تفاوت روغن موتور معدنی و سنتتیک؛ کدام‌یک گزینه مناسب برای خودرو است؟

با پیچیده‌تر شدن موتورهای امروزی و افزایش هزینه تعمیرات اساسی، انتخاب روغن موتور دیگر یک تصمیم ساده و صرفاً اقتصادی نیست. بسیاری از مالکان خودرو هنگام تعویض روغن با این پرسش مواجه می‌شوند که روغن موتور معدنی چیست و در مقابل روغن تمام سنتتیک چگونه عمل می‌کند و کدام گزینه محافظت بهتری از موتور ارائه می‌دهد. اختلاف قیمت این دو نوع روغن نیز باعث شده موضوع تفاوت روغن موتور معدنی و سنتتیک به یکی از بحث‌های رایج در بازار خودرو تبدیل شود. از سوی دیگر، برخی شنیده‌اند که معایب روغن تمام سنتتیک ممکن است در بعضی خودروها مشکل ایجاد کند.

بررسی روان کارها نشان می‌دهد که تفاوت این دو روغن صرفاً به برند یا قیمت مربوط نیست، بلکه ریشه در ساختار شیمیایی، پایداری حرارتی، مقاومت در برابر اکسیداسیون و طول عمر عملکردی آن‌ها دارد. در این مقاله تلاش کرده‌ایم با تمرکز روی خودروهای سواری و شرایط رانندگی در ایران، این تفاوت‌ها را به‌صورت دقیق بررسی کنیم پس همراه ما باشید.

برای درک تفاوت‌ها ابتدا باید بدانیم روغن موتور معدنی چیست. روغن معدنی حاصل پالایش نفت خام است. در فرآیند پالایش، برش‌های نفتی مناسب استخراج شده و پس از تصفیه، به روغن پایه تبدیل می‌شوند. سپس بسته‌های افزودنی شامل مواد ضد سایش، ضدکف، ضد اکسیداسیون و پاک‌کننده به آن افزوده می‌شود تا به روغن موتور قابل‌استفاده در خودرو تبدیل گردد.

از نظر ساختار مولکولی، روغن معدنی دارای مولکول‌هایی با اندازه و شکل متفاوت است. این ناهمگونی باعث می‌شود رفتار روغن در شرایط دمایی شدید کاملاً پایدار نباشد. هرچه دما افزایش یابد، احتمال تخریب شیمیایی و کاهش ویسکوزیته بیشتر می‌شود. به همین دلیل در خودروهایی که تحت فشار حرارتی بالا کار می‌کنند، روغن معدنی سریع‌تر کیفیت خود را از دست می‌دهد.

با این حال، روغن معدنی همچنان در بسیاری از خودروهای ساده و موتورهای قدیمی مورد استفاده قرار می‌گیرد، زیرا قیمت پایین‌تری دارد و در شرایط رانندگی عادی می‌تواند نیاز موتور را تأمین کند.

در پاسخ به این پرسش که روغن تمام سنتتیک چیست باید گفت این روغن‌ها بر پایه مولکول‌هایی تولید می‌شوند که به‌صورت مهندسی‌شده در فرآیندهای شیمیایی کنترل‌شده ساخته شده‌اند. در این روش، ساختار مولکولی یکنواخت و خالص‌تری ایجاد می‌شود و ناخالصی‌های طبیعی نفت خام حذف می‌گردد.

نتیجه این فرآیند، روغنی با پایداری حرارتی بالاتر، مقاومت بیشتر در برابر اکسیداسیون و عملکرد یکنواخت‌تر در بازه دمایی گسترده است. روغن تمام سنتتیک در دماهای بالا دیرتر تجزیه می‌شود و در دماهای پایین نیز سیالیت بهتری دارد. این ویژگی‌ها آن را برای موتورهای مدرن، توربوشارژ و خودروهایی که در ترافیک سنگین شهری کار می‌کنند مناسب‌تر می‌کند.

در خودروهای امروزی که تلورانس قطعات داخلی بسیار دقیق‌تر از گذشته است، یکنواختی ساختار مولکولی روغن سنتتیک می‌تواند نقش مهمی در کاهش اصطکاک و افزایش عمر موتور ایفا کند.

مهم‌ترین تفاوت روغن موتور معدنی و سنتتیک در عملکرد واقعی آن‌ها در شرایط کاری موتور نمایان می‌شود. موتور خودرو در ترافیک شهری، رانندگی طولانی در بزرگراه یا هوای گرم تابستان، تحت فشار حرارتی قابل‌توجهی قرار می‌گیرد. در چنین شرایطی، روغن معدنی سریع‌تر دچار اکسیداسیون می‌شود و خاصیت روان کاری آن کاهش می‌یابد. این موضوع می‌تواند باعث افزایش سایش قطعاتی مانند میل‌لنگ، یاتاقان‌ها و میل‌سوپاپ شود.

در مقابل، روغن سنتتیک به دلیل ساختار پایدارتر، فیلم روغنی قوی‌تری ایجاد می‌کند و در برابر تخریب حرارتی مقاومت بیشتری دارد. این پایداری باعث می‌شود عملکرد روغن در طول زمان یکنواخت‌تر باقی بماند و موتور در شرایط سخت محافظت بهتری دریافت کند.

تفاوت دیگر در استارت سرد دیده می‌شود. هنگام روشن کردن خودرو در صبح‌های سرد، روغن باید در کوتاه‌ترین زمان ممکن به قطعات بالای موتور برسد. روغن معدنی در دمای پایین غلیظ‌تر می‌شود و جریان آن کندتر است، اما روغن سنتتیک سریع‌تر در مدار روغن گردش می‌کند و استهلاک لحظه استارت را کاهش می‌دهد.

از نظر طول عمر نیز اختلاف محسوسی وجود دارد. روغن معدنی معمولاً نیاز به تعویض زودتر دارد، زیرا افزودنی‌های آن سریع‌تر مصرف می‌شوند و ساختار پایه زودتر تخریب می‌شود. روغن تمام سنتتیک به دلیل مقاومت بیشتر در برابر اکسیداسیون و تبخیر، می‌تواند فاصله تعویض طولانی‌تری داشته باشد؛ موضوعی که در خودروهای امروزی اهمیت زیادی دارد.

اگرچه مزایای روغن سنتتیک قابل‌توجه است، اما بررسی معایب روغن تمام سنتتیک نیز ضروری است. نخستین نکته، قیمت بالاتر آن نسبت به روغن معدنی است. در بازار ایران که هزینه نگهداری خودرو افزایش یافته، این اختلاف قیمت برای بسیاری از مصرف‌کنندگان تعیین‌کننده است.

در برخی موتورهای بسیار قدیمی که طراحی آن‌ها برای روغن‌های با فناوری ساده‌تر انجام شده، استفاده از روغن تمام سنتتیک ممکن است به افزایش مصرف روغن منجر شود. دلیل این موضوع نفوذپذیری بالاتر روغن‌های سنتتیک در درزهای فرسوده است. البته این مسئله به وضعیت سلامت موتور بستگی دارد و یک قاعده عمومی نیست.

همچنین اگر موتور به‌طور منظم سرویس نشده باشد و رسوبات قدیمی در آن وجود داشته باشد، خاصیت پاک‌کنندگی بالاتر روغن سنتتیک ممکن است این رسوبات را آزاد کند و در کوتاه‌مدت باعث گرفتگی فیلتر روغن شود. به همین دلیل در خودروهای با کارکرد بالا، تغییر نوع روغن باید با بررسی وضعیت موتور انجام شود.

در خودروهای قدیمی با فناوری ساده و بدون توربوشارژ، روغن معدنی می‌تواند پاسخگوی نیاز موتور باشد، به‌ویژه اگر تعویض روغن در فواصل کوتاه انجام شود؛ اما در خودروهای مدرن با سیستم‌های زمان‌بندی متغیر سوپاپ، توربوشارژر و استانداردهای آلایندگی سخت‌گیرانه، روغن سنتتیک عملکرد مطمئن‌تری ارائه می‌دهد.

در شرایط رانندگی شهری ایران که شامل ترافیک سنگین، توقف‌های مکرر و گرمای بالا است، پایداری حرارتی روغن اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. در چنین شرایطی، استفاده از روغن نیمه سنتتیک یا تمام سنتتیک می‌تواند محافظت بهتری فراهم کند و از تشکیل لجن و رسوبات جلوگیری نماید.

بررسی نشان می‌دهد تفاوت روغن موتور معدنی و سنتتیک ریشه در فرآیند تولید و ساختار مولکولی آن‌ها دارد. وقتی این سؤال پیش می‌آید که روغن موتور معدنی چیست، در واقع با محصولی روبه‌رو هستیم که مستقیماً از پالایش نفت خام به دست آمده و ساختار یکنواختی ندارد. در مقابل، وقتی از روغن تمام سنتتیک سخن می‌گوییم، منظور روغنی با ساختار مهندسی‌شده و پایدارتر است که در برابر حرارت، اکسیداسیون و فشار مقاومت بیشتری دارد.

روغن معدنی گزینه‌ای اقتصادی و مناسب برای خودروهای ساده‌تر است، اما نیاز به تعویض زودتر دارد و در شرایط سخت عملکرد محدودتری ارائه می‌دهد. روغن تمام سنتتیک محافظت بهتر، فاصله تعویض طولانی‌تر و عملکرد پایدارتر در دماهای مختلف دارد، هرچند قیمت بالاتری دارد و در برخی موتورهای بسیار فرسوده ممکن است مصرف روغن افزایش یابد.

در نهایت، انتخاب صحیح باید بر اساس توصیه سازنده خودرو، شرایط آب‌وهوایی، سبک رانندگی و بودجه انجام شود. در دورانی که هزینه تعمیر موتور به‌مراتب بیشتر از گذشته است، توجه به کیفیت روغن می‌تواند نوعی سرمایه‌گذاری برای افزایش عمر خودرو محسوب شود.