چرا روغن ترمز عمداً آب جذب می‌کند؟ راز خاصیت رطوبت‌گیری روغن ترمز چیست؟

در نگاه اول، اینکه روغن ترمز بتواند رطوبت موجود در هوا را جذب کند بیشتر شبیه یک نقص طراحی است تا یک ویژگی مفید. با این حال، در بسیاری از خودروها روغن‌های ترمز پایه گلیکولی مانند DOT 3 و DOT 4 عمداً به‌گونه‌ای فرموله شده‌اند که رطوبت را جذب کنند. دلیل این موضوع به ساختار سیستم ترمز هیدرولیکی و مهم‌تر از آن، کنترل نحوه ورود آب به مدار ترمز مربوط می‌شود.

سیستم ترمز یک مدار هیدرولیکی است و روغن ترمز باید فشار واردشده به پدال را به‌سرعت و به‌صورت قابل پیش‌بینی به کالیپرها یا سیلندرهای ترمز منتقل کند. درعین‌حال، مدار ترمز کاملاً از محیط بیرون جدا نیست و رطوبت می‌تواند به‌مرور از مسیرهای مختلف وارد آن شود.

اگر آب به‌صورت جداگانه در نقاط مختلف مدار جمع شود، می‌تواند مشکلات موضعی ایجاد کند و احتمال خوردگی قطعات فلزی را افزایش دهد. روغن‌های ترمز گلیکولی با جذب و پخش کردن رطوبت، آن را در سراسر سیال توزیع می‌کنند. به این ترتیب، آب در یک نقطه خاص جمع نمی‌شود؛ هرچند خود این جذب رطوبت به مرور کیفیت روغن ترمز را کاهش می‌دهد. روغن ترمز سیالی هیگروسکوپیک است که به‌طور مداوم آب جذب می‌کند و با افزایش میزان آب، نقطه جوش آن کاهش می‌یابد.

مهم‌ترین پیامد افزایش رطوبت، پایین آمدن نقطه جوش روغن ترمز است. روغن ترمز تازه باید در دمای بالا پایدار بماند، زیرا سیستم ترمز هنگام ترمزگیری‌های شدید گرمای زیادی تولید می‌کند. برای نمونه، استاندارد فدرال آمریکا حداقل نقطه جوش تعادلی را برای DOT 3 برابر ۲۰۵ درجه و برای DOT 4 برابر ۲۳۰ درجه سانتی‌گراد تعیین کرده است؛ این استاندارد برای حالت مرطوب نیز حداقل‌های پایین‌تری در نظر می‌گیرد.

با افزایش آب موجود در روغن، احتمال جوشیدن آن در شرایط پرفشار و دمای بالا بیشتر می‌شود. در صورت تشکیل بخار، برخلاف روغن ترمز که تقریباً تراکم ناپذیر است، حباب‌های بخار قابلیت فشرده شدن دارند. در چنین شرایطی ممکن است پدال حالت اسفنجی پیدا کند و انتقال فشار به ترمزها کاهش یابد؛ پدیده‌ای که به قفل بخار معروف است.

هدف این نیست که روغن ترمز آب جذب کند تا بهتر کار کند؛ بلکه در روغن‌های پایه گلیکولی، این ویژگی بخشی از رفتار شیمیایی سیال است و کمک می‌کند رطوبت واردشده به مدار به‌صورت یکنواخت در سیال پخش شود، نه اینکه در نقاط مشخصی تجمع کند. در مقابل، مهندسان با افزودن مواد مختلف، از جمله ترکیبات ضدخوردگی، تلاش می‌کنند آثار نامطلوب رطوبت را کاهش دهند. روغن ترمز علاوه بر انتقال فشار، وظیفه محافظت از برخی اجزای هیدرولیکی در برابر خوردگی و سازگاری با آب‌بندها و شیلنگ‌ها را نیز بر عهده دارد.

بنابراین جذب آب را نباید به معنای سالم‌تر شدن روغن ترمز دانست. برعکس، هرچه رطوبت بیشتری جذب شود، ویژگی‌های مهم روغن تغییر می‌کند و به همین دلیل تعویض دوره‌ای آن اهمیت دارد. زمان تعویض باید در درجه اول مطابق توصیه سازنده خودرو باشد. نکته مهم دیگر این است که بطری روغن ترمز بازشده نباید برای مدت طولانی نگهداری شود. در واقع ظرف باید تمیز و کاملاً بسته نگه داشته شود تا از جذب رطوبت جلوگیری شود.