پدال، بررسی اطلاعات قیمت‌گذاری شرکت‌های خودروساز و واردکننده نشان می‌دهد که بیشترین افزایش قیمت در این بازه به محصولات مونتاژی و وارداتی تعلق داشته است؛ خودروهایی که بخشی از آن‌ها در داخل کشور عرضه می‌شوند، اما همچنان به نرخ ارز، هزینه واردات قطعات و سیاست‌های تجاری وابستگی جدی دارند.

بر اساس جدول قیمت‌های مورد بررسی، بیشترین رشد قیمت در میان خودروهای منتخب به شرح زیر ثبت شده است:

بر اساس جدول قیمت‌های مورد بررسی، بیشترین رشد قیمت در میان خودروهای منتخب به شرح زیر است:

در این میان، KMC T8 با رشد بیش از ۱۶۴ درصدی در صدر فهرست قرار گرفته است. قیمت این پیکاپ از حدود ۲.۲ میلیارد تومان در بهمن ۱۴۰۴ به ۵.۸ میلیارد تومان در خرداد ۱۴۰۵ رسیده و فیدلیتی پرستیژ نیز با رشد ۱۵۸ درصدی در جایگاه دوم ایستاده است.

نکته مهم آن است که در بعضی موارد، افزایش قیمت فقط از رشد هزینه‌های تولید یا واردات نمی‌آید و تغییر سیاست قیمت‌گذاری، حذف قیمت‌های قدیمی پس از مدتی عدم عرضه، تغییر تیپ یا اصلاح ساختار عرضه هم می‌تواند در فاصله میان دو عدد نقش داشته باشد. به همین دلیل، مقایسه قیمت‌ها باید با توجه به تاریخ، تیپ دقیق و شرایط فروش انجام شود.

افزایش قیمت خودرو را نمی‌توان جدا از وضعیت کلی اقتصاد ایران تحلیل کرد. بر اساس آمار منتشرشده درباره خرداد ۱۴۰۵، تورم سالانه به ۵۷.۷ درصد رسیده و شاخص قیمت‌ها نیز نسبت به ماه مشابه سال قبل رشد قابل‌توجهی داشته است. در چنین محیطی، افزایش هزینه نیروی انسانی، انرژی، حمل‌ونقل، مواد اولیه و خدمات، مستقیم به هزینه تمام‌شده خودرو منتقل می‌شود.

با این حال، رشد قیمت خودرو در بسیاری از مدل‌های جدول بسیار بیشتر از تورم عمومی بوده و همین اختلاف نشان می‌دهد که تورم به‌تنهایی توضیح کامل این جهش را نمی‌دهد.

هرچند خودرو در کارخانه‌های داخلی مونتاژ می‌شود، اما بخش قابل‌توجهی از قطعات اصلی، مجموعه‌های فنی، مواد اولیه و تجهیزات تولید همچنان به واردات وابسته‌اند. به همین دلیل، افزایش نرخ ارز به‌تدریج خود را در هزینه تولید نشان می‌دهد.

در خودروهای وارداتی، این اثر مستقیم‌تر ظاهر می‌شود. قیمت خرید خودرو، حمل‌ونقل، بیمه، هزینه‌های گمرکی و بخشی از هزینه‌های ترخیص با ارز گره خورده‌اند. در نتیجه، کوچک‌ترین تغییر در نرخ ارز می‌تواند قیمت نهایی خودرو را چند صد میلیون یا حتی چند میلیارد تومان جابه‌جا کند.

برای خودروهای وارداتی، قیمت نهایی فقط به بهای خودرو در کشور مبدا محدود نمی‌شود. حقوق ورودی، مالیات، هزینه‌های گمرکی، حمل‌ونقل، بیمه، استاندارد، شماره‌گذاری و هزینه‌های مربوط به خدمات پس از فروش همگی در قیمت نهایی اثر می‌گذارند.

در سال جاری نیز ساختار حقوق ورودی خودرو بر اساس حجم موتور و نوع خودرو تعیین شد و نرخ‌های متفاوتی برای گروه‌های مختلف خودروهای بنزینی در نظر گرفته شد. نظام‌نامه‌ی مربوط به این بخش، مسیر قیمت‌گذاری را برای برخی مدل‌ها سنگین‌تر کرد.

از این رو، افزایش قیمت خودروهای وارداتی مانند MG 5، MG GT، مزدا ۳، موسو گرند خان و نیسان قشقایی الزاما به معنای افزایش مشابه قیمت همان خودروها در بازار جهانی نیست. بخش قابل‌توجهی از افزایش، در مسیر ورود خودرو به بازار ایران شکل می‌گیرد.

یکی از مهم‌ترین نکات در بررسی این موج افزایش قیمت، تفاوت میان قیمت‌های قدیمی و قیمت‌های جدید اعلام‌شده از سوی شرکت‌هاست.

برای نمونه، در مورد محصولات کرمان موتور، قیمت‌های اعلام‌شده در اردیبهشت و خرداد ۱۴۰۵ نشان می‌دهد که قیمت مصرف‌کننده برخی محصولات این مجموعه به‌طور قابل‌توجهی اصلاح شده است. در یک نمونه، KMC T8 از ۴.۱۵ میلیارد تومان به ۵.۸ میلیارد تومان رسید و T9 نیز از ۴.۹۵ میلیارد تومان به ۶.۵ میلیارد تومان افزایش یافت.

بنابراین در برخی خودروها، آنچه در جدول به‌عنوان افزایش قیمت دیده می‌شود، ترکیبی از رشد واقعی هزینه‌ها و اصلاح قیمت فروش کارخانه یا قیمت نهایی مصرف‌کننده به حساب می‌آید.

خودروهای مونتاژی ایران در ظاهر محصول داخلی محسوب می‌شوند، اما بسیاری از آن‌ها در عمل به زنجیره تامین خارجی وابستگی زیادی دارند. موتور، گیربکس، ECU، سیستم‌های الکترونیکی، قطعات بدنه و بسیاری از مجموعه‌های اصلی از خارج تامین می‌شوند.

در چنین شرایطی، افزایش نرخ ارز، دشواری انتقال پول، هزینه‌های تحریم، هزینه حمل‌ونقل و افزایش قیمت قطعات در کشور مبدا همگی به قیمت نهایی منتقل می‌شوند.

به همین دلیل است که در جدول مورد بررسی، خودروهای مونتاژی نیز در کنار خودروهای وارداتی شاهد رشدهای بسیار سنگین بوده‌اند. KMC T8، فیدلیتی پرستیژ، لوکانو L7 و موسو گرند خان نمونه‌هایی هستند که افزایش قیمت آن‌ها بسیار بیشتر از نرخ تورم عمومی بوده است.

همه خودروها به یک اندازه تحت تاثیر افزایش قیمت قرار نگرفته‌اند و چند عامل در این تفاوت نقش دارند.

نخست، میزان وابستگی به قطعات وارداتی. هرچه سهم قطعات خارجی بیشتر باشد، اثر افزایش نرخ ارز سریع‌تر و شدیدتر منتقل می‌شود.

دوم، حجم موتور و ساختار تعرفه‌ای خودروهای وارداتی. خودروهایی که در گروه‌های تعرفه‌ای گران‌تر قرار می‌گیرند، می‌توانند با افزایش قابل‌توجه هزینه‌های گمرکی روبه‌رو شوند.

سوم، عرضه محدود. در بازار ایران، خودروهایی که تعداد محدودی عرضه می‌شوند، معمولا با کوچک‌ترین اختلال در عرضه با جهش قیمتی مواجه می‌شوند. وقتی عرضه کم باشد، حتی افزایش نه‌چندان بزرگ در هزینه‌ها هم اثر بزرگی بر قیمت نهایی می‌گذارد.

چهارم، تغییر قیمت‌گذاری شرکت‌ها. در بعضی مدل‌ها، فاصله میان قیمت قبلی و جدید حاصل یک جهش ناگهانی در قیمت رسمی شرکت است و نه افزایش تدریجی بازار.

یکی از نکات جالب این بررسی، شدت افزایش قیمت خودروهای مونتاژی است. در نگاه نخست، ممکن است انتظار بر این باشد که خودروهای وارداتی بیشترین رشد را ثبت کنند؛ اما در عمل، چندین محصول مونتاژی رشد قیمتی بالاتر از خودروهای وارداتی داشته‌اند.

در صدر جدول، KMC T8 و فیدلیتی پرستیژ ۷ دیده می‌شوند. پس از آن هم خودروهایی مانند لوکانو L7 و موسو گرند خان قرار دارند.

در سوی دیگر، خودروهای وارداتی نیز وضعیت چندان متفاوتی ندارند. MG 5 و MG GT بیش از ۱۳۰ درصد رشد قیمت داشته‌اند و قیمت مزدا ۳ هم در فاصله چند ماه بیش از ۸۵ درصد افزایش یافته است.

این روند نشان می‌دهد که در بازار فعلی ایران، مرز میان خودروی مونتاژی و خودروی وارداتی از نظر ریسک افزایش قیمت تا حد زیادی کمرنگ شده است. هر دو گروه به ارز، سیاست‌های وارداتی و هزینه‌های زنجیره تامین وابستگی دارند.

پاسخ قطعی برای این سؤال وجود ندارد، اما یک نکته روشن مانده است. تا زمانی که نرخ ارز، تورم عمومی، هزینه واردات و سیاست‌های قیمت‌گذاری خودرو ثبات پیدا نکنند، بازار خودرو همچنان مستعد جهش‌های ناگهانی خواهد بود.

تجربه ماه‌های اخیر هم نشان داده که کاهش عرضه یا تغییر ناگهانی در مقررات می‌تواند قیمت بعضی خودروها را در مدت کوتاهی بالا ببرد. بنابراین حتی اگر بازار ارز برای مدتی آرام شود، افت قیمت خودرو الزاما به‌صورت خودکار رخ نخواهد داد.

با این همه، شدت افزایش قیمت بعضی مدل‌ها نشان می‌دهد که نمی‌توان تمام گرانی را فقط به افزایش نرخ ارز یا تورم نسبت داد. بازار خودرو ایران همچنان از یک مشکل قدیمی رنج می‌برد؛ قیمت‌گذاری و عرضه غیرشفاف، فاصله زیاد میان قیمت‌های مختلف و اقتصادی که هر تغییر کوچک در آن می‌تواند قیمت یک خودرو را به اندازه قیمت یک خانه در چند سال قبل جابه‌جا کند.

شما دلیل اصلی این جهش قیمت را چه می‌دانید؟