شمع موتور فقط وظیفه ایجاد جرقه برای احتراق مخلوط سوخت و هوا را ندارد؛ ظاهر بخش انتهایی آن نیز میتواند اطلاعاتی درباره شرایط کارکرد موتور در اختیار تعمیرکار قرار دهد. به همین دلیل، بررسی رنگ و رسوبات روی قسمت عایق و الکترودهای شمع یکی از روشهای قدیمی و همچنان کاربردی برای پیدا کردن برخی نشانههای غیرعادی در موتور است. با این حال، نتیجهگیری باید با توجه به نوع شمع، مشخصات موتور و شرایط کارکرد انجام شود و نمیتوان تنها بر اساس یک تغییر رنگ، وجود یک خرابی مشخص را قطعی دانست.
شمع با رنگ قهوهای روشن یا خاکستری؛ نشانه چیست؟
اگر بخش انتهایی عایق شمع به رنگ قهوهای روشن، نخودی یا خاکستری روشن باشد و الکترود نیز فرسودگی غیرعادی نداشته باشد، معمولاً نشانهای از شرایط مناسب احتراق و انتخاب صحیح محدوده حرارتی شمع است.
البته تمیزی بیش از حد شمع نیز لزوماً به معنای سلامت کامل موتور نیست و رنگ شمع باید همراه با وضعیت الکترود، فاصله دهانه و علائم عملکرد موتور بررسی شود.
شمع سیاه و خشک؛ احتمال احتراق نامناسب
اگر نوک شمع و عایق آن با لایهای از دوده سیاه و خشک پوشیده شده باشد، میتواند نشانه غنی بودن مخلوط سوخت و هوا باشد؛ یعنی سوخت نسبت به هوای موردنیاز بیش از حد است. خرابی یا کثیفی شدید فیلتر هوا، عملکرد نامناسب سیستم سوخترسانی، رانندگیهای مکرر در مسافتهای کوتاه و سرد ماندن موتور نیز میتوانند در ایجاد چنین رسوباتی نقش داشته باشند. این وضعیت ممکن است با بد استارت خوردن، بدکار کردن موتور یا ریپزدن همراه شود.
شمع سیاه و چرب؛ پای روغن در میان است
تفاوت مهمی میان دوده خشک و رسوب سیاه و براق وجود دارد. اگر شمع ظاهری خیس و روغنی یا رسوبات سیاه و براق داشته باشد، احتمال ورود روغن به محفظه احتراق مطرح میشود. فرسودگی رینگهای پیستون، جداره سیلندر یا گاید سوپاپ از جمله عواملی هستند که سازندگان شمع به آنها اشاره کردهاند. چنین وضعیتی میتواند باعث بد کار کردن موتور و اختلال در احتراق شود.
شمع بیش از حد سفید؛ احتمال داغ شدن
عایق شمعی که بهطور غیرعادی سفید و سوخته شده باشد، بهویژه اگر همراه با فرسودگی سریع یا آسیب الکترود باشد، میتواند نشانه دمای بیش از حد باشد. انتخاب نادرست محدوده حرارتی شمع، مشکل در سیستم خنک کاری، زمانبندی نامناسب جرقه یا احتراق غیرعادی از جمله علتهای احتمالی هستند. در موارد شدید، الکترود ممکن است ذوب یا سوخته شود که دیگر یک تغییر رنگ ساده نیست و میتواند نشانه خطر برای موتور باشد.
فاصله زیاد الکترود و فرسودگی شمع چه میگوید؟
گاهی ظاهر شمع بیش از آنکه درباره مخلوط سوخت و هوا اطلاعات بدهد، زمان تعویض آن را نشان میدهد. اگر الکترودهای مرکزی و جانبی گرد و فرسوده شده و فاصله میان آنها افزایش یافته باشد، ولتاژ بیشتری برای ایجاد جرقه لازم خواهد بود. نتیجه میتواند بد استارت خوردن، کاهش کیفیت احتراق و ریپزدن، بهویژه هنگام شتابگیری باشد.
در پایان باید گفت شمع را باید مانند یک سرنخ درباره وضعیت موتور دید، نه ابزار تشخیص قطعی یک ایراد. رنگ قهوهای روشن یا خاکستری معمولاً با شرایط عادی سازگار است، دوده خشک میتواند به احتراق غنی اشاره کند، رسوب روغنی احتمال ورود روغن به محفظه احتراق را مطرح میکند و سفید شدن شدید یا ذوب الکترود میتواند زنگ خطری برای دمای بیش از حد یا احتراق غیرعادی باشد. برای تشخیص نهایی، این نشانهها باید در کنار علائم خودرو و بررسی سایر بخشهای موتور تفسیر شوند.