۵ عادت قدیمی در نگهداری خودرو که هنوز هم برای خودروهای مدرن کاربرد دارند

اختراع خودرو بدون تردید یکی از مهم‌ترین تحولاتی بود که جهان را برای همیشه تغییر داد. در دوران استفاده از اسب و کالسکه، بسیاری از مردم بخش عمده زندگی خود را در چند کیلومتری محل سکونتشان سپری می‌کردند؛ اما با گسترش استفاده از خودرو، شهرها توسعه یافتند و صنایع مختلف نیز برای پاسخگویی به این تغییر بزرگ شکل تازه‌ای به خود گرفتند. به‌یک‌باره ساخت جایگاه‌های سوخت، هتل‌ها، جاده‌های استاندارد و شبکه بزرگراه‌ها به یک ضرورت تبدیل شد. با آغاز تولید انبوه خودروها در اوایل قرن بیستم، رانندگان نیز به‌تدریج یاد گرفتند چگونه از وسیله نقلیه خود نگهداری کنند.

احتمالاً پدر، مادر یا حتی پدربزرگ و مادربزرگتان هنگام آموزش رانندگی، نکاتی درباره نگهداری خودرو به شما گفته‌اند. سال‌ها به رانندگان توصیه می‌شد هر 3 تا 5 هزار روغن موتور را تعویض و شمع‌ها را در بازه‌های زمانی مشخص عوض کنند و به‌طور منظم خودرو را سرویس نمایند.

اما فناوری خودروها طی ۵۰ سال گذشته تغییرات چشمگیری داشته است؛ تغییراتی که تنها به اضافه شدن کمربند ایمنی یا سیستم ناوبری محدود نمی‌شود. امروزه شمع‌های موتور می‌توانند حدود ۱۶۰ هزار کیلومتر عمر کنند، سیستم‌های انژکتوری جای کاربراتورها را گرفته‌اند و بسیاری از قطعات نیز به‌صورت آب‌بندی‌شده و خودتنظیم طراحی شده‌اند؛ موضوعی که نیاز به بسیاری از سرویس‌های قدیمی را از بین برده است.

با این حال، این تغییرات به معنای بی‌فایده شدن تمام توصیه‌های نسل‌های گذشته نیست. خودرو همچنان یک ماشین پیچیده و پرکار است که برای حفظ عملکرد ایمن و روان، به سرویس و نگهداری منظم نیاز دارد. در ادامه با پنج عادت قدیمی آشنا می‌شویم که هنوز هم برای خودروهای امروزی کاملاً کاربردی هستند.

تایرها یکی از پرهزینه‌ترین اقلام مصرفی خودرو محسوب می‌شوند. امروزه قیمت یک حلقه لاستیک جدید به‌طور متوسط بیش از 5 میلیون تومان است و با احتساب هزینه نصب، خرید یک دست کامل لاستیک می‌تواند بیش از 10 میلیون تومان هزینه داشته باشد.

طبیعی است که پس از چنین هزینه‌ای، بخواهید عمر لاستیک‌ها تا حد امکان افزایش پیدا کند و یکی از بهترین راه‌ها برای رسیدن به این هدف، جابه‌جایی دوره‌ای لاستیک‌ها است. شاید پدر یا یکی از بستگان باتجربه همیشه به شما توصیه کرده باشد که هر چند وقت یک‌بار جای لاستیک‌ها را عوض کنید؛ توصیه‌ای که همچنان کاملاً درست است.

بسته به نوع خودرو و نوع لاستیک‌ها، جابه‌جایی ممکن است به شکل‌های مختلفی انجام شود؛ از جمله جابه‌جایی لاستیک‌های جلو و عقب، تعویض لاستیک‌های سمت راست و چپ و جابه‌جایی به‌صورت ضربدری. اگر این کار انجام نشود، لاستیک‌ها به‌طور یکنواخت ساییده نمی‌شوند. در خودروهای دیفرانسیل جلو، لاستیک‌های جلو علاوه بر تحمل نیروی ترمز، وظیفه انتقال نیرو به سطح جاده را نیز بر عهده دارند؛ بنابراین معمولاً سریع‌تر از لاستیک‌های عقب فرسوده می‌شوند.

همچنین اگر میزان فرمان خودرو تنظیم نباشد، سایش لاستیک‌ها نامتقارن خواهد شد؛ موضوعی که هم کیفیت رانندگی را کاهش می‌دهد و هم عمر لاستیک‌ها را کوتاه‌تر می‌کند. مؤسسه کانسومر ریپورتز توصیه می‌کند لاستیک‌ها هر ۸ تا ۱۲ هزار کیلومتر جابه‌جا شوند. این کار را می‌توان در همان مرکزی که لاستیک‌ها نصب شده‌اند یا در تعمیرگاه‌های تخصصی انجام داد.

خودروهای امروزی به انواع هشدارهای هوشمند روی صفحه کیلومتر مجهز شده‌اند تا راننده را از زمان سرویس یا بروز مشکلات مختلف مطلع کنند. برای مثال، اگر مایع شیشه‌شور کم شود، خودرو هشدار می‌دهد. اگر فشار باد یکی از لاستیک‌ها کاهش پیدا کند، چراغ سیستم کنترل فشار باد (TPMS) روشن می‌شود. حتی بسیاری از خودروها زمان انجام سرویس‌های دوره‌ای را نیز یادآوری می‌کنند.

با این حال، کارشناسان توصیه می‌کنند تنها به این هشدارها اکتفا نکنید. داشتن یک برنامه منظم سرویس می‌تواند از بروز بسیاری از مشکلات پیشگیری کند. یکی از شناخته‌شده‌ترین برنامه‌های نگهداری، قانون ۳۰-۶۰-۹۰ است. البته همیشه باید برنامه سرویس درج‌شده در دفترچه راهنمای خودرو را در اولویت قرار داد، اما این قانون می‌تواند راهنمای مناسبی باشد.

در کارکرد حدود ۳۰ هزار کیلومتر معمولاً موارد زیر توصیه می‌شود: تعویض فیلترها، بررسی کامل سیستم ترمز، بازدید لنت‌ها و دیسک‌های ترمز. البته جابه‌جایی لاستیک‌ها باید تقریباً هر 8 هزار کیلومتر انجام شود و ارتباطی با این بازه ندارد. در کارکرد حدود ۶۰ هزار کیلومتر معمولاً این سرویس‌ها پیشنهاد می‌شوند: بررسی سیستم سوخت‌رسانی، بازدید سیستم جرقه‌زنی، تعویض روغن گیربکس، بررسی تسمه‌های موتور و شست‌وشوی مدار خنک‌کننده؛ و اگر خودرو به ۹۰ هزار کیلومتر برسد، معمولاً مکانیک موارد روبرو را بررسی می‌کند: دسته‌موتورها، سیستم تعلیق، بلبرینگ چرخ‌ها، شمع‌ها، باتری و تمام مایعات خودرو.

تیغه‌های برف‌پاک‌کن یکی از مهم‌ترین اجزای ایمنی خودرو هستند، اما بسیاری از رانندگان تا زمانی که باران شدیدی نبارد، به آن‌ها توجهی نمی‌کنند. همه می‌دانند روغن موتور باید به‌موقع تعویض شود یا لاستیک فرسوده باید جای خود را به نمونه جدید بدهد، اما برف‌پاک‌کن‌ها معمولاً تا زمان ازکارافتادن کامل نادیده گرفته می‌شوند.

تیغه‌های فرسوده تنها باعث آزار راننده نمی‌شوند؛ بلکه می‌توانند خطر تصادف در هوای بارانی را نیز افزایش دهند. برف‌پاک‌کن سالم باید شیشه جلو را کاملاً تمیز و بدون رد آب پاک کند تا دید راننده حفظ شود. اگر پس از هر بار حرکت تیغه‌ها، خطوط آب روی شیشه باقی می‌ماند یا برف‌پاک‌کن روی شیشه پرش دارد، زمان تعویض آن فرا رسیده است. ایجاد صدای جیرجیر یا عملکرد نامنظم نیز از دیگر نشانه‌های فرسودگی تیغه‌ها است.

انجمن خودروی آمریکا (AAA) توصیه می‌کند تیغه‌های برف‌پاک‌کن هر ۶ تا ۱۲ ماه بررسی شوند و وضعیت لاستیک آن‌ها از نظر ترک‌خوردگی یا خشک‌شدگی کنترل شود. در صورت نیاز به تعویض، ابتدا اندازه مناسب تیغه‌ها را در دفترچه راهنمای خودرو بررسی کنید، زیرا در بسیاری از خودروها طول تیغه سمت راننده و شاگرد یکسان نیست. در صورتی که تمایلی به تعویض آن‌ها نداشته باشید، بسیاری از فروشگاه‌های لوازم یدکی یا تعمیرگاه‌ها این کار را برای شما انجام می‌دهند.

امروزه تقریباً در هر شهری کارواش‌های اتوماتیک متعددی وجود دارند و استفاده از آن‌ها بسیار راحت است. کافی است خودرو را وارد دستگاه کنید و چند دقیقه منتظر بمانید. با وجود این راحتی، شست‌وشوی دستی همچنان مزایای مهمی دارد.

البته پیش از شستن خودرو در منزل، بهتر است از قوانین مربوط به مصرف آب یا استفاده از مواد شوینده در محل زندگی خود مطلع شوید. یکی از مهم‌ترین مزایای شست‌وشوی دستی این است که می‌توانید قسمت‌هایی را تمیز کنید که معمولاً در کارواش اتوماتیک به‌خوبی شسته نمی‌شوند؛ مانند داخل گلگیرها، بخش‌های داخلی رینگ‌ها و جلوپنجره‌های پیچیده.

همچنین شست‌وشوی دستی به حفظ رنگ بدنه نیز کمک می‌کند. هرچند کارواش‌های اتوماتیک معمولاً ایمن هستند، اما همیشه نمی‌توانند ذرات ساینده‌ای مانند شن یا نمک جاده را به‌طور کامل پاک کنند؛ موادی که ممکن است به رنگ خودرو آسیب بزنند. در برخی کارواش‌های برس‌دار نیز امکان ایجاد خراش‌های بسیار ریز روی رنگ بدنه وجود دارد؛ خراش‌هایی که شاید با چشم دیده نشوند، اما به مرور کیفیت رنگ را کاهش می‌دهند.

مزیت دیگر شست‌وشوی دستی این است که می‌توانید مواد شوینده مناسب خودرو را خودتان انتخاب کنید و از استفاده از مواد شیمیایی نامناسب جلوگیری کنید. برای کاهش اثرات زیست‌محیطی نیز می‌توان از شوینده‌های سازگار با محیط‌زیست، سطل آب، شلنگ مجهز به نازل قطع کننده و شستن خودرو روی چمن استفاده کرد تا آب آلوده کمتر وارد شبکه آب‌های سطحی شود.

شاید این توصیه در عصر خودروهای هوشمند و الکترونیکی قدیمی به نظر برسد، اما حتی پیشرفته‌ترین خودروهای امروزی نیز همچنان زیر کاپوت خود مجموعه‌ای از تسمه‌ها و شیلنگ‌ها دارند. برای مثال، تجهیزاتی مانند کمپرسور کولر، دینام و پمپ هیدرولیک فرمان در برخی خودروها از طریق تسمه مارپیچ (Serpentine Belt) کار می‌کنند.

همچنین بسته به نوع موتور، خودرو ممکن است از تسمه تایم یا زنجیر تایم استفاده کند. سیستم خنک‌کننده نیز به شیلنگ‌های رادیاتور و شیلنگ‌های مایع خنک‌کننده وابسته است. در فصل زمستان، سیستم گرمایش از شیلنگ‌های بخاری استفاده می‌کند و سیستم ترمز و سوخت‌رسانی نیز بدون شیلنگ‌های مخصوص خود عملاً قادر به کار نیستند. برای اطمینان از سلامت این قطعات، بهتر است هر چند وقت یک‌بار آن‌ها را به‌صورت چشمی بررسی کنید.

علاوه بر بازدید ظاهری، به صداهای غیرعادی نیز توجه داشته باشید. صداهایی مانند سوت کشیدن، صدای هیس و صدای جیرجیر می‌توانند نشانه وجود مشکل باشند. همچنین شیلنگ‌ها را از نظر نشتی و تسمه‌ها را از نظر ترک‌خوردگی، ریش‌ریش شدن لبه‌ها یا شل شدن بررسی کنید. این بازدید ساده می‌تواند مشکلات را پیش از تبدیل شدن به خرابی‌های پرهزینه شناسایی کند. در اغلب موارد، تعویض یک تسمه یا شیلنگ هزینه بسیار کمتری نسبت به تعمیر خسارت ناشی از پاره شدن آن دارد. علاوه بر این، خودرویی که به‌خوبی نگهداری شده باشد، سواری نرم‌تر، مطمئن‌تر و کم‌دردسرتری نیز ارائه خواهد داد.