نکات حقوقی مهمی که رانندگان تاکسی‌های اینترنتی باید بدانند

با گسترش اقتصاد پلتفرمی در ایران، تاکسی‌های اینترنتی به یکی از مهم‌ترین ارکان حمل‌ونقل شهری تبدیل شده‌اند. پلتفرم‌های مختلف توانسته‌اند میلیون‌ها سفر روزانه را مدیریت کنند و فرصت‌های شغلی گسترده‌ای برای رانندگان ایجاد نمایند. با این حال، ماهیت این نوع فعالیت که در مرز میان کسب‌وکار مستقل و همکاری پلتفرمی قرار دارد، ابهامات و چالش‌های حقوقی متعددی را برای رانندگان به همراه آورده است.

بسیاری از رانندگان تاکسی‌های اینترنتی، فعالیت خود را بدون آگاهی دقیق از حقوق، تعهدات و مسئولیت‌های قانونی آغاز می‌کنند؛ موضوعی که می‌تواند در صورت بروز اختلاف با مسافر، پلتفرم یا نهادهای قانونی، پیامدهای مالی و حقوقی جدی به همراه داشته باشد. به همین خاطر تصمیم گرفتیم تا به بررسی نکات حقوقی مهم فعالیت در تاکسی‌های اینترنتی بپردازیم و رانندگان بتوانند بهتر با جزئیات حقوق و تکالیف خود آشنا شوند.

یکی از اساسی‌ترین پرسش‌ها درباره فعالیت در تاکسی‌های اینترنتی، ماهیت رابطه حقوقی راننده با پلتفرم است. بر اساس رویه فعلی و مفاد قراردادهای همکاری پلتفرم های موجود، رانندگان به‌عنوان کارمند این شرکت‌ها شناخته نمی‌شوند، بلکه همکار مستقل یا ارائه‌دهنده خدمت محسوب می‌گردند.

این موضوع آثار حقوقی مهمی دارد؛ از جمله آن‌که قوانین کار، مانند حداقل دستمزد، بیمه اجباری کارگری، عیدی و سنوات، به‌صورت مستقیم شامل حال رانندگان نمی‌شود. در مقابل، رانندگان موظف‌اند مفاد قرارداد همکاری و قوانین عمومی کشور را رعایت کنند. آگاهی از این وضعیت حقوقی، نخستین گام برای جلوگیری از سوءبرداشت‌ها و انتظارات نادرست است.

رانندگان تاکسی‌های اینترنتی پیش از آغاز فعالیت، قرارداد الکترونیکی همکاری را می‌پذیرند. این قراردادها معمولاً شامل بندهایی درباره نحوه محاسبه کرایه، سهم کمیسیون پلتفرم، شرایط تعلیق یا قطع همکاری و حدود مسئولیت طرفین است.

از منظر حقوقی، مهم‌ترین نکات این قراردادها عبارت‌اند از:

• حق تعلیق یا مسدودسازی حساب کاربری در صورت تخلف راننده از قوانین پلتفرم
• عدم تعهد پلتفرم به تأمین حداقل درآمد
• مسئولیت راننده در قبال تخلفات رانندگی و حوادث
• حق تغییر شرایط قرارداد با اطلاع‌رسانی قبلی

رانندگان باید بدانند که پذیرش این قرارداد به‌منزله قبول تمامی شرایط آن است و در صورت بروز اختلاف، این مفاد می‌تواند مبنای تصمیم‌گیری حقوقی قرار گیرد.

یکی از مهم‌ترین ابعاد حقوقی فعالیت در تاکسی‌های اینترنتی، مسئولیت راننده در قبال مسافر است. طبق قوانین ایران، راننده موظف است سفر را با رعایت کامل قوانین راهنمایی و رانندگی و اصول ایمنی انجام دهد.

در صورت بروز حادثه، چنانچه تقصیر راننده محرز شود، مسئولیت مدنی و در مواردی کیفری متوجه او خواهد بود. این مسئولیت می‌تواند شامل پرداخت خسارت مالی، دیه یا حتی مجازات کیفری در صورت بروز صدمات جدی باشد. وجود بیمه شخص ثالث معتبر، شرط اساسی فعالیت در تاکسی‌های اینترنتی است، اما باید توجه داشت که بیمه، جایگزین مسئولیت قانونی راننده نمی‌شود و تنها بخشی از خسارات را پوشش می‌دهد.

بیمه شخص ثالث، حداقل الزام قانونی برای تمامی رانندگان است. علاوه بر آن، برخی پلتفرم‌ها پوشش‌های بیمه‌ای تکمیلی محدودی برای سفرهای درون برنامه‌ای ارائه می‌دهند. با این حال، این پوشش‌ها معمولاً دارای سقف تعهد و شرایط خاص هستند. از منظر حقوقی، رانندگان باید بدانند:

• اعتبار بیمه‌نامه باید در تمام مدت فعالیت حفظ شود
• در صورت استفاده از خودرو برای حمل مسافر، نوع کاربری خودرو باید با شرایط بیمه‌نامه هم‌خوانی داشته باشد
• عدم تطابق اطلاعات بیمه می‌تواند موجب عدم پرداخت خسارت شود
• آگاهی از جزئیات بیمه، نقش مهمی در کاهش ریسک‌های مالی رانندگان دارد.

تخلفات رانندگی، علاوه بر پیامدهای قانونی مانند جریمه و نمره منفی، می‌تواند بر ادامه فعالیت راننده در تاکسی‌های اینترنتی نیز تأثیر بگذارد. پلتفرم‌ها معمولاً سوابق رانندگی را به‌صورت دوره‌ای بررسی می‌کنند و تخلفات مکرر یا پرخطر ممکن است منجر به تعلیق حساب کاربری شود.

از منظر حقوقی، رانندگان باید بدانند که مسئولیت تخلفات کاملاً شخصی است و پلتفرم‌ها در این زمینه هیچ تعهدی ندارند. رعایت قوانین راهنمایی و رانندگی نه‌تنها یک الزام قانونی، بلکه شرط تداوم همکاری با تاکسی‌های اینترنتی است.

قوانین ایران بر حفظ حریم خصوصی افراد تأکید ویژه‌ای دارند. رانندگان تاکسی‌های اینترنتی موظف‌اند از هرگونه ضبط صدا، تصویر یا انتشار اطلاعات شخصی مسافران بدون رضایت آن‌ها خودداری کنند.

هرگونه رفتار خارج از چارچوب، مانند افشای اطلاعات سفر، شماره تماس یا مکالمات، می‌تواند مسئولیت حقوقی و حتی کیفری برای راننده ایجاد کند. همچنین رفتار محترمانه و حرفه‌ای با مسافر، علاوه بر جنبه اخلاقی، از منظر حقوقی نیز اهمیت دارد؛ چرا که شکایات مسافران می‌تواند مبنای رسیدگی قانونی یا تصمیم پلتفرم قرار گیرد.

در صورت بروز اختلاف میان راننده و تاکسی‌های اینترنتی، نخستین مرجع رسیدگی معمولاً سیستم‌های پشتیبانی داخلی پلتفرم است. در بسیاری از موارد، اختلافات مالی یا فنی از این طریق حل‌وفصل می‌شود.

با این حال، اگر اختلاف به نتیجه نرسد، راننده می‌تواند از مسیرهای قانونی مانند شکایت در مراجع قضایی یا سازمان‌های نظارتی اقدام کند. لازم به ذکر است که قرارداد همکاری و مستندات دیجیتال سفرها، نقش مهمی در اثبات ادعا خواهند داشت.

یکی از موضوعات مهم و کمتر موردتوجه، تعهدات مالیاتی رانندگان تاکسی‌های اینترنتی است. بر اساس قوانین مالیاتی ایران، درآمد حاصل از فعالیت در این پلتفرم‌ها مشمول مالیات است و رانندگان موظف‌اند نسبت به اظهار درآمد خود اقدام کنند.

عدم آگاهی یا بی‌توجهی به این موضوع می‌تواند در بلندمدت مشکلات حقوقی و مالی ایجاد کند. شفاف‌سازی درآمد و نگهداری سوابق مالی، اقدامی ضروری برای پیشگیری از اختلافات مالیاتی است.

فعالیت به‌عنوان راننده تاکسی اینترنتی، اگرچه فرصت‌های درآمدی نسبتاً قابل قبولی را فراهم می‌کند، اما بدون آگاهی حقوقی می‌تواند با ریسک‌های جدی همراه باشد. شناخت وضعیت حقوقی، تعهدات قراردادی، مسئولیت‌های قانونی در برابر مسافر، الزامات بیمه‌ای و مالیاتی، از مهم‌ترین مواردی است که هر راننده فعال در پلتفرم های آنلاین باید به‌خوبی بداند.

افزایش آگاهی حقوقی رانندگان نه‌تنها از بروز مشکلات فردی جلوگیری می‌کند، بلکه به ارتقای کیفیت خدمات و اعتماد عمومی به تاکسی‌های اینترنتی نیز کمک شایانی خواهد کرد.