۴ مشکل رایج دستهدنده خودرو که هر رانندهای باید بشناسد
تغییر دنده بهصورت دستی، یکی از اولین چیزهایی است که یک راننده تازهکار باید با آن کنار بیاید. این طراحی آنقدر آشنا و جهانی است که حتی ذهنهای مهندس و خلاق از آن الهام گرفتهاند و خودکارهایی با طرح دستهدنده و کلاچ واقعی و کارکردنی ساختهاند. دستهدنده قطعهای پرکار در هر خودرو است و به همین دلیل بهطور طبیعی مشکلات خاص خود را خواهد داشت.
در خودروهای دستی، تغییر دنده از طریق همان شیفتر دنده آشنا و با استفاده همزمان از پدال کلاچ انجام میشود تا بتوانید حین رانندگی دندههای مختلف را تغییر دهید. در گیربکس اتوماتیک وجود کلاچ ضرورتی ندارد، چراکه تنظیم زمانبندی موتور پشت صحنه انجام میشود؛ کافی است از حالت پارک به درایو تغییر وضعیت داده و اجازه دهید خودرو بقیه کار را انجام دهد. با این حال، در هر دو حالت، مشکلات مکانیکی رایجی وجود دارند، هرچند تعمیر خودروهای دستی معمولاً به دلیل پیچیدگی کمتر در مقایسه با گیربکس اتوماتیک، هزینه کمتری دارد.
در ادامه نگاهی دقیقتر به برخی از مشکلاتی میاندازیم که بیشتر از همه دستهدندههای مختلف را درگیر میکنند؛ مشکلاتی که اغلب با صدای نگرانکنندهای از خودرو خود را نشان میدهند. سایر مشکلاتی که ممکن است پدیدار شوند شامل گیر کردن در وضعیت پارک و فرسودگی بیش از حد کلاچ هستند. این موارد اگر به موقع رسیدگی نشوند میتوانند به مشکلات پیچیدهتری منجر شوند، پس در ادامه نحوه شناسایی و واکنش به آنها را بررسی میکنیم.
دستهدندههای الکترونیکی ناآشنا
همانطور که میدانیم، خودروهای گیربکس دستی به دلیل ارتباط مستقیم و ضروری با گیربکس نیاز به لمس دستهدنده توسط راننده دارند، اما این موضوع در خودروهای اتوماتیک صدق نمیکند. به همین خاطر سازندگان اغلب میتوانند دستههای دنده دیجیتالی را بهخصوص در خودروهای مدرنتر طراحی کنند. این مفهوم نسبتاً جدید است و تجربههای آزمایشی قابلتوجهی داشته که در آن رانندگان باید با موقعیت منحصربهفرد هر دستهدنده کنار بیایند؛ تفاوتهایی که میتوانند بین خودروهای مختلف کاملاً متفاوت باشند.
این نگرانی چیز تازهای نیست. در سال ۲۰۱۶ گزارش شد که دستههای دنده الکترونیکی تکحالته جدید عملاً بازخورد لمسی را که از تغییر دنده به دندهعقب یا درایو حاصل میشد از بین میبردند و این موضوع باعث بلاتکلیفی قابلتوجه راننده میشد. یکی از رانندگان به نام گری تیتوس، تجربه خود با یک جیپ گرند چروکی مدل ۲۰۱۴ را اینگونه اعلام کرده است: از جیپ پیاده شدم. فکر کردم در وضعیت پارک است اما هنوز در دندهعقب بود. وقتی به سمت گاراژ برگشتم، متوجه شدم خودرو دارد کمی حرکت میکند.
در هر دو نوع دستهدنده سنتی دستی یا اتوماتیک، یک قطعیت در گزینههای انتخابشده وجود دارد که کمک میکند پارک کردن خودرو ایمن باشد. بدون این بازخورد آشنا، تصادفهای زیادی رخ میداد. در نتیجه، فراخوانهایی در مقیاس بسیار گسترده صادر شد. در سال ۲۰۱۶ گزارش شد که مدلهای مختلف فیات کرایسلر شامل دوج چارجر مدلهای ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۵، کرایسلر ۳۰۰ و جیپ گرند چروکی فراخوان شدند. این اقدام نهتنها خودروهای آمریکا بلکه بازارهای بینالمللی را هم در بر گرفت و در مجموع حدود ۱.۱ میلیون خودرو را شامل شد. بر اساس این گزارش، حدود ۴۱ تصادف به این دستهدندهها نسبت داده شده بود که در آنها رانندگان به اشتباه فکر میکردند خودروی خود را در حالت پارک قرار دادهاند، اما اینطور نبود.
گیر کردن دستهدنده در وضعیت پارک
روشن است که دستهدندههای الکترونیکی میتوانند با ایجاد ابهام درباره اینکه آیا واقعاً خودرو را در پارک قرار دادهاید یا نه مشکلساز شوند؛ اما ممکن است با مشکل عکس آن هم روبهرو شوید یعنی عوامل مختلفی میتوانند باعث گیر کردن دستهدنده در وضعیت پارک شوند. نگرانکنندهترین جنبه موضوع این است که گیر کردن شیفتر دنده در حالت پارک اگرچه میتواند نشانهای از مشکلات الکتریکی باشد، اما تشخیص دقیق آن آسان نیست.
اگر راننده ترتیب صحیح فرایند تعویض دنده را رعایت نکند، ممکن است گیربکس خودرو در حالت پارک گیر کند. شیر برقی قفل تغییر دنده اتوماتیک طوری طراحی شده که تنها زمانی اجازه خروج از وضعیت پارک را بدهد که ترمز کاملاً فشرده شده باشد. به همین دلیل، اگر پدال ترمز را بهطور کامل فشار ندهید، ممکن است نتوانید از این حالت خارج شوید؛ اما این تنها عامل نیست. اگر مطمئن هستید که ترمز را درست فشار میدهید و باز هم نمیتوانید گیربکس را از وضعیت پارک خارج کنید، چندین دلیل مکانیکی احتمالی هم وجود دارد. یکی از مهمترین آنها سوئیچ ترمز است؛ قطعهای حیاتی که بر شیر برقی تأثیر میگذارد.
یکی دیگر از مواردی که باید به آن توجه داشت، محل پارک خودروی شماست. مکانهایی با شیب یا سربالایی تند میتوانند مشکل خاصی برای خودرو ایجاد کنند؛ بسته به نحوه پارک کردن، وزن خودرو ممکن است روی قطعهای از گیربکس، یعنی پین فلزی که مانع حرکت خودرو در وضعیت پارک میشود، آنقدر فشار بیاورد که نتواند بهدرستی آزاد شود. به همین دلیل مهم است که نهتنها باید به نحوه پارک کردن، بلکه به محل پارک خودرو هم توجه کنید.
دستهدنده خیلی شل یا خیلی سفت
دستهدندهها اغلب حالت سفت و سختی پیدا میکنند که میتواند نشانه هشداردهندهای از مشکلات احتمالی مانند خرابی سنسورهای الکترونیکی یا کمبود و آلودگی روغن گیربکس باشد. جالب اینجاست که مشکلات مشابه میتوانند گاهی عکس این اتفاق را هم رقم بزنند، چراکه شل شدن دستهدنده نیز پدیدهای رایج و آزاردهنده است. چه گیربکس دستی داشته باشید و چه اتوماتیک، توانایی جابهجایی بین دندهها یا حالتهای رانندگی همان چیزی است که تجربه رانندگی را روان و ایمنی شما را در جاده تضمین میکند. با این وجود توجه به نشانههای هشداردهنده اهمیت زیادی دارد.
اگر متوجه شدید خودروی شما در دنده مورد انتظار استارت نمی خورد، یا چراغهای نشانگر دنده فعال با دنده واقعی هماهنگ نیستند، احتمالاً کابل یا کابلهای دنده مقصر هستند. ممکن است کابلها نیاز به تعویض داشته باشند که بهتر است این کار را به متخصصان بسپارید. در غیر این صورت، سفتی یا چسبندگی دستهدنده ممکن است صرفاً به دلیل تجمع گردوخاک در مکانیسم تغییر دنده باشد؛ تمیز و خشک کردن کامل دستهدنده اغلب میتواند مشکل را حل کند. مثل خیلی از مسائل مرتبط با خودرو، رسیدگی به نظافت و نگهداریهای سادهتر میتواند از سردردهای بزرگتر در آینده جلوگیری کند.
اگر نگران هستید که چیزی درست به نظر نمیرسد یا صدایی غیرعادی میشنوید یا عملکرد دستهدنده مثل گذشته نیست، یک مکانیک مورد اعتماد میتواند در تشخیص و رفع هر چیزی که بر دستهدنده گیربکس خودرو تأثیر منفی میگذارد، کمک کند.
فرسودگی بیش از حد کلاچ
فرسودگی یکی از بزرگترین عوامل خرابی خودرو است و تفاوتی ندارد که این فرایند برای آج لاستیکها رخ دهد و یا نزدیک شدن گیربکس به پایان عمر خود. در خودروهای دارای گیربکس دستی، کلاچ قطعهای حیاتی است که گیربکس را در دنده یا حالت درست نگه میدارد. به نظر میرسد این قطعه بهطور خاص مستعد مشکلات مکانیکی گرانقیمت مرتبط با فرسودگی است.
نقش اساسی کلاچ این است که به راننده خودروی گیربکس دستی اجازه دهد بدون خطر خاموش شدن ناگهانی موتور، بهطور ایمن دنده را عوض کند. این قطعه در معرض اصطکاک زیاد و گرمای قابلتوجهی است که در گیربکس خودرو ایجاد شده، چراکه از کلاچ بهطور مداوم و مکرر استفاده میشود. به همین دلیل، وقتی متوجه شدید دستهدنده عملکرد درستی ندارد، به خاطر داشته باشید که لیز خوردن کلاچ یکی از دلایل رایج است.
یکی از کارهایی که بسیاری از رانندگان خودروهای گیربکس دستی مرتکب آن میشوند، نگه داشتن کلاچ، یعنی عادت به رها نکردن کامل کلاچ پس از تغییر دنده است. این کار فقط اصطکاک شدیدی را که صفحه کلاچ گیربکس در معرض آن است افزایش میدهد. در ابتدا ممکن است متوجه این مشکل نشوید، اما این یکی از اولین چیزهایی است که وقتی موتور با بیمیلی دنده عوض میکند، ارتعاش بیش از حدی از دستهدنده احساس میکنید، یا صدای ساییدگی از گیربکس میشنوید بررسی کنید.
اگر میخواهید از این مشکل خاص در خودروی گیربکس دستی خود جلوگیری کنید، نکته اصلی که باید به خاطر بسپارید این است که رانندگی تدافعی و ملایم فشار زیادی را از روی این قطعات برمیدارد؛ تغییر دنده سنگین و خشن، علاوه بر ایجاد فرسودگی غیرضروری روی قطعات حیاتی، میتواند به مصرف سوخت خودرو را نیز افزایش دهد.