مالکیت خودرو برای بخش بزرگی از مردم یک ضرورت است؛ هرچند برخی ممکن است آن را یک ضرورت پرهزینه بدانند. خودرو، کامیون و شاسیبلند از همان ابتدا هزینه قابلتوجهی دارند و علاوه بر هزینه خرید، برای حفظ عملکرد مناسب به نگهداری و سرویسهای تقریباً دائمی نیاز دارند؛ خدماتی که مراجعه به تعمیرکاران حرفهای نیز معمولاً ارزان نیست.
اگر شما هم یکی از میلیونها مالک خودرو در جهان هستید، احتمالاً میدانید فهرست اقداماتی که برای نگهداری صحیح موتور باید انجام دهید، طولانی است. بدون شک تعویض منظم روغن موتور یکی از مهمترین کارهایی است که میتوان برای حفظ عملکرد صحیح موتور انجام داد. روغن موتور را میتوان به نوعی خون حیاتی موتور دانست و اگر مقدار روغن موجود در موتور کافی نباشد، احتمال بروز آسیبهایی وجود دارد که تعمیر آنها برای بسیاری از رانندگان بسیار پرهزینه خواهد بود.
اما علاوه بر اطمینان از وجود مقدار کافی روغن، استفاده از روغن موتور مناسب نیز اهمیت بسیار زیادی دارد. موتورهای امروزی ماشینآلاتی دقیق هستند و برای دستیابی به بهترین عملکرد، بر اساس استفاده از روغنهایی با مشخصات مشخص طراحی و تنظیم شدهاند. در ادامه با چند نشانه مهم آشنا میشویم که میتوانند نشان دهند روغن موتور مورد استفاده در خودرو شما مناسب نیست.
روغنی که استفاده میکنید با توصیه سازنده مطابقت ندارد
همانطور که اشاره شد، موتور خودرو یک مجموعه دقیق مهندسیشده است که برای استفاده از مواد و قطعات مشخص طراحی شده است. این موضوع به روغن موتور نیز مربوط میشود؛ روغنی که وظیفه روانکاری موتور و کمک به عملکرد روان اجزای داخلی آن را بر عهده دارد. اگر خودرو را برای سرویس دورهای به تعمیرکار متخصص ببرید، او معمولاً میتواند مشخصات روغن مناسب موتور را تعیین کند؛ اما اگر خودتان قصد تعویض روغن یا اضافه کردن روغن به موتور را دارید، لازم نیست بدون اطلاعات این کار را انجام دهید. خودروساز تقریباً همیشه مشخصات دقیق روغن موردنیاز موتور را اعلام کرده است.
این اطلاعات معمولاً در دفترچه راهنمای خودرو درج میشود؛ همان دفترچهای که تقریباً تمام اطلاعات موردنیاز درباره نحوه استفاده و نگهداری خودرو در آن وجود دارد؛ بنابراین اگر درجه گرانروی یا مشخصات روغنی که استفاده میکنید با توصیه سازنده مطابقت ندارد، این موضوع بهخودیخود یک نشانه واضح است که روغن انتخابشده برای موتور مناسب نیست. در نتیجه، پیش از ریختن هر روغنی در موتور، حتماً مشخصات درجشده در دفترچه راهنمای خودرو را بررسی کنید.
افزایش مصرف سوخت را مشاهده میکنید
مصرف سوخت یکی از معیارهای مهم برای بسیاری از خریداران خودرو است. این موضوع در مورد خودروهای کارکرده نیز اهمیت دارد، زیرا هزینه سوخت بخش قابلتوجهی از هزینههای مالکیت خودرو را تشکیل میدهد. اگر متوجه شدهاید که فاصله بین مراجعههای شما به جایگاه سوخت کمتر شده و خودرو ناگهان سوخت بیشتری مصرف میکند، دلایل مختلفی میتوانند عامل این مشکل باشند. یکی از آنها میتواند استفاده از روغن موتور نامناسب باشد؛ بهخصوص روغنی که گرانروی بیش از حد توصیهشده دارد.
گرانروی یا ویسکوزیته، میزان مقاومت روغن در برابر جاری شدن است. این مشخصه معمولاً بهصورت ترکیبی از اعداد و حروف روی بستهبندی روغن درج میشود و مستقیماً بر نحوه جریان روغن در موتور تأثیر میگذارد. اگر روغن بیش از حد غلیظ باشد، موتور برای به گردش درآوردن آن در مسیرهای روغنکاری باید انرژی بیشتری صرف کند. این افزایش مقاومت میتواند اصطکاک و بار داخلی موتور را افزایش دهد و در شرایط خاص، به افزایش مصرف سوخت منجر شود؛ بنابراین اگر مصرف سوخت خودرو بدون تغییر محسوسی در شرایط رانندگی افزایش پیدا کرده است، بررسی نوع و گرانروی روغن موتور نیز میتواند یکی از مواردی باشد که ارزش بررسی دارد.
دود از اگزوز خارج میشود
دیدن دود در اطراف خودرو تقریباً هیچوقت نشانه خوبی نیست. اگر دود از اگزوز خارج شود، ممکن است نشاندهنده وجود مشکلی در موتور یا سیستم اگزوز باشد و در صورت نیاز به تعمیر، هزینه قابلتوجهی به مالک خودرو تحمیل کند. البته نوع دود اهمیت زیادی دارد. برای مثال، دود آبی یا سیاه میتواند در برخی شرایط با روغنسوزی یا مشکلات مرتبط با روغن موتور ارتباط داشته باشد. اگر این دود بهخصوص هنگام شتابگیری مشاهده شود، احتمال ورود روغن به محفظه احتراق مطرح میشود.
یکی از عوامل احتمالی میتواند استفاده از روغنی با درجه گرانروی نامناسب باشد. روغن نامناسب ممکن است نتواند به شکل صحیح در موتور عمل کند و در برخی شرایط از مسیرهایی عبور کند که نباید وارد آنها شود. در نتیجه، روغن میتواند در بخشهایی از موتور تجمع پیدا کند و هنگام کارکرد موتور بسوزد. این مسئله علاوه بر ایجاد دود، میتواند روی عملکرد موتور و میزان آلایندگی نیز تأثیر بگذارد. البته دود آبی یا سیاه الزاماً به معنای استفاده از روغن نامناسب نیست و میتواند دلایل فنی دیگری نیز داشته باشد؛ بنابراین برای تشخیص دقیق، باید سیستم روغنکاری و موتور توسط متخصص بررسی شود.
مصرف روغن موتور افزایش پیدا کرده است
بسته به نوع خودرو، شرایط کارکرد و توصیه سازنده، فاصله تعویض روغن متفاوت است. با این حال، اگر سرویسهای دورهای طبق برنامه انجام شوند، در حالت عادی نباید کاهش غیرعادی سطح روغن باعث شود مرتباً بین دو سرویس مجبور به اضافه کردن روغن شوید. اگر سطح روغن موتور بهسرعت کاهش پیدا میکند، یکی از احتمالاتی که باید بررسی شود استفاده از روغن نامناسب است؛ هرچند این مورد اولین و قطعیترین علت مصرف روغن نیست و نشتی، فرسودگی رینگها، کاسهنمدها، گاید سوپاپ و سایر مشکلات موتور نیز میتوانند چنین علائمی ایجاد کنند.
استفاده از روغنی با مشخصات نامناسب ممکن است در شرایط خاص باعث افزایش مصرف روغن یا عملکرد نامطلوب آن در دماهای بالا شود. در چنین شرایطی، ممکن است مقدار بیشتری از روغن وارد محفظه احتراق شود یا تبخیر روغن افزایش پیدا کند و در نتیجه سطح روغن سریعتر کاهش یابد. ادامه این وضعیت میتواند علاوه بر افزایش هزینه نگهداری، باعث کاهش کیفیت روانکاری و افزایش آلودگی داخل موتور شود. اگر مشکل برطرف نشود، در نهایت احتمال آسیب جدی به موتور نیز وجود خواهد داشت.
موتور بیش از حد داغ میکند
یکی دیگر از علائمی که ممکن است در صورت استفاده از روغن نامناسب مشاهده شود، افزایش دمای موتور است. البته داغ کردن موتور دلایل بسیار متنوعی دارد و نباید آن را مستقیماً به روغن موتور نسبت داد. اگر چراغ هشدار دمای موتور روشن شد یا نشانگر دمای موتور وارد محدوده غیرعادی شد، نباید این هشدار را نادیده گرفت. ادامه رانندگی با موتور بیش از حد داغ میتواند به قطعات مهمی مانند واشر سرسیلندر، سرسیلندر و حتی خود بلوک موتور آسیب جدی وارد کند.
در میان عوامل مرتبط با روغن، پایین بودن سطح روغن یا استفاده از روغنی با گرانروی نامناسب میتواند شرایط را بدتر کند. روغن موتور علاوه بر روانکاری، در بسیاری از موتورها نقش مهمی در انتقال بخشی از حرارت قطعات داخلی نیز دارد. اگر روغن بیش از حد غلیظ یا بیش از حد رقیق باشد و با مشخصات طراحی موتور مطابقت نداشته باشد، ممکن است عملکرد سیستم روغنکاری و کنترل حرارت تحت تأثیر قرار گیرد.
این مسئله بهخصوص در شرایط دمای محیط بالا و تحت بار زیاد موتور اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ بنابراین اگر چراغ هشدار دمای موتور روشن شد یا نشانههایی مانند بخار و دود از زیر کاپوت مشاهده کردید، خودرو را در اولین فرصت متوقف کنید و اجازه دهید سیستم خنک کاری و روغن موتور توسط متخصص بررسی شود.
نکته مهم درباره انتخاب روغن موتور
در نهایت، انتخاب روغن موتور نباید صرفاً بر اساس قیمت، برند یا این تصور انجام شود که روغن گرانتر یا با گرانروی بالاتر الزاماً برای موتور بهتر است. مشخصات فنی توصیهشده توسط خودروساز باید معیار اصلی انتخاب باشد. نوع روغن، درجه گرانروی، استانداردهای کیفی و الزامات خاص موتور باید با دفترچه راهنمای خودرو یا مشخصات اعلامشده از سوی سازنده مطابقت داشته باشد.
همچنین مشاهده هر یک از علائم بالا لزوماً به معنای استفاده از روغن نامناسب نیست. مشکلاتی مانند افزایش مصرف سوخت، دود اگزوز، کاهش سطح روغن یا داغ شدن موتور میتوانند دلایل فنی متعددی داشته باشند؛ بنابراین بهتر است پیش از تعویض خودسرانه روغن یا انجام تعمیرات، علت اصلی مشکل بهدرستی تشخیص داده شود.