ارگونومی خودرو چیست؟ علم طراحی کابین برای آسایش، ایمنی و تمرکز راننده

خودرو به عنوان یکی از پیچیده‌ترین سیستم‌های مهندسی‌شده در خدمت بشر، نقشی حیاتی در زندگی روزمره ایفا می‌کند؛ اما صرفاً قدرت موتور و زیبایی ظاهری، تضمین‌کننده‌ تجربه‌ مطلوب استفاده از خودرو نیست. ارگونومی Ergonomics علم مطالعه‌ تعامل انسان با محیط کار و طراحی سیستم‌ها بر اساس ویژگی‌های فیزیولوژیکی و روان‌شناختی انسان است که در صنعت خودروسازی به منظور بهبود آسایش، ایمنی و بهره‌وری راننده و سرنشینان به کار گرفته می‌شود.

در این مقاله به بررسی ارگونومی خودرو، تاریخچه‌ آن، جنبه‌های مختلف طراحی ارگونومیک، تأثیرات مثبت آن بر سلامت و ایمنی، چالش‌های پیش رو و آینده‌ این حوزه می‌پردازیم پس همراه ما باشید.

ریشه‌های ارگونومی به اوایل قرن بیستم بازمی‌گردد، اما کاربرد جدی آن در صنعت خودروسازی پس از جنگ جهانی دوم آغاز شد. در ابتدا، تمرکز اصلی بر بهبود کنترل‌های فیزیکی و کاهش خستگی رانندگان در سفرهای طولانی بود. با پیشرفت علم و فناوری، ارگونومی خودرو به حوزه‌های گسترده‌تری مانند طراحی صندلی‌ها، موقعیت نمایشگرها، دسترسی آسان به دکمه‌ها و اهرم‌ها، کاهش صدا و لرزش و بهبود دید راننده توسعه یافت. امروزه، ارگونومی خودرو نقش مهمی در تعیین استانداردهای ایمنی و کیفیت خودروهای مدرن ایفا می‌کند.

ارگونومی خودرو را می‌توان به بخش‌های متعددی تقسیم کرد که هر یک با هدف بهبود جنبه‌ی خاصی از تجربه‌ی رانندگی و سرنشینی طراحی می‌شوند:

طراحی صندلی: صندلی‌ها نقش اساسی در آسایش و سلامت راننده و سرنشینان دارند. طراحی ارگونومیک صندلی شامل پشتیبانی مناسب از ستون فقرات، توزیع یکنواخت فشار، قابلیت تنظیم ارتفاع، زاویه و عمق صندلی و استفاده از مواد با کیفیت و تنفس پذیر است.

طراحی داشبورد و کنترل‌ها: موقعیت و دسترسی آسان به دکمه‌ها، اهرم‌ها و نمایشگرها از جمله نکات کلیدی در طراحی ارگونومیک داشبورد هستند. هدف این طراحی، کاهش حواس‌پرتی راننده و افزایش ایمنی در هنگام رانندگی است.

دید راننده: دید مناسب راننده به اطراف خودرو، جاده و داخل کابین برای جلوگیری از تصادفات ضروری است. طراحی ارگونومیک آینه‌ها، شیشه‌ها و موقعیت صندلی‌ها نقش مهمی در بهبود دید راننده ایفا می‌کند.

طراحی فرمان: قطر، شکل و جنس فرمان باید به گونه‌ای باشد که رانندگی را آسان و راحت کرده و از خستگی دست و مچ جلوگیری کند.

طراحی پدال‌ها: موقعیت و فاصله‌ی مناسب پدال‌ها با صندلی و قابلیت کنترل آسان آن‌ها برای ایمنی و راحتی راننده ضروری است.

سیستم‌های تهویه مطبوع و نورپردازی: تنظیم دمای مناسب، جریان هوای مطلوب و نورپردازی کافی در کابین خودرو به منظور افزایش آسایش و کاهش خستگی راننده و سرنشینان طراحی می‌شوند.

طراحی رابط کاربری (HMI): رابط کاربری سیستم‌های اطلاعات سرگرمی خودرو باید ساده، قابل‌فهم و بدون حواس‌پرتی باشد تا راننده بتواند به راحتی به اطلاعات مورد نیاز دسترسی پیدا کند و از امکانات خودرو استفاده کند.

ارگونومی خودرو تأثیرات مثبتی بر سلامت و ایمنی رانندگان و سرنشینان دارد:

کاهش خستگی و درد عضلانی اسکلتی: طراحی مناسب صندلی‌ها، فرمان و پدال‌ها می‌تواند از خستگی و درد عضلانی اسکلتی در هنگام رانندگی جلوگیری کند.

افزایش ایمنی: دسترسی آسان به کنترل‌ها، دید مناسب راننده و رابط کاربری ساده می‌توانند باعث کاهش حواس‌پرتی و افزایش ایمنی در هنگام رانندگی شوند.

بهبود بهره‌وری: آسایش و راحتی بیشتر راننده می‌تواند باعث بهبود تمرکز و بهره‌وری او شود.

کاهش تصادفات: طراحی ارگونومیک خودرو با کاهش خطاهای انسانی، احتمال وقوع تصادفات را کاهش می‌دهد.

با وجود پیشرفت‌های چشمگیر در حوزه ارگونومی خودرو، هنوز چالش‌هایی وجود دارد که باید برطرف شوند.

تنوع فیزیکی انسان‌ها: طراحی یک سیستم ارگونومیک برای تمام افراد با اندازه‌ها و ویژگی‌های فیزیکی متفاوت دشوار است.

پیچیدگی سیستم‌های مدرن خودرو: افزایش تعداد امکانات و سیستم‌های الکترونیکی در خودروها، طراحی رابط کاربری ساده و بدون حواس‌پرتی را چالش‌برانگیز می‌کند.

هزینه‌ طراحی ارگونومیک: طراحی ارگونومیک نیازمند صرف زمان و هزینه‌ بیشتری است که ممکن است برخی از خودروسازان را از انجام آن باز دارد.

تغییر عادات رانندگی: تغییر عادات رانندگی افراد برای استفاده‌ی بهینه از سیستم‌های ارگونومیک خودرو می‌تواند دشوار باشد.

آینده‌ ارگونومی خودرو با پیشرفت فناوری و تغییر نیازهای رانندگان در حال تحول است:

ارگونومی تطبیقی (Adaptive Ergonomics): طراحی سیستم‌هایی که به‌طور خودکار با ویژگی‌های فیزیکی و عادات راننده تنظیم شوند.

استفاده از واقعیت افزوده (AR) و واقعیت مجازی (VR): استفاده از AR و VR برای بهبود دید راننده، نمایش اطلاعات مهم و آموزش رانندگی ایمن.

ارگونومی خودروهای خودران: طراحی کابین خودروهای خودران با تمرکز بر آسایش و سرگرمی سرنشینان.

استفاده از حسگرها و هوش مصنوعی (AI): استفاده از حسگرها برای تشخیص وضعیت راننده (مانند خستگی یا استرس) و تنظیم سیستم‌های خودرو به منظور افزایش ایمنی و راحتی.

ارگونومی خودرو علم طراحی برای ایجاد فضایی آسایش‌بخش، ایمن و بهره‌ور برای رانندگان و سرنشینان است. با توجه به اهمیت سلامت و ایمنی در هنگام رانندگی، سرمایه‌گذاری در طراحی ارگونومیک خودرو امری ضروری است. پیشرفت‌های فناوری و تغییر نیازهای رانندگان، آینده‌ این حوزه را روشن‌تر از همیشه نشان می‌دهد و انتظار می‌رود شاهد نوآوری‌های بیشتری در زمینه ارگونومی خودرو باشیم.