آینه فتوکرومیک چیست؟ بهبود ایمنی سواری در رانندگی شبانه

در جایی که ایمنی جاده‌ای به یکی از اولویت‌های اصلی تبدیل شده است، آینه فتوکرومیک به عنوان یک نوآوری کلیدی در تجهیزات ایمنی خودرو شناخته می‌شود؛ اما آینه فتوکرومیک چیست؟ این آینه‌ها که در واقع از فناوری الکتروکرومیک electrochromic بهره می‌برند، به طور خودکار در مواجهه با نورهای شدید از عقب (مانند چراغ‌های خودروهای پشت سر) تاریک می‌شوند و از خیرگی چشم راننده جلوگیری می‌کنند.

در بازار ایران شاهد نصب آینه فتوکرومیک ۲۰۷ و آینه فتوکرومیک رانا پلاس به عنوان آپشن‌های محبوب و کاربردی هستیم که ایمنی رانندگان را به طور قابل توجهی افزایش داده‌اند. این فناوری که توسط شرکت‌هایی مانند جنتکس در آمریکا توسعه یافته، خیرگی دید ناشی از چراغ‌های عقب را کاهش می‌دهد و رانندگی در شب را ایمن‌تر و راحت‌تر می‌سازد. این سیستم‌ها نه تنها چشم راننده را محافظت می‌کنند، بلکه خستگی را کم کرده و تمرکز را حفظ می‌نمایند.

ریشه‌های آینه فتوکرومیک به دهه ۱۹۴۰ بازمی‌گردد، زمانی که دانشمندان مواد الکتروکرومیک را کشف کردند، موادی که با اعمال ولتاژ تغییر رنگ می‌دهند؛ اما کاربرد عملی در خودروها از دهه ۱۹۸۰ آغاز شد. شرکت جنتکس در میشیگان آمریکا، اولین آینه‌های خودکار الکتروکرومیک را در سال ۱۹۸۷ به بازار عرضه کرد. طبق گزارش شرکت یاد شده، این فناوری برای مقابله با پدیده Troxler Effect یعنی محو شدن موقتی دید ناشی از خیرگی شدید طراحی شده بود.

در دهه ۱۹۹۰، برندهای بزرگ مانند فورد، تویوتا و مرسدس ‌بنز این سیستم را در مدل‌های لوکس خود به‌صورت استاندارد بکار بردند. امروزه، بیش از نیمی از خودروهای جدید جهان به آینه فتوکرومیک مجهز هستند. در ایران و به خصوص پس از الزامی شدن استانداردهای 85 گانه شاهد نصب آینه فتوکرومیک ۲۰۷ و آینه فتوکرومیک رانا پلاس به عنوان بخشی از الزامات موردنیاز صنعت خودروسازی بوده ایم.

آینه فتوکرومیک چیست؟ این آینه از فناوری الکتروکرومیک استفاده می‌کند، نه فوتوکرومیک که با نور UV تغییر رنگ می‌دهد. طبق توضیحاتی که شرکت جنتکس منتشر کرده است، ساختار آینه شامل دو لایه شیشه رسانا (با پوشش ITO – اکسید ایندیوم قلع) است که بین آن‌ها لایه‌ای نازک از ژل الکتروکرومیک (معمولاً بر پایه اکسید تنگستن) قرار دارد.

مکانیسم عملکرد آینه یاد شده به شرح زیر است:

سنسورهای نور: دو سنسور فوتودیود یا دوربین – یکی برای نور محیط و دیگری برای خیرگی دید عقب – نور را اندازه‌گیری می‌کنند.

 پردازشگر میکرو: این بخش تفاوت نورها را تحلیل کرده و اگر خیرگی شدید باشد، ولتاژ کم (۱-۲ ولت) اعمال می‌کند.

واکنش شیمیایی: ولتاژ باعث مهاجرت یون‌ها در ژل می‌شود و لایه تیره (معمولاً خاکستری خنثی) ایجاد می‌گردد که بازتاب نور را تا ۹۵ درصد کاهش می‌دهد.

بازگشت به حالت شفاف: با کاهش خیرگی دید، ولتاژ قطع شده و آینه در چند میلی ثانیه شفاف می‌شود.

این فرآیند که در آینه فتوکرومیک ۲۰۷ و رانا پلاس مشابه است، ایمنی را در جاده‌های پرترافیک ایران تضمین می‌کند.

آینه فتوکرومیک از قطعات پیشرفته‌ای تشکیل شده است.

لایه‌های شیشه رسانا: با پوشش ITO برای هدایت الکتریکی.

ژل الکتروکرومیک: قلب فناوری که با ولتاژ تغییر وضعیت می‌دهد و از فرمولاسیون TruColor برای رنگ خاکستری خنثی استفاده می‌کند.

سنسورهای دوگانه: سنسور جلو برای نور محیط و عقب برای خیرگی.

میکرو پردازنده و مدار کنترل: برای تنظیم دقیق تاریکی.

اتصالات برق: معمولاً به سیستم برق خودرو (۱۲ ولت) متصل می‌شود.

آینه فتوکرومیک خودرو مزایای متعددی دارد که به آن‌ها اشاره می‌کنیم.

کاهش شدید خیرگی: این آینه خیرگی دید راننده را تا ۹۵ درصد کم می‌کند و از Troxler Effect جلوگیری می‌نماید.

ایمنی شبانه بالاتر: در جاده‌هایی با چراغ‌های پرنور کامیون‌ها، حوادث ناشی از کوری موقت کاهش می‌یابد.

کاهش خستگی و فشار چشم: راننده بدون تنظیم دستی، تمرکز بیشتری روی جاده دارد.

عملکرد خودکار: بدون نیاز به اهرم دستی، رانندگی راحت‌تر می‌شود.

افزایش ارزش خودرو: نصب آینه فتوکرومیک ۲۰۷ قیمت فرو مجدد را بالا می‌برد.

دوام و کیفیت: عمر بیش از ۱۰ سال، مقاوم در برابر حرارت و رطوبت

هر فناوری‌ای چالش‌هایی دارد و آینه یاد شده نیز از این قضیه مستثنا نیست.

هزینه اولیه: مدل‌های افترمارکتی هزینه خرید و نصب چند میلیون تومانی دارند. قیمت مدل های کارخانه‌ای مجهز به این آینه نیز بالاتر از مدل های پایه است.

نصب پیچیده: نیاز به سیم‌کشی حرفه‌ای و ممکن است گارانتی خودرو را تحت تأثیر قرار دهد.

وابستگی به برق: در صورت مشکل باتری، عملکرد عادی است اما ویژگی تاریک ‌شدن از دست می‌رود.

تأخیر جزئی: در موارد نادر شاهد چند میلی ثانیه تاخیر در واکنش هستیم.

حساسیت به شرایط خاص: در نور مستقیم خورشید ممکن است عملکرد کمتری داشته باشد.

با این حال مزایای آینه فتوکرومیک بر معایب آن برتری دارند.

پس از الزامی شدن استانداردهای موسوم به 85 گانه، خودروسازان داخلی ملزم به نصب برخی تجهیزات ایمنی و رفاهی در محصولات خود شده اند. یکی از این موارد آینه فتوکرومیک است که در هاچبک پژو 207 نیز به چشم می‌خورد.

رانا پلاس 85 گانه نیز همانند 207 از آینه فتوکرومیک استفاده می‌کند و با این آپشن کاربردی شاهد کاهش خیرگی دید راننده بر اثر نور شدید شبانه هستیم.

نصب آینه فتوکرومیک شامل برداشتن آینه قدیمی، اتصال سیم به فندک یا باتری و تنظیم سنسورها است. تمیزکاری منظم سنسورها و چک برق هر ۶ ماه یکبار توصیه می‌شود.

آینده آینه فتوکرومیک در ادغام با سیستم های کمک‌راننده، دوربین ۳۶۰ درجه و نمایشگرهای دیجیتال است. در ایران نیز انتظار می‌رود با رشد خودروهای برقی و هوشمند، این فناوری به استاندارد تبدیل شود هرچند باید چند سالی منتظر ماند.

آینه فتوکرومیک خودرو چیزی بیش از یک آپشن لوکس است و ابزاری ضروری برای ایمنی در جاده‌های پر چالش به شمار می‌رود. خودروهای تولید داخل همچون 207 و رانا پلاس از این نوع آینه استفاده می‌کنند تا میدان دید راننده به ویژه در شب بهبود یابد.