این تصور که بنزین برای همیشه کیفیت اولیه خود را حفظ میکند، چندان درست نیست. بنزین نیز مانند بسیاری از مواد شیمیایی در صورت نگهداری طولانیمدت دچار تغییر میشود؛ اما این تغییر به معنای آن نیست که چند هفته ماندن بنزین در باک، آن را به سوختی غیرقابل استفاده تبدیل میکند. مدتزمان، شرایط نگهداری، دمای محیط، میزان تماس با هوا و وجود آب یا آلودگی در مخزن، همگی بر سرعت افت کیفیت بنزین تأثیر دارند.
بنابراین پاسخ کوتاه به این پرسش که آیا بنزین مانده در باک خراب میشود این است که بله بنزین در صورت ماندگاری طولانی میتواند کیفیت خود را از دست بدهد، اما برای آن نمیتوان یک عدد ثابت و عمومی بهعنوان تاریخ انقضا تعیین کرد.
چرا بنزین قدیمی کیفیت خود را از دست میدهد؟
یکی از مهمترین فرآیندهایی که هنگام نگهداری طولانیمدت بنزین رخ میدهد، اکسیداسیون است. ترکیبات موجود در بنزین در تماس با اکسیژن بهتدریج دچار تغییرات شیمیایی میشوند و این فرآیند میتواند به تشکیل ترکیباتی مانند صمغ و رسوبات منجر شود. در صورت ادامهدار بودن این فرآیند، ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی سوخت تغییر میکند و عملکرد آن دیگر با بنزین تازه یکسان نخواهد بود.
از سوی دیگر، بخشی از ترکیبات سبک و فرار بنزین نیز میتوانند در طول زمان از سوخت خارج شوند. این موضوع میتواند ویژگیهای فراریت سوخت را تغییر دهد؛ ویژگیای که برای تشکیل مناسب مخلوط سوخت و هوا و عملکرد صحیح موتور اهمیت دارد.
پژوهشها نیز نشان داده است که حتی ذخیرهسازی کوتاهمدت برخی بنزینهای حاوی اتانول میتواند با تغییر در ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی سوخت همراه باشد. در این مطالعات تغییراتی در فشار بخار، میزان آب و تشکیل صمغ پس از چند ماه ذخیرهسازی مشاهده شده است.
آیا وجود آب در باک باعث خراب شدن بنزین میشود؟
آب یکی از مهمترین عواملی است که میتواند کیفیت سوخت را تحت تأثیر قرار دهد. این مسئله در بنزینهای حاوی اتانول اهمیت بیشتری دارد، زیرا اتانول تمایل زیادی به جذب آب دارد. در شرایطی که میزان آب از ظرفیت تحمل سوخت فراتر رود، امکان جداشدگی فازی ایجاد میشود. در این حالت، مخلوط آب و اتانول میتواند از بخش هیدروکربنی بنزین جدا شده و در قسمت پایین مخزن قرار بگیرد. آژانس حفاظت از محیط زیست آمریکا نیز این پدیده را در سوختهای حاوی اتانول مورد بررسی قرار داده و تأکید کرده است که مقدار آب لازم برای وقوع جداشدگی فازی به عواملی مانند دمای سوخت و ترکیب آن بستگی دارد.
در صورت وقوع این اتفاق، سوخت موجود در باک دیگر ترکیبی یکنواخت نخواهد بود و ورود مخلوط آب و اتانول به سیستم سوخترسانی میتواند باعث اختلال در عملکرد موتور شود. به همین دلیل، وجود آب در سیستم سوخترسانی موضوعی جدیتر از صرفاً کهنه شدن بنزین است.
آیا چند ماه ماندن بنزین در باک خطرناک است؟
نمیتوان گفت هر بنزینی که چند ماه در باک خودرو باقی مانده، حتماً خراب شده است. باک خودرو یک مخزن کاملاً باز نیست و شرایط آن با نگهداری بنزین در یک ظرف نیمهباز یا مخزن نامناسب تفاوت دارد. همچنین مقدار سوخت موجود، دمای محیط و میزان ورود و خروج هوا از مخزن بر سرعت تغییر کیفیت آن اثر میگذارد.
حتی EPA در بررسیهای خود اشاره کرده است که جذب رطوبت از هوای محیط بهتنهایی معمولاً فرآیندی سریع نیست و در برخی شرایط، رسیدن به مقدار آب لازم برای جداشدگی فازی ممکن است ماهها زمان ببرد. در نتیجه، نباید صرفاً بر اساس گذشت چند هفته یا چند ماه، نتیجه گرفت که بنزین موجود در باک حتماً غیرقابل استفاده شده است.
با این حال، هرچه مدت توقف خودرو بیشتر شود، احتمال تغییر کیفیت سوخت نیز افزایش پیدا میکند؛ بهخصوص اگر خودرو در شرایط نامناسب دمایی قرار داشته باشد یا سوخت و مخزن در معرض رطوبت و آلودگی قرار گرفته باشند.
با بنزین قدیمی خودرو چه کنیم؟
اگر خودرو برای مدت طولانی متوقف بوده است، نباید فقط به ظاهر بنزین اکتفا کرد. تغییر رنگ یا بوی غیرعادی میتواند نشانهای از تغییر کیفیت باشد، اما تشخیص دقیق وضعیت سوخت صرفاً از روی ظاهر امکانپذیر نیست. در چنین شرایطی، اگر خودرو پس از مدت طولانی توقف با علائمی مانند بد روشن شدن، کارکرد نامنظم موتور یا افت عملکرد مواجه شد، سیستم سوخترسانی و کیفیت سوخت باید بررسی شود. در صورت احتمال وجود آب یا جداشدگی فازی، ادامه استفاده از سوخت آلوده میتواند مشکل را به بخشهای دیگر سیستم سوخترسانی منتقل کند.
باید دانست بنزین مانده در باک لزوماً پس از مدت کوتاهی خراب نمیشود، اما سوخت نیز مادهای با ماندگاری نامحدود نیست. اکسیداسیون، تغییر ترکیبات فرار و در برخی شرایط جذب آب و جداشدگی فازی میتوانند بهتدریج کیفیت آن را کاهش دهند؛ بنابراین اگر خودرو قرار است برای مدت طولانی بدون استفاده بماند، شرایط نگهداری سوخت اهمیت زیادی دارد و در خودروهای خوابیده برای مدت طولانی، بررسی وضعیت سوخت پیش از استفاده مجدد تصمیم منطقیتری نسبت به فرض سالم بودن یا خراب بودن آن بر اساس زمان است.