اگر صبح و درحالی‌که موتور خودرو کاملاً سرد است به مخزن انبساط نگاه کنید، ممکن است سطح ضدیخ پایین‌تر از زمانی باشد که خودرو مدتی کار کرده است. این تغییر در بسیاری از خودروها طبیعی است و به معنای خراب بودن ضدیخ یا وجود ایراد در سیستم خنک کاری نیست. علت اصلی، انبساط مایع خنک‌کننده در اثر افزایش دما و نحوه عملکرد مدار خنک کاری خودرو است.
وقتی ضدیخ گرم می‌شود چه اتفاقی می‌افتد؟
مایع خنک‌کننده که معمولاً ترکیبی از آب و ضدیخ است، با افزایش دما منبسط می‌شود. هنگامی که موتور روشن است، مایع خنک‌کننده گرمای موتور را جذب می‌کند و دمای آن بالا می‌رود. در نتیجه حجم مایع افزایش پیدا می‌کند و چون سیستم خنک کاری فضای محدودی دارد، بخشی از این افزایش حجم باید در محلی جبران شود.
اینجاست که مخزن انبساط وارد عمل می‌شود. این مخزن بخشی از فضای لازم برای تغییر حجم مایع خنک‌کننده را فراهم می‌کند و از افزایش بیش از حد فشار در مدار جلوگیری می‌کند. در سیستم‌های خنک کاری بسته، وجود فضای هوا در مخزن به همین منظور اهمیت دارد.
به همین دلیل، سطح مایع داخل مخزن انبساط با دمای موتور تغییر می‌کند. دفترچه‌های خودرو نیز معمولاً سطح ضدیخ را در حالت سرد و بین علامت‌های حداقل و حداکثر مشخص می‌کنند؛ به همین خاطر خودروسازان بررسی سطح مایع خنک‌کننده را هنگامی که موتور سرد است توصیه می‌کنند.
چرا سطح ضدیخ دوباره پایین می‌آید؟
وقتی موتور خاموش می‌شود و دمای مایع خنک‌کننده کاهش پیدا می‌کند، حجم مایع نیز کمتر می‌شود؛ بنابراین سطح آن در مخزن انبساط دوباره پایین می‌آید و به محدوده معمول حالت سرد برمی‌گردد. در واقع، همین بالا و پایین شدن سطح متناسب با دمای موتور بخشی از عملکرد طبیعی سیستم است.
بنابراین اگر سطح ضدیخ هنگام گرم بودن موتور از مقدار مشاهده‌شده در صبح بیشتر است، نباید صرفاً به دلیل همین تغییر نگران شد. معیار درست، بررسی سطح در شرایطی است که سازنده خودرو تعیین کرده است؛ در بسیاری از خودروها این کار باید روی موتور سرد انجام شود.
چه زمانی بالا رفتن سطح ضدیخ طبیعی نیست؟
مشکل زمانی مطرح می‌شود که سطح مایع از محدوده تعیین‌شده فراتر برود، مرتباً مجبور به اضافه کردن ضدیخ باشید یا نشانه‌هایی مانند نشتی، کم شدن مداوم سطح، جوش آوردن موتور یا خروج غیرعادی مایع مشاهده شود.
در یک سیستم خنک کاری سالم، کاهش مداوم سطح طبیعی نیست. اگر سطح پس از اضافه کردن مایع در مدت کوتاهی دوباره پایین بیاید، احتمال وجود نشتی در بخش‌هایی مانند شیلنگ‌ها، رادیاتور، واترپمپ یا اتصالات وجود دارد و باید سیستم بررسی شود. از طرف دیگر، نباید برای بررسی سطح ضدیخ در حالت داغ، درِ مخزن یا رادیاتور را باز کرد. مدار خنک کاری هنگام گرم بودن موتور تحت فشار قرار دارد و باز کردن درپوش می‌تواند باعث پاشش مایع یا بخار داغ و سوختگی شدید شود.
سخن پایانی اینکه بالا رفتن سطح ضدیخ در مخزن انبساط هنگام گرم شدن موتور، در یک سیستم سالم معمولاً نتیجه طبیعی انبساط مایع خنک‌کننده است. این مایع با افزایش دما منبسط می‌شود و مخزن انبساط فضای لازم برای این تغییر حجم را فراهم می‌کند. پس از سرد شدن موتور نیز سطح مایع پایین‌تر می‌آید.
بنابراین برای تشخیص کمبود ضدیخ، بهتر است سطح آن را در شرایط سرد و طبق علامت‌های مشخص‌شده روی مخزن یا دستورالعمل سازنده خودرو بررسی کنید، نه زمانی که موتور داغ است. اگر سطح در حالت سرد مرتباً کاهش پیدا می‌کند یا از محدوده مجاز خارج می‌شود، باید علت آن بررسی شود.