علت بالا پایین شدن دور موتور در حالت درجا: دلایل و راه‌حل‌ها

یکی از شاخص‌های سلامت و تنظیم دقیق سیستم‌های مدیریت موتور در خودروهای امروزی، عملکرد پایدار و بدون افت و خیز آن در حالت درجا یا خلاص است. با این حال، پدیده بالا پایین شدن دور موتور در حالت درجا که گاهی همراه با بالا بودن دور موتور در حالت خلاص نیز مشاهده می‌شود، یک عیب رایج و اغلب هشداردهنده محسوب می‌شود. این نوسان که به‌صورت افزایش و کاهش متناوب عدد دور موتور روی صفحه کیلومتر خودرو قابل‌مشاهده است، نه تنها آرامش داخل کابین را مختل می‌کند، بلکه می‌تواند نشانه‌ای از وجود اختلال در یکی از اجزای حیاتی موتور باشد.

در خودروهای انژکتوری مدرن، ثبات دور موتور در حالت خلاص، حاصل محاسبات پیوسته و دقیق واحد کنترل الکترونیکی ECU است. این کامپیوتر مرکزی، با دریافت داده‌های لحظه‌ای از سنسورهای مختلف مانند سنسور موقعیت دریچه گاز، سنسور جریان هوا، سنسور دور موتور و سنسور اکسیژن، اقدام به تنظیم متغیرهایی مانند مقدار پاشش سوخت، هوای ورودی و... می‌کند. هرگونه اختلال در ارسال داده‌های صحیح از سوی این سنسورها، یا عملکرد نادرست عملگرهایی که دستورات ECU را اجرا می‌کنند، می‌تواند این تعادل ظریف را بر هم زده و منجر به نوسان دور موتور در حالت درجا شود.

شناسایی علت بالا پایین شدن دور موتور در حالت درجا نیازمند نگاهی سیستماتیک و دانش فنی است، چراکه دامنه احتمالات بسیار گسترده است. از شایع‌ترین عوامل می‌توان به مشکلات مرتبط با سیستم هوا رسانی، همچون کثیفی یا خرابی سنسور جریان هوا، نشتی در مسیرهای خلأ موتور، یا کثیف بودن دریچه کنترل دور آرام اشاره کرد. همچنین، اختلال در سیستم سوخت‌رسانی مانند گرفتگی یا نقص انژکتورها، کاهش عملکرد پمپ بنزین یا نامناسب بودن فشار سوخت و نیز مشکلات سیستم جرقه‌زنی نظیر شمع‌های فرسوده، وایرهای معیوب یا کوئل‌های ضعیف، همگی می‌توانند سهم بسزایی در ایجاد این نوسانات داشته باشند.

بی‌توجهی به این عیب می‌تواند پیامدهایی فراتر از یک رفتار آزاردهنده داشته باشد. افزایش مصرف سوخت، تولید آلایندگی بیش از حد مجاز و در مواردی، تشدید استهلاک قطعات داخلی موتور از تبعات احتمالی ادامه‌دار شدن این مشکل هستند؛ بنابراین، تشخیص به موقع و رفع ریشه‌ای آن، نه تنها از دیدگاه اقتصادی به صرفه است، بلکه در حفظ سلامت بلندمدت موتور خودرو نیز نقش کلیدی ایفا می‌کند.

این سنسور که با علامت اختصاری ESS نشان داده می‌شود و از آن با نام سنسور موقعیت میل‌لنگ نیز نام می‌برند اطلاعات و داده‌های مربوط به موقعیت دقیق پیستون و سرعت دورانی میل‌لنگ را به مغز خودرو یا همان ECU می فرستد. این واحد کنترل الکترونیکی نیز از اطلاعات کسب شده برای مدیریت سیستم جرقه‌زنی و دیگر فرایندهای کارکرد نرم موتور استفاده می‌کند. همان‌طور که می دانید در خودروهای قدیمی بجای سنسور دور موتور از دلکو برای تنظیم فرایند جرقه‌زنی استفاده می‌شد.

سنسور دور موتور خودرو به عنوان بخشی از سیستم کنترل موتور، میزان دوران موتور را اندازه‌گیری و به سیستم مدیریت موتور ECU ارسال می‌کند. این سنسور با استفاده از یک حلقه مغناطیسی یا چرخ‌دنده‌ای که به آن متصل شده است گردش موتور را تشخیص می‌دهد. سپس اطلاعات دریافت شده توسط سنسور دور، از طریق ECU برای تنظیم و کنترل موتور در همه شرایط مختلف، از جمله زمان اشتعال، مقدار سوخت تزریقی، فشار سوخت، نظارت بر گازهای خروجی اگزوز و غیره استفاده می‌شود. به‌طورکلی، سنسور دور موتور برای بهینه‌سازی عملکرد موتور و کاهش آلایندگی بسیار مهم است. در مجموع می‌توان وظایف سنسور دور موتور را تنظیم دور موتور، اعلام حرکت فلایول به ECU و تنظیم فرایند جرقه‌زنی دانست.

به‌طورکلی در صورتی که سنسور دور موتور خراب شود موتور استارت نخواهد خورد و خودرو روشن نخواهد شد. اگر هم خودرو روشن شود به سرعت خاموش خواهد شد. در صورتی که با تمیز کردن سنسور دور موتور عملکرد موتور درست شود خودرو روشن خواهد شد اما اگر مشکل همچنان پابرجا باشد باید نسبت به تعویض این قطعه اقدام کرد. از دیگر نشانه‌های خرابی این سنسور می‌توان به نوسان دور موتور و عدم نمایش درست آن، عدم کارکرد صحیح دورسنج و همچنین قطع شدن پمپ‌بنزین در زمان استارت خوردن خودرو اشاره کرد. مواردی همچون افزایش مصرف سوخت، روشن شدن چراغ چک و لرزش‌های غیرعادی موتور را نیز می‌توان جزو علائم خرابی سنسور دور موتور دانست.

برای عیب‌یابی سنسور دور موتور می‌توان روش‌هایی همچون استفاده از مولتی متر و دیاگ زدن را در پیش گرفت. البته قبل از مراجعه به روش‌های یاد شده بهتر است سنسور را به‌صورت ظاهری نیز بررسی کنید. اگرچه این روش چیز زیادی را روشن نخواهد کرد اما شاید بتوان آسیب‌های ظاهری آن را تشخیص داد. در غیر این صورت می‌توانید از دستگاه دیاگ استفاده کنید و کدهای خطای آن را دریافت کرده و نسبت به رفع مشکل اقدام نمایید.

در روش دوم می‌توان از مولتی متر برای بررسی مشکل استفاده کرد. ذکر این نکته مهم است که قبل از بررسی سنسور دور موتور با مولتی متر باید از نوع سنسور بکار رفته در خودروی خود مطمئن شوید. در این حالت مواردی همچون پایه‌های مختلف و مقاومت سنسور بررسی می‌شوند. با بررسی ولتاژ و مقاومت سنسور نیز می‌توان خرابی آن را تشخیص داد.

دور درجای خودروها بسته به مدل خودرو، تنظیمات ECU و... معمولاً بین 700 تا 900 دور در دقیقه تنظیم می‌شود و تنظیم دقیق آن به عوامل مختلفی از جمله ECU، سنسورهای مختلف از جمله سنسور موقعیت دریچه گاز و سنسور دمای مایع خنک‌کننده، سیستم جرقه‌زنی، سیستم سوخت‌رسانی و... بستگی دارد.

در ادامه اصلی‌ترین دلایل بالا پایین شدن دور موتور در حالت درجا را بیان می‌کنیم.

نقش اصلی استپر تنظیم دور آرام موتور است تا مانع خاموش شدن آن شود. خرابی استپر جزو رایج‌ترین دلایل نوسان دور موتور خودروهای ایرانی است.

سنسورهای اکسیژن، دمای مایع خنک‌کننده، موقعیت دریچه گاز و... در صورت خرابی یا کثیفی باعث ارسال اشتباه داده‌ها به ECU می‌شوند و بنابراین دور موتور ماشین نوسان می‌کند.

مسدودی انژکتورها یا نشتی سوخت باعث اختلال در نسبت هوا و سوخت شده و نوسان دور موتور را در پی دارد.

ترک خوردگی لوله‌های وکیوم و نشتی در منیفولد هوا نیز تعادل مخلوط سوخت و هوا را به هم می‌زند.

هرگونه اختلال در سیستم جرقه‌زنی از جمله خرابی شمع و کویل باعث احتراق ناقص و لرزش موتور شده و بالا پایین شدن دور موتور در حالت درجا را باعث خواهد شد.

خطاهای نرم‌افزاری یا نیاز به ارتقای ECU می‌تواند باعث رفتار غیرعادی موتور و نوسان دور آن در حالت درجا شود.

کیفیت پایین سوخت، رطوبت در باک و فیلتر هوای بسیار کثیف نیز می‌توانند باعث بالا پایین شدن دور موتور در حالت درجا شوند.

یکی از موضوعاتی که در فصل تابستان توسط مالکان گزارش می‌شود نوسان دور موتور خودرو هنگام کولر گرفتن است. اگرچه مشکل موردبحث دلایل زیادی ندارد اما در خودروهای کاربراتوری و انژکتوری ریشه مشکل کاملاً متفاوت خواهد بود. همان‌طور که می‌دانید در تمامی خودروها دور موتور زمان استفاده از کولر کمی افزایش پیدا می‌کند تا فشار اضافی روی موتور که ناشی از اتصال کمپرسور است را جبران کند. در حالت عادی دور آرام موتور هرچه باشد با روشن شدن کولر کاهش پیدا خواهد کرد. در این صورت عاملی باید دور موتور را افزایش دهد تا افت قدرت جبران گردد. در خودروهای انژکتوری استپر موتور و تغییر زاویه دریچه گاز این کار را انجام می‌دهد. به همین خاطر در صورت وجود نوسان باید نسبت به بررسی این قطعه اقدام کرد. در خودروهای کاربراتوری نیز باید موتور و کاربراتور را تنظیم نمود.

بالا پایین شدن یا نوسان دور موتور می‌تواند مشکلات زیادی را در پی داشته باشد. باید به این موضوع اشاره کنیم که این موضوع در موتورهای مختلف متفاوت است اما در این نوشتار ما روی خودروهای بنزینی و سواری مدرن تمرکز داریم. به‌طورکلی نوسان دور موتور پژو می‌تواند به دلایل مختلفی رخ دهد که شامل خرابی سنسور اکسیژن، ایراد در استپر موتور، خرابی سنسور دور موتور، وجود مشکل در دریچه گاز، وجود مشکل در انژکتورهای سوخت و همچنین عیوب شمع‌ها و ECU خواهد بود.

مشکلاتی و دلایلی که برای نوسان دور موتور پژو ذکر گردید کم و بیش درباره پراید نیز می‌توانند صدق کنند. در صورتی که پراید شما با بالا پایین شدن دور موتور دست‌به‌گریبان است شاید مشکل در بخش‌هایی همچون شمع‌ها، دریچه گاز، سنسور دور موتور، نشتی خلأ، انژکتورها و یا حتی تسمه تایم باشند. متاسفانه در بازار لوازم یدکی شاهد فروش استپرهای بی کیفیت و تقلبی پراید هستیم که علاوه بر تحمیل هزینه های اضافی باعث سردرگمی بیشتر مالکان می شوند. توصیه می‌شود برای رفع این مشکل با یک مکانیک خبره مشورت کنید تا گرفتار هزینه‌های اضافی و بی‌مورد نشوید.

این مشکل در پرایدهای کاربراتوری به دلیل وجود مشکلات در قطعاتی همچون خود کاربراتور، فیلتر بنزین و شمع‌ها به وجود می‌آید و راه‌حل رفع آن تنظیم دقیق کاربراتور، تعویض فیلتر بنزین کثیف و گرفته و استفاده از شمع‌های باکیفیت است.

تمامی ایراداتی که در بخش‌های گوناگون خودروهای پژو و پراید ذکر گردید درباره تیبا نیز صدق خواهد کرد. برای یافتن علت نوسان دور موتور تیبا باید بخش‌هایی همچون سنسورها از جمله سنسور دور موتور و سنسور اکسیژن، دریچه گاز، شمع‌ها، استپر، انژکتورها و... را بررسی کنید.

پژو 405 یکی از قدیمی‌ترین خودروهای موجود در بازار است که البته تولید آن از چندی پیش متوقف شده است. برخی از مالکان با مشکل نوسان دور موتور خودروی خود روبرو می‌شوند و در این صورت باید به دنبال یافتن مشکل در بخش‌هایی همچون سنسورها، ECU، استپر، شمع‌ها و... باشند.

به‌طور طبیعی دور آرام اکثر موتورها بین 800 تا 900 دور در دقیقه است اما گاهی وجود برخی ایرادات در سنسورها و سایر قطعات همچون استپر، دریچه گاز، ECU و... می‌تواند باعث نوسان دور موتور 206 شود. با عنایت به حساس بودن موتور 206 توصیه می‌شود در صورت وجود مشکل با یک مکانیک خبره مشورت نمایید.

دور آرام موتور به حالتی که گفته می‌شود که استارت زده و خودرو بدون گاز دادن کار کند. در این زمان دور موتور بین 700 تا 900 دور در دقیقه خواهد بود. در دور موتور نرمال و آرام لرزش موتور بسیار کم بوده و آلایندگی نیز آن توسط سنسور اکسیژن کنترل می‌شود. مهندسان دور آرام هر موتور را با استفاده از محاسبات پیچیده به دست می‌آورند. در صورت نوسان دور موتور شاهد مشکلاتی همچون لرزش شدید، افزایش مصرف سوخت و آلایندگی و... خواهید بود.

با استفاده از جدول زیر می‌توانید بالا پایین شدن دور موتور در حالت درجا را رفع نمایید.

نوسان یا بالا پایین شدن دور موتور خودرو در حالت درجا می‌تواند برای رانندگان مشکل‌ساز باشد و اعصاب آن‌ها را به هم بریزد. عوامل گوناگونی از جمله سنسورهای خراب، ایراد استپر موتور، گرفتگی فیلترها و انژکتورها و... باعث چنین پدیده‌ای هستند. بررسی دوره‌ای سیستم‌های مختلف از جمله سیستم جرقه‌زنی و سوخت‌رسانی می‌تواند به کاهش رخ دادن چنین مشکلی کمک نماید. از شما عزیزان خواهشمندیم تجربیات خود در این زمینه را با ما و دیگر کاربران پدال به اشتراک بگذارید.