مقدار مجاز کم کردن روغن موتور ماشین چقدر است؟

یکی از نگرانی‌های رایج میان مالکان خودرو، مشاهده افت سطح روغن موتور در فاصله‌ بین دو تعویض روغن است. بسیاری از رانندگان با این پرسش مواجه می‌شوند که آیا کاهش روغن موتور در طول چند هزار کیلومتر نشانه‌ای از خرابی است یا پدیده‌ای کاملاً طبیعی؟ پاسخ به این پرسش، نه ساده بوده و نه برای تمام خودروها یکسان است. در این نوشتار سعی کرده‌ایم پاسخی علمی و فنی به این نگرانی رانندگان ارائه کنیم.

موتورهای احتراق داخلی، به دلیل ماهیت مکانیکی خود، همواره مقداری روغن مصرف می‌کنند. قطعات متحرک موتور، از جمله پیستون‌ها و سوپاپ‌ها، هرگز به طور کامل آب‌بند نیستند. در نتیجه، بخش کوچکی از روغن موتور وارد فرآیند احتراق می‌شود، می‌سوزد یا در اثر تماس با سطوح داغ سیلندر تبخیر می‌گردد و از طریق سیستم اگزوز دفع می‌شود. در موتورهایی که به درستی کار می‌کنند، این مقدار تنها چند میلی‌لیتر در هر هزار کیلومتر است.

بر اساس استانداردهای فنی معتبر، خودروهای مدرن در شرایط عادی بین ۰٫۰۵ تا ۰٫۵ درصد از حجم سوخت مصرفی خود را به عنوان روغن از دست می‌دهند. به عنوان مثال، اگر خودرویی در هر ۱۰۰ کیلومتر ۱۰ لیتر سوخت مصرف کند، برای هر هزار کیلومتر به ۱۰۰ لیتر سوخت نیاز دارد. ۰٫۰۵ درصد از این مقدار معادل ۵۰ میلی‌لیتر مصرف روغن در هر هزار کیلومتر خواهد بود.

بر اساس داده‌های منتشرشده از منابع فنی معتبر، بازه‌ مصرف طبیعی روغن به شرح زیر است:

موتورهای دیزل به دلیل روان کاری توربوشارژر، به‌طورمعمول روغن بیشتری مصرف می‌کنند. موتورهای وانکل نیز به دلیل لقی بیشتر در ساختار، مصرف روغن بالاتری دارند.

بر اساس اطلاعات منتشر شده توسط توتال، مصرف کمتر از ۵۰۰ میلی‌لیتر (نیم لیتر) در هر هزار کیلومتر، به‌طورکلی دلیلی برای نگرانی نیست؛ اما اگر مصرف روغن خودرو به طور منظم از این حد فراتر رود، مراجعه به یک مرکز تخصصی توصیه می‌شود.

بسیاری از سازندگان خودرو تا زمانی که مصرف روغن به ۱٫۲ تا ۱٫۵ لیتر در هر هزار کیلومتر نرسد، تعمیرات تحت گارانتی را انجام نمی‌دهند. برندهایی نظیر آئودی و بی ام و اعلام کرده‌اند که مصرف حدود یک لیتر روغن به ازای ۱۶۰۰ کیلومتر در ناحیه قابل‌قبول قرار دارد، هرچند این رقم برای خودروهای مدرن، بالا ارزیابی می‌شود.

مصرف روغن موتور تحت تأثیر عوامل متعددی قرار می‌گیرد:

سن و فرسودگی موتور: مصرف روغن پس از دوره‌ جا افتادن موتور به کمترین مقدار خود می‌رسد و با گذشت زمان و فرسودگی تدریجی، مجدداً افزایش می‌یابد.

شیوه‌ رانندگی: رانندگی در دور موتور بالا یا پایین برای مدت طولانی، مصرف روغن را افزایش می‌دهد. رانندگی شهری و جاده‌ای معمولاً به کمترین میزان مصرف روغن منجر می‌شود.

شرایط آب‌وهوایی: در فصل زمستان، موتور دیرتر به دمای کارکرد می‌رسد که این امر مصرف روغن را افزایش می‌دهد.

نوع روغن مصرفی: استفاده از روغن با ویسکوزیته‌ نامناسب (بسیار رقیق) می‌تواند روغن را از درزهایی که روغن غلیظ‌تر از آن‌ها عبور نمی‌کرد، به داخل محفظه‌ احتراق بکشاند.

خودروهای مجهز به توربو: توربوشارژر به روان کاری مستقل نیاز دارد و در نتیجه مصرف روغن بیشتری ایجاد می‌کند.

وقتی مصرف روغن از حد متعارف خود فراتر می‌رود، نشانه‌هایی ظاهر می‌شوند که نباید از آن‌ها غافل شد:

دود آبی از اگزوز: این پدیده نشان‌دهنده‌ سوختن روغن در محفظه‌ احتراق است. اگر این دود به طور مداوم مشاهده شود، احتمالاً رینگ‌های پیستون فرسوده شده‌اند. اگر فقط هنگام استارت سرد یا پس از خاموش بودن طولانی‌مدت ایجاد شود، کاسه‌نمدهای سوپاپ مظنون اصلی هستند.

افت سطح روغن قبل از موعد تعویض: اگر مجبورید پیش از موعد تعویض روغن، روغن اضافه کنید و این اتفاق مکرر می‌افتد، باید موتور را بررسی کنید.

بوی سوختن روغن: بوی ناخوشایند از ناحیه‌ موتور یا اگزوز، نشانه‌ای قابل‌توجه است.

کاهش قدرت موتور: فرسودگی رینگ‌های پیستون علاوه بر افزایش مصرف روغن، موجب کاهش کمپرس و در نتیجه افت قدرت موتور می‌شود.

فرسودگی قطعات موتور مهم‌ترین دلیل افزایش مصرف روغن است:

رینگ‌های پیستون فرسوده: رینگ‌های پیستون وظیفه‌ آب‌بندی محفظه‌ احتراق و بازگرداندن روغن از دیواره‌ سیلندر به کارتل را بر عهده دارند. با فرسودگی این رینگ‌ها، روغن وارد محفظه‌ احتراق شده و می‌سوزد. عمر متوسط رینگ‌های پیستون در شرایط عادی، بین ۱۶۰ هزار تا ۲۴۰ هزار کیلومتر است.

کاسه‌نمدهای سوپاپ: این قطعات از نفوذ روغن به داخل سیلندر از ناحیه‌ سوپاپ جلوگیری می‌کنند. سفت شدن و فرسودگی آن‌ها با گذشت زمان، به افزایش مصرف روغن می‌انجامد.

سیستم تهویه‌ کارتل PCV: خرابی این سیستم می‌تواند فشار کارتل را افزایش دهد و روغن را از مسیرهای نامناسب وارد سیستم هوای ورودی کند.

استهلاک قطعات توربو: در خودروهای مجهز به توربوشارژ، خرابی کاسه‌نمدهای توربو می‌تواند منجر به نشت روغن شود.

برای نظارت بر مصرف روغن موتور خودرو، روش زیر توصیه می‌شود:

• بلافاصله پس از تعویض روغن، سطح روغن را با میله روغن اندازه‌گیری و یادداشت کنید.
• پس از طی هر ۱۰۰۰ کیلومتر، سطح روغن را دوباره بررسی کنید.
• میزان کاهش را محاسبه کنید.
• نتایج را با جدول استانداردهای ارائه‌شده در این مقاله مقایسه کنید.

همچنین پیش از هر سفر طولانی، حمل یک لیتر روغن موتور مناسب با مشخصات خودرو توصیه می‌شود، به‌ویژه اگر خودرو پیشینه‌ای از مصرف روغن بالا داشته باشد.

کاهش مقداری از روغن موتور در فاصله‌ بین دو تعویض، پدیده‌ای طبیعی است که با ماهیت موتورهای احتراق داخلی پیوند دارد. با این حال، مرز میان کم کردن روغن طبیعی و نگران‌کننده وابسته به نوع موتور، سن خودرو، شیوه‌ رانندگی و مشخصات روغن مصرفی است.

به‌طورکلی، مصرف کمتر از نیم لیتر در هر هزار کیلومتر برای اکثر خودروهای سواری معمولی قابل‌قبول است، درحالی‌که مصرف بیش از یک لیتر در همین مسافت نیازمند بررسی فوری توسط یک متخصص است. نظارت منظم بر سطح روغن موتور، ساده‌ترین و مؤثرترین اقدامی است که هر راننده می‌تواند برای سلامت موتور خودرو خود انجام دهد.