راهکارهای کاهش صدای موتور در کابین؛ بهبود تجربه رانندگی در خودروهای ایرانی

در سال‌های اخیر، موضوع آسایش سرنشینان خودروها در هنگام رانندگی بیش از گذشته موردتوجه قرار گرفته است. یکی از مهم‌ترین چالش‌ها در این زمینه، افزایش سطح صدای موتور در داخل کابین است که به‌ویژه در خودروهای قدیمی با طراحی اولیه ساده‌تر، بیش از سایر موارد محسوس است. صدای زیاد موتور می‌تواند نه تنها موجب خستگی و کاهش تمرکز راننده شود، بلکه تجربه رانندگی را نیز از حالت لذت‌بخش دور کند. این موضوع در خودروهای قدیمی موجود در بازار ایران که از عایق‌بندی صوتی ضعیف‌تری برخوردارند، اهمیت بیشتری می‌یابد.

صوت و ارتعاشات تولید شده توسط موتور و سیستم انتقال نیرو به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم به کابین منتقل می‌شود که کاهش آن نیازمند درک علمی از مسیرهای انتقال صدا و راهکارهای مهندسی مناسب است. در این نوشتار به مسیرهای انتقال صدا، اثرات آن و راه‌حل‌های مؤثر برای کاهش صدای موتور در کابین خودروهای قدیمی می‌پردازیم.

صدای موتور در داخل کابین خودرو نتیجه ترکیبی از عوامل مختلف است که عمدتاً از سه منبع اصلی ناشی می‌شود:

• صداهای مکانیکی موتور
• ارتعاشات منتقل‌شده از بدنه و شاسی
• صداهای بازتاب یافته در فضای داخلی کابین

صداهای مکانیکی ناشی از احتراق، حرکت پیستون‌ها، تقاطع قطعات متحرک و ضربات ناگهانی گاز و دود در محفظه احتراق هستند که از طریق بدنه خودرو به فضای کابین منتقل می‌شوند. همچنین ارتعاشات موتور از طریق پایه‌ها و کوپل‌های موتور به بدنه رسیده و باعث تولید صداهای ساختاری می‌شود که ممکن است در سطح کابین شنوایی داشته باشد. علاوه بر این، عدم استفاده از عایق‌های صوتی مناسب در دیواره‌های موتور، کف و درها موجب می‌شود تا صداهای موتور بدون مانع وارد کابین شوند.

صدای زیاد موتور در کابین تنها یک مزاحمت ساده نیست؛ بلکه پیامدهای مهمی بر تجربه رانندگی و سلامت سرنشینان دارد.

افزایش خستگی و کاهش تمرکز: صدای بلند باعث فشار ذهنی و خستگی زودرس در راننده می‌شود که می‌تواند به کاهش تمرکز و افزایش احتمال خطاهای رانندگی بیانجامد.

کاهش کیفیت سفر: تجربه صدای بلند در سفرهای طولانی می‌تواند کیفیت سفر را کاهش داده و حتی موجب عدم تمایل سرنشینان به استفاده از خودرو شود.

اثر بر سلامت: در صورت تداوم و افزایش طولانی‌مدت، صداهای بیش از حد می‌توانند بر سیستم شنوایی و عصبی تأثیر منفی بگذارند.

برای کاهش مؤثر صدای موتور در کابین لازم است مسیرهای اصلی انتقال صدا شناسایی شود.

صداهای مکانیکی موتور از طریق پایه‌های موتور و سپس به شاسی و بدنه منتقل می‌شوند و در ادامه از طریق سطوح بدنه به کابین راه می‌یابند. برای کاهش این نوع صدا، باید ارتعاشات بنیادی کاهش یافته و از بین رود.

در بسیاری از خودروها، دیواره آتش یا firewall که فضای موتور را از کابین جدا می‌کند، به‌ویژه در خودروهای قدیمی، از عایق‌بندی صوتی ضعیفی برخوردار است. از این رو، صداهای موتور به راحتی از این مسیر وارد کابین می‌شوند.

شکاف‌ها و درزهای موجود در درها، پنجره‌ها، گلگیرها یا زیر درب‌ها می‌تواند راهی برای ورود صداهای موتور و جاده به داخل کابین باشد. جابه‌جایی هوا در سرعت‌های بالا نیز می‌تواند صدای موتور را تشدید کند.

راهکارهای کاهش صدای موتور را می‌توان به دو گروه تعمیرات و نگهداری فنی و اقدامات مهندسی عایق‌بندی صوتی تقسیم کرد.

بررسی و تعمیر دسته موتورها

دسته موتورها نقش مهمی در انتقال ارتعاشات به بدنه دارند. دسته موتورهای فرسوده موجب افزایش ارتعاشات و در نتیجه صدا در کابین می‌شوند. تعویض آن‌ها با نمونه‌های نو می‌تواند نقش چشمگیری در کاهش انتقال صدا داشته باشد.

رسیدگی به اگزوز و سیستم خروج گازها

سیستم خروج گازهای احتراق شامل اگزوز و صداخفه‌کن یا مافلر است. صداخفه‌کن‌ها طوری طراحی شده‌اند که با کمک محفظه‌ها، چمبرها و مواد جاذب صدا، ارتعاشات صوتی را کاهش دهند. هرگونه نشتی، سوراخ یا آسیب در این بخش می‌تواند موجب افزایش صدای موتور در کابین شود. تعمیر یا تعویض صداخفه‌کن و بررسی نشتی‌ها، یکی از اقدامات اساسی برای کاهش صداست.

تنظیم موتور و سفت کردن قطعات

موتورهایی که از تنظیم خارج شده و قطعات آن‌ها با لرزش بیشتری کار می‌کنند، صدای بیشتری ایجاد خواهند کرد. بررسی دوره‌ای تسمه‌ها، کوپلینگ‌ها، تکیه‌گاه‌ها و سفتی پیچ‌ها می‌تواند به کاهش صدای ناخواسته کمک کند.

انتخاب لاستیک‌های مناسب

اگرچه این مورد کاهش صداهای جاده‌ای است، اما انتخاب لاستیک‌های طراحی‌شده برای کاهش نویز می‌تواند تأثیری در صدای کلی کابین داشته باشد.

نصب عایق صوتی در دیواره آتش و کف کابین

یکی از مؤثرترین روش‌ها برای جلوگیری از ورود صدای موتور، استفاده از مواد عایق صوتی در دیوار آتش و کف کابین است. مواد عایق مانند ورق‌های دمپینگ، کفپوش‌های چندلایه و فوم‌های جذب‌کننده صدا می‌توانند تا حد بسیار زیادی ارتعاشات و صداهای موتور را مهار کنند.

عایق‌کاری درها، گلگیرها و سقف

در خودروهای قدیمی، معمولاً کیفیت عایق‌کاری در بخش‌های مختلف بدنه پایین‌تر است. افزودن لایه‌های عایق به درها، سقف و گلگیرها باعث می‌شود صدای موتور و جاده کمتر از این سطوح وارد کابین شود.

بستن درزها و شکاف‌ها

استفاده از نوارهای لاستیکی درزگیر یا بررسی وضعیت درزگیرهای موجود می‌تواند جلوی ورود صداهای ناخواسته را بگیرد و به کاهش هم‌زمان صدای موتور و باد کمک کند.

استفاده از مواد مسدود و جذب ‌کننده صوت در گلگیرها و لای چرخ‌ها

به‌ویژه در خودروهای قدیمی که جاده‌های ناهموار ایران موجب افزایش لرزش می‌شود، نصب مواد جذب‌کننده صدا در بخش‌های گلگیر و اطراف چرخ‌ها می‌تواند مانع از انتقال صدا به کابین شود.

در خودروهای مدرن فناوری‌های پیشرفته‌ای برای کنترل صدا به کار می‌رود که در خودروهای قدیمی قابل‌اجرا به‌صورت کامل نیستند اما می‌توان از برخی مفاهیم آن‌ها بهره برد.

این فناوری با استفاده از میکروفن‌ها و بلندگوها، صدای موتور و ارتعاشات را اندازه‌گیری و سپس موج صوتی معکوس برای خنثی کردن آن تولید می‌کند. در خودروهای جدید این سیستم باعث کاهش صدای موتور تا چند دسی‌بل می‌شود، اما پیاده‌سازی کامل آن در خودروهای قدیمی نیازمند تغییرات اساسی است.

صدای موتور در داخل کابین خودرو خصوصاً در خودروهای قدیمی، هم یک چالش فنی ملموس است و هم بر کیفیت تجربه رانندگی تأثیر می‌گذارد. با این حال، ترکیب اقدامات نگهداری فنی منظم و اقدامات مهندسی عایق‌بندی صوتی می‌تواند به‌طور مؤثری این مشکل را کاهش دهد. از بررسی و تعویض دسته موتورها و رفع نشتی‌های سیستم اگزوز تا نصب عایق‌های صوتی در دیوار آتش، گلگیر و کف، همه از جمله راهکارهایی هستند که می‌توانند آرامش و سکوت کابین را افزایش دهند.

در نهایت باید گفت توجه به این موضوع که تجربه رانندگی آرام و بدون صدای آزاردهنده موتور نه تنها آسایش ذهنی را افزایش می‌دهد بلکه ایمنی رانندگی را نیز ارتقا می‌دهد، یک ضرورت برای صاحبان خودروهای قدیمی در ایران به شمار می‌رود.