آیا استفاده مداوم از مکمل سوخت/اکتان بوستر به موتور خودرو آسیب می‌زند؟

افزایش قیمت بنزین و تفاوت کیفیت سوخت عرضه‌شده در جایگاه‌ها باعث شده است بسیاری از رانندگان برای بهبود عملکرد خودرو به سراغ مکمل‌های سوخت، به‌ویژه اکتان بوستر، بروند. بعضی افراد در هر بار سوخت‌گیری یک بطری مکمل به باک اضافه می‌کنند و معتقدند این کار از موتور محافظت می‌کند و مانع ناک ‌زدن می‌شود؛ اما آیا استفاده مداوم از اکتان بوستر واقعاً مفید است یا ممکن است به موتور و قطعات سیستم سوخت‌رسانی آسیب بزند؟

پاسخ به این پرسش به ترکیبات مکمل، میزان مصرف و سازگاری آن با موتور خودرو بستگی دارد. اکتان بوستر به‌خودی‌خود ماده‌ای نیست که در تمام شرایط به موتور آسیب بزند؛ بااین‌حال، استفاده بی‌دلیل، مصرف بیش از مقدار توصیه‌ شده یا انتخاب محصولات نامناسب می‌تواند پیامدهای ناخوشایندی داشته باشد.

عدد اکتان نشان‌دهنده مقاومت بنزین در برابر احتراق خودبه‌خودی و پدیده ناک است. زمانی که سوخت در شرایط فشار و دمای بالا پیش از زمان مناسب مشتعل شود، احتراق غیرعادی رخ می‌دهد که می‌تواند صدای تق‌تق موتور و در شرایط شدید، آسیب به قطعات داخلی را به دنبال داشته باشد.

اکتان بوستر با استفاده از ترکیبات خاص، مقاومت سوخت در برابر این پدیده را افزایش می‌دهد؛ بنابراین، وظیفه اصلی آن بالا بردن عدد اکتان بنزین است، نه افزایش مستقیم انرژی سوخت یا پاک‌ کردن تمام رسوبات موتور. اگر خودروساز استفاده از بنزین با عدد اکتان مشخصی را توصیه کرده باشد، افزایش بیشتر این عدد لزوماً به معنای افزایش توان یا کاهش مصرف سوخت نیست.

مهم‌ترین مسئله درباره استفاده مداوم از برخی اکتان بوسترها، ترکیبات شیمیایی به‌کاررفته در آن‌هاست. بعضی محصولات از مواد فلزی مانند MMT یا ترکیبات منگنز برای افزایش عدد اکتان استفاده می‌کنند. محصولات حاصل از احتراق این مواد ممکن است روی شمع‌ها، کاتالیست و بخش‌هایی از سیستم اگزوز رسوب کنند.

این رسوبات در صورت تجمع می‌توانند عملکرد شمع‌ها را مختل کنند، احتمال بد سوزی موتور را افزایش و بازده کاتالیست را کاهش دهند. همچنین، برخی ترکیبات آهن‌دار مانند فروسن نیز می‌توانند رسوبات اکسید آهن ایجاد کنند و به شمع‌ها، حسگر اکسیژن و کاتالیست آسیب بزنند.

البته تمام اکتان بوسترها ترکیبات یکسانی ندارند و نمی‌توان آسیب‌های ناشی از یک ماده مشخص را به همه محصولات تعمیم داد. به همین دلیل، بررسی ترکیبات و مشخصات فنی مکمل پیش از خرید اهمیت زیادی دارد.

پاسخ قطعی برای تمام خودروها وجود ندارد. برخی تولیدکنندگان مکمل، مصرف محصول خود را در هر بار سوخت‌گیری مجاز می‌دانند، اما این توصیه به فرمولاسیون همان محصول مربوط است و نباید آن را برای سایر مکمل‌ها تعمیم داد. از طرف دیگر، برخی خودروسازان استفاده از افزودنی‌های خاص را ممنوع کرده‌اند. برای نمونه فورد استفاده از سوخت حاوی افزودنی فلزی MMT را منع کرده و درباره تأثیر آن بر عملکرد موتور و سیستم کنترل آلایندگی هشدار داده است.

بنابراین، مقدار مصرف باید دقیقاً مطابق دستورالعمل محصول و توصیه سازنده خودرو باشد. اضافه ‌کردن چند بطری مکمل به یک باک، با این تصور که عدد اکتان بیشتر به معنای عملکرد بهتر است، تصمیم درستی نیست.

اگر موتور خودرو به بنزین با عدد اکتان بالاتر نیاز دارد و سوخت در دسترس با این مشخصات عرضه نمی‌شود، استفاده از مکمل سازگار و معتبر می‌تواند راهکاری موقت باشد. بااین‌حال، بهتر است پیش از مصرف، دفترچه راهنمای خودرو بررسی شود و از محصولی استفاده شود که با موتور و کاتالیست آن سازگاری دارد.

اکتان بوستر نه یک افزودنی ضروری برای تمام خودروهاست و نه محصولی که مصرف آن همیشه به موتور آسیب بزند. انتخاب مکمل مناسب، توجه به ترکیبات و رعایت مقدار مصرف، سه عامل تعیین‌کننده هستند. استفاده بی‌رویه از محصول نامناسب ممکن است به‌جای محافظت از موتور، هزینه تعمیر شمع‌ها و سیستم کنترل آلایندگی را به مالک خودرو تحمیل کند.