صدای جیرجیر تسمه دینام: از کجا می‌آید و چگونه رفع می‌شود؟

صدای جیرجیر یا سوت ‌کشیدن تسمه دینام، یکی از آشناترین صداهای ناخوشایند زیر کاپوت است که بسیاری از رانندگان آن را نادیده می‌گیرند؛ اما متخصصان می‌گویند این صدا، معادل چراغ چک برای سیستم انتقال قدرت جلو موتور است و در بیشتر موارد، خود تسمه مقصر نیست. شناخت نوع صدا و منشأ آن، نخستین گام برای رفع قطعی مشکل است.

متخصصان صنعت تسمه، صداهای ناشی از سیستم دینام را به دو دسته اصلی تقسیم می‌کنند که هر یک ریشه متفاوتی دارند. جیرجیر (Chirp) صدایی تیز، متناوب و ریتمیک است که با افزایش سرعت موتور، زیر و بمی و بلندی آن ثابت می‌ماند. شایع‌ترین علت این صدا، ناهماهنگی پولی‌ها است؛ یعنی قرار نگرفتن تسمه در شیار پولی به‌صورت کاملاً مستقیم. عوامل دیگری مانند نصب نادرست، فرسودگی دنده‌های تسمه، یاتاقان‌های شل یا فرسوده پولی و آلودگی با روغن یا مایعات نیز می‌توانند جیرجیر ایجاد کنند.

در مقابل، جیغ (Squeal) صدایی بلندتر و پیوسته‌تر است که چند ثانیه طول می‌کشد و بیشتر هنگام افزایش ناگهانی فشار روی موتور (مانند روشن کردن کولر یا چرخاندن فرمان در حالت ایستاده) شنیده می‌شود. سه علت اصلی جیغ عبارت‌اند از: کشش کم تسمه (به دلیل کشیدگی تسمه، فرسودگی فنر کشش دهنده یا نصب نادرست)، مقاومت بالای پولی‌های جانبی (مانند یاتاقان‌های قفل‌شده) و آلودگی تسمه به روغن یا مواد شیمیایی. صدای جیغ زمانی به گوش می‌رسد که تقاضای بار از سوی مصرف‌کننده‌ها مانند کمپرسور کولر از حداکثر چنگ‌زنی اصطکاکی میان تسمه و پولی فراتر رود و لغزش میکروسکوپی رخ دهد.

برای تشخیص اینکه با کدام صدا روبه‌رو هستید، متخصصان آزمون ساده‌ای پیشنهاد می‌کنند: درحالی‌که موتور در دور آرام کار می‌کند، مقداری آب روی سطح دنده‌دار تسمه اسپری کنید. اگر صدا کم شود یا موقتاً از بین برود و پس از خشک شدن تسمه بازگردد، نشانه جیرجیر و احتمالاً ناهماهنگی است؛ اما اگر صدا بلندتر شود، نشانه جیغ و مشکل در کشش یا کشش دهنده است. این آزمون ساده به تعمیرکار کمک می‌کند بدون جداسازی قطعات، مسیر عیب‌یابی را مشخص کند.

برای رفع جیرجیر ناشی از ناهماهنگی، باید تراز بودن تمام پولی‌ها با استفاده از خط‌کش یا ابزار لیزری بررسی شود و از محکم بودن اتصالات همه پولی‌ها و براکت‌ها اطمینان حاصل گردد. پولی‌هایی که به‌سختی می‌چرخند یا لقی جانبی دارند نیز باید بازرسی و در صورت نیاز تعویض شوند.

برای رفع جیغ ناشی از افت کشش، در خودروهای دارای کشش دهنده دستی، کشش تسمه باید بر اساس مشخصات سازنده تنظیم و پس از چند دقیقه کارکرد دوباره بازبینی شود. در خودروهای مجهز به کشش دهنده خودکار، پولی کشش دهنده باید آزادانه و بدون گیر کردن بچرخد و بازوی آن در تمام دامنه حرکت، کشش کافی داشته باشد. هرگونه زبری یا لقی در یاتاقان کشش دهنده، نشانه تعویض آن است. در نهایت، اگر تسمه به روغن یا مایعات آلوده شده باشد، تسمه آلوده باید تعویض شود؛ زیرا روغن ساختار لاستیک را تخریب می‌کند و باعث تولید صدا می‌شود.

متخصصان تأکید می‌کنند که هرگز از اسپری‌های مخصوص تسمه برای رفع صدا استفاده نکنید؛ این مواد تنها علائم را موقتاً پنهان می‌کنند و در بلندمدت باعث جذب گردوغبار و تشدید فرسودگی می‌شوند. نادیده گرفتن صدای تسمه نیز می‌تواند به پارگی ناگهانی تسمه و از کار افتادن دینام، پمپ آب یا فرمان هیدرولیک در حین رانندگی منجر شود.